"Ölkə qazı gələcəkdə daha çox ölkəyə ixrac olunacaq"
Məlum olduğu kimi, Bakıda, Heydər Əliyev Mərkəzində "Cənub Qaz Dəhlizi" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin üçüncü toplantısı keçirilib. Prezident İlham Əliyevin də qatıldığı toplantıda bir sıra məsələlər müzakirə olunub. Tədbirdə, həmçinin, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin iştirakçısı olan ölkələrin energetika nazirləri və müxtəlif qurumların təmsilçiləri, o cümlədən Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti, Məşvərət Şurasının həmsədri Maroş Şevçoviç iştirak ediblər.
Aİ-nin nümayəndə heyətinin tərkibinə, həmçinin, Avropa Komissiyasının nümayəndələri Bernard Birvert, Andras Rozmer, Kurt Qlayzer və Aİ-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Malena Mard daxildir. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə cəlb edilmiş ölkələrin nazirlərindən - Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak, Gürcüstan baş nazirinin müavini, energetika naziri Kaxa Kaladze, İtaliyanın iqtisadi inkişaf naziri Karlo Kalenda, Yunanıstanın ətraf mühit və energetika naziri Georgios Statakis, Albaniyanın energetika və sənaye nazirinin müavini İlir Bejtja, Bolqarıstanın energetika naziri Nikolay Pavlov və onu müşayiət edən "Bulgarian Energy Holding", "Bulgargaz", "IGB" və Energetika Nazirliyinin nümayəndələri toplantıda iştirak ediblər.
Bütövlükdə, toplantının əhəmiyyətinə ekspertlər necə yanaşır? Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərovun fikrincə, toplantının əhəmiyyəti böyükdür: "Bu toplantıların hər il eyni vaxtda keçirilməsinin təkcə layihənin gerçəkləşdirilməsi istiqamətində görülən işlər baxımından deyil, həm də ümumən Avropa İttifaqı (Aİ) ilə ölkəmizin münasibətlərinin gələcəyi üçün çox böyük əhəmiyyəti var. Məlumdur ki, Aİ üçün enerji təchizatında təhlükəsizliyin təmin edilməsi artıq xeyli müddətdir prioritet sayılır. Bu isə qeyd olunan sahədə çoxlu sayda mənbələrə - şaxələndirilmiş vəziyyətə nail olmağı tələb edir. Bu baxımdan, zəngin neft-qaz resurslarına malik Azərbaycana böyük ehtiyac var. Bu gün ölkəmizin təsdiq olunan qaz ehtiyatlarının həcmi 2,6 trilyon kubmetr təşkil edir. Bunun isə təkcə 1,2 trilyonu "Şahdəniz" yatağında yerləşir. "Şahdəniz" dünyanın ən nəhəng qaz yataqlarından biridir. Odur ki, bu yatağın işlənməsi Aİ ilə Azərbaycan arasında münasibətlərdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Başqa sözlə desək, enerji təhlükəsizliyi məsələsi hər iki tərəf arasında əməkdaşlığın mühüm tərkib hissəsini təşkil edir. 2014-cü ildə Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) ilə bağlı Bakıda təməlqoyma mərasimi keçirildi. 2015-ci ildə isə Türkiyənin Qars vilayətində TANAP-ın özülü atıldı. CQBK-nin təməlinin qoyulması TANAP üçün əsas yaratdısa, nəticədə Trans-Adriatik Boru Kəmərini - TAP-ı qaçılmaz etdi.
Ümumiyyətlə, bütün bunları ümumi bir "çətir" altında - "Cənub Qaz Dəhlizi" adı altında birləşdirsək, hazırda sayca 4 layihə icra olunmaqdadır. Bunlar "Şahdəniz-2", GQBK, TANAP və TAP-dır. Hansı ki, bütün bu işlərə ümumilikdə 45 milyard ABŞ dolları həcmində vəsait xərclənəcək.
Qeyd edim ki, işlər bir sıra həm subyektiv, həm də obyektiv maneələrə rəğmən, çox sürətlə gedir. Məsələn, keçən il, yəni 2016-cı ildə sözügedən istiqamətlərdə aparılan bütün işlər daha güclü, sürətli və genişmiqyaslı xarakter daşıyıb. Əvvəla "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə, bir növ, yeni beynəlxalq əməkdaşlıq forması yaradıldığı artıq sübuta yetirilmiş oldu. Belə ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" hazırda sayca 7 ölkəni - Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya və İtaliyanı birləşdirir ki, daha 3 Balkan ölkəsi - Monteneqro, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya da növbəti mərhələdə bu sıraya qoşulacaq. Beləliklə, Azərbaycan qazı gələcəkdə daha çox ölkəyə ixrac olunacaq".
Vidadi ORDAHALLI
