Bir çox gözləntilərin əksinə olaraq, ABŞ-da prezidentliyə demokrat namizəd Hillari Klinton ilk qadın prezident olmaq şanslarını əldən vərərək milyarder Donald Trampa məğlub oldu. Bu, həm də seçkiqabağı bütün proqnozların da alt-üst olması demək oldu.
Sözün həqiqi mənasında Tramp sürpriz etməyi bacardı. Çünki bundan əvvəl o, ABŞ-da heç bir seçkili orqana heç vaxt seçilməyib, hərbi qüvvələrdə xidmət etməyib və yüksək səviyyəli vəzifə tutmayıb. 70 yaşlı Donald Tramp bütün bunlar fonunda ilk dəfə qatıldığı seçkilərdə ABŞ-da ən yüksək postu tuta bildi. Noyabrın 8-i seçkilərindən öncə bütün sorğularda öndə olan Hillari Klintonun tərəfdarları arasında isə məyusluq hökm sürür və tərəfdarların çoxu hələ də bu məğlubiyyəti qəbul edə bilmir. Çünki qeyd olunduğu kimi, bütün gözləntilər alt-üst olub.
İndi Trampı seçkilər ərəfəsində tənqid edənlər isə əvvəlki nitqlərini daha çox təbrik mesajları ilə əvəzləməyə çalışırlar. Bu xüsusda elə ilk diqqət çəkənlərdən biri ABŞ prezidenti Barak Obamanın özüdür. Hələ seçkilər ərəfəsində Respublikaçılar Partiyasının nüfuzlu üzvlərini prezidentliyə namizəd Donald Trampı dəstəkləməkdən rəsmi şəkildə imtina etməyə çağıran Obama bildirirdi ki, Tramp Birləşmiş Ştatları beynəlxalq arenada təmsil etməyə yaramır: "O nə təbiətinə, nə hazırlıq və bilik səviyyəsinə, nə biliklərə yiyələnmək istəyinə, nə də səmimiyyətinə görə prezidentliyə yaramır".
ABŞ prezidenti həmçinin qeyd edirdi ki, Tramp tolerantlıq, hüquqi prosedurlara riayət olunması və qarşılıqlı hörmət kimi dəyərləri şübhə altına qoyur: "Bizim demokratiyamız bu cür işləmir". Amma Trampın qələbəsindən sonra Obamanın açıqlamalarının tonu Hillari Klintonun xeyrinə kampaniya apardığı zamankı tonundan tam fərqli olub. Trampı prezident vəzifəsinə seçilməsi münasibətilə təbrik edən Obama onu Ağ Evə dəvət edib: "İndi biz hamımız onun ölkəni birləşdirib ona rəhbərlik etməsində uğur əldə etməsinə azarkeşlik edirik". Onun sözlərinə görə, görüşdə hakimiyyətin Trampa ötürülməsini müzakirə etməyi planlaşdırır.
Avropada da çoxları Trampın qələbəsindən sonra fikirlərini dəyişib. Halbuki, seçkilərdən əvvəl fərqli fikirlər səslənirdi. Məsələn, Almaniyanın nüfuzlu "Der Spiegel" jurnalına müsahibə verən Avropa Parlamenti (AP) prezidenti Martin Şults qeyd edirdi ki, Tramp ABŞ prezidenti seçiləcəyi təqdirdə bütün dünya üçün problem yaradacaq: "ABŞ-da Respublikaçılar Partiyasından prezidentliyə namizəd olan Donald Tramp tək Avropa İttifaqı üçün deyil, bütün dünya üçün böyük problemdir". O, Trampın ABŞ prezidenti seçiləcəyindən qorxduğunu da deyirdi: "Belə olarsa, bu, məsuliyyətsiz insanın maksimum məsuliyyət tələb edən kürsüdə oturacağı anlamına gələcək". Qeyd edək ki, sosial-demokrat Şults ilk dəfə deyildi ki, mühafizəkar milyarder Trampa qarşı çıxırdı. Hələ bu ilin yazında o bəyan etmişdi ki, "Avropa İttifaqı Trampın ABŞ-ın prezidenti olmasına hazır deyil". Amma indi Şultsun da Trampı təbrik etməkdən başqa mövqeyi və çıxış yolu qalmayıb.
Fransa prezidenti Fransua Olland da seçkilərdən əvvəl fərqli mövqedə idi. O bildirirdi ki, Donald Trampın hərəkətləri ürək bulandırır: "Onun hərəkətləri siyasi etikadan və xüsusilə də demokratik fikirlərdən olduqca uzaqdır. Donaldın həlak olmuş amerikalı müsəlman əsgərinə aid etdiyi sözlər ABŞ-da belə ürək bulandırır. Amerika qlobal bir iqtisadiyyatdır. Ona görə də, Tramp prezident seçkilərində qalib gələrsə, onun mənfi təsirini bütün dünya müşahidə edəcək. Həmçinin onun prezident olması ABŞ-ın Avropa arasındakı əlaqələrinə də ciddi zərbə vuracaq". Amma Fransua Olland da məsələyə indi bir qədər fərqli prizmadan yanaşır: "Amerika xalqı Donald Trampa səs verdi. Mən onu təbrik edirəm, çünki bu, iki demokratik ölkənin prezidentlərinin münasibətlərində təbii haldır". Ollandın sözlərinə görə, ABŞ Fransanın həlledici tərəfdaşı olub və olmaqdadır.
Daha bir məqamı xatırladaq ki, Trampın "müsəlmanların Amerikaya girişi qadağan olunsun" açıqlamasına cavab olaraq, İngiltərədə Trampın bu ölkəyə girişinin qadağan olunması ilə bağlı imzatoplama kampaniyası həyata keçirilmişdi. Hətta İngiltərə hökuməti 3 saat ərzində bunu müzakirə etmişdi. İngiltərənin xarici işlər naziri Boris Conson mətbuata müsahibəsində Trampın bu ölkəyə girişinin qadağan olunmasını dəstəkləmişdi. Amma Boris Consonu bu vəzifəyə təyin edən Böyük Britaniyanın baş naziri Tereza Mey artıq Donald Trampı ABŞ prezident seçkilərində qalib gəlməsi münasibətilə təbrik edərək, onunla əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirib: "Mən çətin kampaniya nəticəsində ABŞ prezidenti vəzifəsinə seçilən Donald Trampı təbrik etmək istəyirəm. Britaniya ilə ABŞ arasında azadlıq, demokratiya və təşəbbüskarlıq dəyərlərinə əsaslanan xüsusi münasibətlər var. Biz ticarət, təhlükəsizlik və müdafiədə güclü və yaxın tərəfdaş olaraq qalacağıq".
İndilikdə isə Avropa İttifaqının yüksək rütbəli rəsmiləri Donald Trampı təcili ABŞ-Aİ sammiti üçün Avropa İttifaqına dəvət ediblər. Avropa Şurasının prezidenti Donald Tusk və Avropa Komissiyasının rəhbəri Jan-Klod Yunker Respublikaçı prezidenti təbrik edərək onu danışıqlar üçün tez bir zamanda Avropaya gəlməyə dəvət ediblər. NATO baş katibi Yens Stoltenberq dünyanın ən iri hərbi alyansını qorumaq naminə Tramp və yeni ABŞ rəhbərliyi ilə yaxından əməkdaşlıq etməyə ümidlə baxdığını bəyan edib. Trapm isə seçki ərəfəsində NATO ilə bağlı fərqli fikirlər səsləndirib: "Biz NATO-ya külli miqdarda vəsait ayırırıq. Hazırda biz başqa bir dövrdə yaşayırıq deyə NATO-ya ayrılan vəsaitə yenidən baxılmalıdır. Qurumun qorunması üçün pulu kəsilməlidir". Bu açıqlamalar indi də NATO-da narahatlıq doğurur. Avropa Komissiyasının sədri Jan-Klod Yunker bu fonda Avropanın öz ordusunun yaradılmasını vacib sayır: "Biz hamımız, xüsusən Almaniya və Berlin amerikalılara tarixi cəhətdən borcluyuq. Lakin uzunsürən perspektivdə amerikalılar avropalıların təhlükəsizliyinin qayğısına qalmayacaq. Bunu biz özümüz etməliyik. Avropa müdafiə ittifaqına dair məsələ gündəmə gətirilməlidir. Avropa ordusunun yaradılması qaçılmazdır. Necə deyərlər, bu musiqi artıq səslənir, lakin bir çox avropalılar onu eşitmir".
Nahid SALAYEV
