ABŞ-da 4 gün sonra baş tutacaq prezident seçkilərinə beynəlxalq miqyasda da diqqət getdikcə artır. Çünki bu seçkilərin nəticələri dünya siyasətində də mühüm dəyişikliklərə gətirib çıxarmaq iqtidarındadır. Hesab olunur ki, Demokratlardan Hillari Klinton qalib gələrsə, ABŞ-da daha çox indiki siyasətin davam etməsi gözlənir.
Amma müəyyən dəyişikliklər də olacaq. Fransa Parlamentinin deputatı Nikolya Dyuik bildirir ki, Hillari Klinton ABŞ prezidenti olsa, Suriya süqut edəcək, Misirdə isə destabilizasiya artacaq: "Obama İraq və Əfqanıstandakı uğursuzluğundan dərs çıxardı. Klinton da bunu bilir, lakin o hələ də özünün xarici siyasət kursunda dini və etnik terminlərdən istifadə edir. Mən qorxuram ki, o, Misirdə destabilizasiya, Suriyada isə federalizasiya yarada bilər. Bu isə tükənməz qarşıdurmalara səbəb olacaq. Klinton qlobal təhlükəsizlik sisteminə Donald Trampdan daha böyük təhdid yaradır". Eyni zamanda ABŞ-Rusiya münasibətlərində də vəziyyətin daha gərgin xarakter alması istisna olunmur. Bu isə, ekspertlərə görə, hər iki ölkənin maraq dairəsində olan Qafqazda da gərgin vəziyyətin qalmasına səbəb olacaq. Respublikaçılar Partiyasından Donald Trampın seçilməsi isə fərqli vəziyyət yarada bilər. Çünki Tramp Rusiya ilə əməkdaşlığa tərəfdardır və iki ölkənin uzlaşması dünya siyasətində mühüm dəyişiklərə yol açmaq iqtidarındadır. İstisna deyil ki, ABŞ - Rusiya uzlaşması Qafqazlarda da müəyyən yeniliklərə gətirib çıxarsın.
İndilikdə isə seçkilərdə kimin qalib gələcəyi hələ dəqiq bəlli deyil. Əvvəllər seçkinin favoriti Hillari Klinton hesab edilirdisə, son durum bu vəziyyətin dəyişməkdə olduğunu göstərir. Donald Tramp hazırda Nevada və Arizona ştatlarında məşhurluğuna görə Hillari Klintonu qabaqlayır. Sabiq dövlət katibi, öz növbəsində, mühüm Pensilvaniya və Florida ştatlarında liderlik edir. CNN teleşirkətinin ORC tədqiqat xidməti ilə birgə apardığı yeni sorğunun açıqlanan nəticələri göstərir ki, Arizona sakinləri arasında sorğulananların 49%-i noyabrın 8-də ABŞ-da keçiriləcək seçkilərdə Trampı dəstəkləməyə hazırdır. Onların 44%-i Klintonu dəstəkləyir. Nevada ştatında Trampın üstünlüyü daha çoxdur: respondentlərin 49%-i milyarderi prezident görmək istəyir, sabiq dövlət katibini sorğulanan ştat sakinlərinin 43%-i dəstəkləyir. Sakinləri tarixən demokratlara səs verməyə meylli olan Pensilvaniyada Klinton respondentlərin 48%-nin dəstəyini qazanıb, Tramp isə 44%-in. Klinton, həmçinin Floridada milyarderi qabaqlayır, lakin yalnız iki faizlə. Amma ABC telekanalının və "Washington Post" qəzetinin sifarişi əsasında aparılmış sorğunun nəticələrinə əsasən, Donald Tramp seçicilər arasında populyarlığına görə Hillari Klintonu üstələməyə başlayıb. Respublikaçı namizədə səs verməyə hazır olan seçicilərin sayı demokratların namizədini dəstəkləyənləri 1 faiz üstələyir.
ABŞ-ın hazırkı prezidenti isə seçki kampaniyasının son günlərində populyarlığını getdikcə itirən Hillari Klintonu dəstəkləməkdə davam edir. Barak Obama namizədlər haqqında danışarkən bir daha Donald Trampın ali baş komandan postuna yararlı olmadığını deyib. Sosioloqlar isə Federal Təhqiqatlar Bürosunun Hillari Klintonun elektron yazışmaları barədə təhqiqatı bərpa etməsindən sonra seçicilərin rəylərinin dəyişdiyini vurğulayır. Ümumiyyətlə, rəy sorğularının nəticələri göstərir ki, seçicilər qərarlarını iki əsas namizədin şəxsi keyfiyyətlərinə görə verəcək. Elə bu səbəbdəndir ki, seçki kampaniyasının son günlərində Ağ Ev uğrunda rəqabət aparan Hillari Klinton və Donald Tramp əsas diqqəti bir-birinin nöqsanlarına yetirir. Klintonun dövlət katibi olduğu dövrdə şəxsi elektron poçt adresindən istifadə etməsi ilə bağlı Federal Təhqiqatlar Bürosunun başladığı yeni təhqiqat onun etibarsız olduğu məsələsini yenidən önə çıxarıb. Tramp isə dərhal bu vəziyyətdən istifadə etməyə çalışır: "Bu, Uolterqeytdən bəri ən böyük siyasi qalmaqaldır və hər kəs ümid edir ki, sonda ədalət öz yerini tapacaq. Əgər qalib gəlsəm, baş prokurordan bu vəziyyəti araşdırmaq üçün xüsusi ittihamçı təyin etməsini tələb edəcəm". Klinton isə özünü müdafiə etməyə çalışsa da, eyni zamanda Trampın xasiyyətindəki qüsurları insanların diqqətinə çatdırmağa çalışır: "Donald Tramp insanlarda qorxu hissi yaradır, demokratiyamıza ləkə salır və hər dəfə bir qrup amerikalını təhqir edir". Adətən prezidentlik uğrunda seçki kampaniyalarında diqqət əsasən iqtisadiyyat, xarici siyasət və mühacirət kimi məsələlərə yönəlir. Amma ekspert Met Dalek deyir ki, bu il tamamilə fərqlidir: "Bu seçki əsasən xarakter və şəxsiyyət üzərində qurulub. Məncə, bu xarakter məsələsi diqqət mərkəzində qalmaqda davam edəcək və qeyri-adi bir şəkildə siyasi məsələlər, adətən olduğu kimi, o qədər də vacib olmayacaq". Rəy sorğularının nəticələri göstərir ki, bir çox seçici Klintonun etibarlı olub-olmadığını sual edir. Ancaq daha da çox insan Trampın prezident olmaq üçün lazımı keyfiyyətlərə malik olmamasından qorxur. Vest Virciniya Universitetinin təhlilçisi Patrik Hikkinin dediyinə görə, hər iki namizədin qüsurları kampaniya boyu diqqət mərkəzində olub: "Fikrimcə, bu çox qeyri-adi prezident seçkisidir, çünki hər iki namizəd Amerika xalqının əksəriyyəti tərəfindən sevilmir. Adətən bu, namizədlərdən biri ilə baş verə bilər, hər ikisi ilə deyil". Ümumiyyətlə, ekspertlər bildirir ki, Donald Tramp və Hillari Klintonun xalq arasında mənfi reytinqi müsbət reytinqlərindən çox yüksəkdir. Digər tərəfdən ABŞ-da prezident seçkiləri ərəfəsi bir çox qüsurlar ortaya çıxıb. Ancaq ABŞ bu nöqsanları öz seçki sisteminin özəlliyi kimi təqdim edir.
Tahir TAĞIYEV
