Bu gün dünya ölkələrinin qarşısında duran ən önəmli vəzifələrdən biri də enerji təhlükəsizliyinin etibarlı şəkildə təmin edilməsinə nail olmaqdır. Əks halda dövlətlərin bu amillə bağlı olaraq asılı vəziyyətdə qalması qaçılmazdır. Elə bu səbəbdən kənar mənbələrdən enerji idxal edən ölkələr onu şaxələndirməyə, bir neçə mənbədən enerji almağa çalışır. Qeyd olunan xüsusda dünyanın ən böyük istehlak bazarlarından birinə malik Avropa İttifaqının da fərqli mənbələrdən enerji almaq niyyəti tamamilə təbii sayıla bilər. Hazırda bu qurum üçün yeni əsas fərqli mənbə qismində Azərbaycan çıxış edir.
Qeyd edək ki, Avropa İttifaqının xaricdən əsas təbii qaz təchizatçısı qismində Rusiya çıxış edir. Lakin Rusiya ilə tez-tez yaşanan problem, Ukraynadan Avropaya uzanan qaz kəmərlərin vaxtaşırı yaşanan çətinliklər fonunda Avropa İttifaqı üçün başqa mənbələrdən qaz alınması həyati əhəmiyyət kəsb edir. Belə mənbə qismində isə günümüzdə Avropa üçün, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, alternativsiz variant Azərbaycan qazıdır. Energetika naziri Natiq Əliyev də bu fonda vurğulayır ki, bu gün Avropa ölkələrinin gözü Azərbaycanda, onun həyata keçirdiyi "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsindədir: "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə reallaşdırılır. Layihənin reallaşdırılmasına bir neçə il öncə başlanıb. Dünya iqtisadiyyatında maliyyə böhranının müşahidə edildiyi bir vaxtda bu layihənin həyata keçirilməsi böyük səy tələb edir. Eyni zamanda mövcud vəziyyət tələb edir ki, səylər birləşdirilsin".
Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç də eyni mövqeni bölüşür. O bildirir ki, Avropa Komissiyası Azərbaycan təbii qazının 2018-ci ildə Türkiyəyə, 2020-ci ildə isə Avropaya çatdırılması üçün səylərini əsirgəməyəcək. Maroş Şefçoviçin sözlərinə görə, Bakıda keçirilən "Cənub Qaz Dəhlizi" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin üçüncü toplantısı çox uğurlu keçib. Toplantıda "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin icra vəziyyəti və layihənin seqmentlərinin inkişafı müzakirə olunub. Əldə olunan uğurlu nəticələr, eləcə də qarşıya çıxan çətinliklər nəzərdən keçirilib: "Biz 2020-ci ildə Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılmasında maraqlıyıq və bunun həyata keçirilməsi üçün çalışırıq". Avropa ilə yanaşı, ABŞ da "Cənub Qaz Dəhlizi"nə hərtərəfli dəstək verir. Bunu ABŞ dövlət katibinin enerji diplomatiyası üzrə köməkçisinin müavini Robin Danniqan da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi uğurla icra olunur və bu layihə ABŞ üçün strateji layihə olaraq qalır: "Bu layihə Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün mühüm layihələrdəndir. Avropa istehlakçıları üçün "Cənub Qaz Dəhlizi" bir çox imkanlar açır. Bu, ilk növbədə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə yanaşı, rəqabət baxımından sərfəli qiymətlər deməkdir. Biz bu istiqamətdə bu gün əldə edilən irəliləyişlərin şahidi olduq. Bəzi çağırışlar mövcuddur. ABŞ olaraq biz hesab edirik ki, birgə şəkildə bu çətinliklərin öhdəsindən gələcəyik və Xəzərdə hasil olunan karbohidrogenlərin Avropaya çatdırılmasına nail olacağıq".
Xatırladaq ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi üçün əsas mənbə "Şahdəniz" qazıdır. Amma Azərbaycanın malik olduğu digər mənbələrin də bura daxil edilməsi gözlənir və bunu Prezident İlham Əliyevin açıqlamaları da təsdiq edir. Dövlət başçısı qeyd edir ki, "Abşeron" yatağı Azərbaycanın qaz potensialının əlavə mənbəyi olacaq: "Bu, ilk növbədə, bizim qaz potensialımızın "Şahdəniz"lə məhdudlaşmadığını nümayiş etdirir. Halbuki, "Şahdəniz" dünyanın ən nəhəng qaz yataqlarından biridir və onun ehtiyatı 1,2 trilyon kubmetrdir. Ancaq bu, "Şahdəniz-2" layihəsinin icrasının digər layihələrin reallaşdırılması baxımından nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu nümayiş etdirir. Müasir nəqletmə infrastrukturu olmadan digər qaz yataqlarına sərmayələrin cəlb edilməsi çətin olardı. Bütün bunlar hamımızın mənafeyinə xidmət edir. Çünki yaradılmaqda olan şəbəkə vasitəsilə nə qədər çox qaz nəql edilsə, biz - dövlətlər və şirkətlər bundan bir o qədər bəhrələnəcək".
Qeyd edək ki, Azərbaycanla yanaşı, digər ölkələrin, məsələn, qonşu İranın da qazının "Cənub Qaz Dəhlizi" ilə nəqli gözlənir. Bunu rusiyalı ekspert Aleksandr Şarov da təsdiq edir və bildirir ki, İran gec-tez "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə qoşulacaq: "Bunun yaxın vaxtda baş verməsi vacib deyil. İran mütləq bu layihədə iştirak edəcək. Lakin investisiya və infrastrukturla bağlı məsələ yaranır. Belə ki, böyük diametrli borulara, qaz kompressor stansiyalarına ehtiyac var". İranla yanaşı, Türkmənistanın da bu layihəyə qoşulması istiqamətində səylər artırılır. Digər tərəfdən perspektivdə İsrail də "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə qoşula bilər. Ümumiyyətlə, İsrail enerji sahəsində Azərbaycanın fəaliyyətinə böyük önəm verir. Bütün bunlar "Cənub Qaz Dəhlizi"nin Avropa üçün əhəmiyyətini daha da artırır.
Tahir TAĞIYEV
