Xaqani Cəfərli: "Trampın dəyərlər və ideyalar ətrafında birləşmiş komandası olmadığı üçün komanda üzvlərindən heç kim özünü rahat hiss edə bilmir"
ABŞ-ın Milli Kəşfiyyat Direktoru Tulsi Gabbard 22 may 2026-cı il tarixində istefa verdi. Gabbardın arqumentinə görə, istefanın səbəbi əri Abraham Williamsa çox nadir sümük xərçəngi diaqnozu qoyulmasıdır. Gabbard ailəsinə daha çox vaxt ayırmaq üçün vəzifəsindən ayrıldığını açıqlayıb. O, iyunun 30-da rəsmən vəzifəsini tərk edəcək. Prezident Donald Trump bu istefanı qəbul edib və Gabbarda gördüyü işlərə görə təşəkkürünü bildirib. Müvəqqəti olaraq vəzifəni Aaron Lukas icra edəcək.
Əslində böyük siyasətdə adətən buna bənzər arqumentlər real sayılmır. Çünki böyük siyasətə qoşulanlar qarşıya o qədər böyük hədəflər qoyur ki, ailə üzvləri ilə bağlı hər hansı bir problem onların siyasi qərarları üçün əsas olmur. Görünür ki, bu istefanın siyasi əsasları var - çoxdan deyilirdi ki, Gabbard Trampın İran kampaniyasi ilə razılaşmır. ABŞ kəşfiyyatı bir neçə dəfə Trampın İran kampaniyasının gedişi və və nəticələri ilə bağlı prezidentə xoş gəlməyən mülahizələr ortaya qoyub. Məsələn, Tramp deyirdi ki, İranın hərbi potensialinı məhv etdik, gəmisi qalmayıb və s. Amma ABŞ kəşfiyyatı bəyan edirdi ki, İranın dronlarının da, raketlərinin də əsas hissəsi hələ də qalmaqdadır və s. Yəni ABŞ kəşfiyyati bir neçə dəfə Trampın müharibə zamanı İranın hərbi potensialı ilə bağlı söylədiyi fikirləri, demək olar ki, təkzib edirdi. Belə görünmürmı ki, Trampın İran müharibəsi ilə xanım Gabbard razı deyilmiş və onun istefasının əsas siyasi səbəbi budur?
Tulsi Gabbardın istefası formal olaraq şəxsi səbəblərlə izah olunsa da, Vaşinqton siyasi dairələrində bunun arxasında daha dərin və daha mürəkkəb siyasi motivlərin dayandığı barədə müzakirələr getdikcə güclənir. Rəsmi açıqlamada ərinə nadir sümük xərçəngi diaqnozu qoyulmasının onun qərarında əsas rol oynadığı bildirilsə də, ABŞ kimi böyük gücdə milli təhlükəsizlik sisteminin rəhbərinin istefası adətən yalnız şəxsi səbəblərlə izah olunmur. Xüsusilə də söhbət uzun illər xarici müdaxilələrə qarşı çıxış etmiş, anti-müharibə mövqeyi ilə tanınmış bir siyasətçidən gedirsə, siyasi faktorların da prosesdə ciddi rol oynadığı ehtimalı daha güclü görünür.
Tulsi Gabbard ABŞ siyasətində uzun müddətdir "qeyri-müdaxiləçi" xəttin əsas simalarından biri hesab olunurdu. O, həm Demokratlar Partiyasında olduğu dövrdə, həm də sonradan Tramp administrasiyasında fəaliyyət göstərərkən ABŞ-ın Yaxın Şərqdə apardığı uzunmüddətli hərbi əməliyyatları açıq şəkildə tənqid etmişdi. İraq, Suriya və İran məsələlərində Gabbard daha ehtiyatlı və diplomatik yanaşmanı müdafiə edir, Vaşinqtonun "sonsuz müharibələr" siyasətinin ABŞ üçün strateji və iqtisadi yükə çevrildiyini bildirirdi. Məhz bu baxışlar onun Tramp administrasiyasının son dövrdə sərtləşən İran siyasəti ilə toqquşmasına zəmin yaratdı.
Son aylarda Ağ Evlə ABŞ kəşfiyyat icması arasında İran məsələsində yaranan fikir ayrılıqları artıq açıq şəkildə görünməyə başlamışdı. Prezident Donald Trump dəfələrlə İranın hərbi potensialının böyük ölçüdə məhv edildiyini, ölkənin raket və dron imkanlarının sıradan çıxarıldığını bəyan edirdi. Lakin ABŞ kəşfiyyat qurumlarının hazırladığı hesabatlar fərqli mənzərə ortaya qoyurdu. Həmin qiymətləndirmələrdə İranın raket arsenalının və pilotsuz uçuş aparatları sisteminin əhəmiyyətli hissəsinin hələ də qorunduğu qeyd edilirdi. Bu isə faktiki olaraq Ağ Evin siyasi ritorikası ilə peşəkar kəşfiyyat analizləri arasında ciddi ziddiyyət demək idi.
Belə ziddiyyətlər ABŞ siyasətində yeni olmasa da, Tramp kimi daha sərt və siyasi ritorikaya əsaslanan liderlər üçün kəşfiyyatın fərqli mövqe ortaya qoyması həmişə problem yaradır. Çünki milli təhlükəsizlik məsələlərində prezidentin ictimaiyyət qarşısında verdiyi bəyanatların dövlətin rəsmi kəşfiyyat qiymətləndirmələri ilə ziddiyyət təşkil etməsi administrasiya daxilində etimad böhranına səbəb olur. Gabbardın rəhbərlik etdiyi kəşfiyyat aparatının İran məsələsində daha realist və ehtiyatlı mövqe sərgiləməsi onun Ağ Evdəki mövqeyini zəiflətmiş ola bilər.
Bu gərginliyin təkcə İran məsələsi ilə məhdudlaşmadığı da bildirilir. CNN-in yaydığı məlumatlarda qeyd olunur ki, Tulsi Gabbard İran və Venesuela ilə bağlı bəzi mühüm beynəlxalq müzakirələrdən və təhlükəsizlik toplantılarından kənarda saxlanılıb. Bu isə administrasiya daxilində ona olan etimadın zəiflədiyini göstərən ciddi siqnal hesab olunur. Xüsusilə də milli kəşfiyyat rəhbərinin əsas xarici siyasət müzakirələrindən uzaq tutulması Vaşinqton praktikasında adi hal sayılmır. Bu vəziyyət Gabbardın qeyri-müdaxiləçi baxışlarının Tramp administrasiyasının daha sərt hərbi kursu ilə artıq açıq toqquşmaya girdiyini göstərirdi.
Digər diqqətçəkən məqamlardan biri də Gabbardın Senat Kəşfiyyat Komitəsində İran müharibəsi ilə bağlı keçirilən dinləmələr zamanı nümayiş etdirdiyi mövqe oldu. O, senatorların sərt sualları qarşısında İranın "imminent threat", yəni "dərhal təhlükə" yaratdığını bildirərək Tramp administrasiyasının mövqeyini müdafiə etməyə çalışdı. Lakin maraqlıdır ki, həmin çıxışında ABŞ kəşfiyyat icmasının öz qiymətləndirmələrinə demək olar toxunmadı. Halbuki, əvvəlki hesabatlarda İranın imkanlarının tam sıradan çıxmadığı göstərilmişdi. Gabbardın bu məqamdan yayınması Vaşinqtonda onun artıq ciddi siyasi təzyiq altında olması barədə ehtimalları gücləndirdi.
O, çıxışlarından birində "prezident kimi seçilmiş Trump nəyin təhlükə olub-olmadığını müəyyənləşdirməkdən məsuldur" ifadəsini işlədərək, məsuliyyəti siyasi rəhbərliyin üzərinə yönəltdi. Bu yanaşma isə kəşfiyyat rəhbərinin peşəkar qiymətləndirmədən daha çox, siyasi xətti müdafiə etməyə məcbur qaldığı görüntüsünü yaratdı. Belə bir vəziyyətin uzun müddət davam etməsi isə həm Gabbardın siyasi mövqeyini, həm də administrasiya daxilindəki təsir imkanlarını zəiflədə bilərdi.
Bütün bunların fonunda onun istefasının yalnız ailə məsələsi ilə bağlı olduğunu düşünmək çətin görünür. Əlbəttə, ərinin ağır xəstəliyi real və ciddi faktordur. Lakin böyük siyasətdə şəxsi səbəblər çox zaman siyasi qərarların ictimaiyyətə təqdim olunması üçün daha uyğun və daha az konfliktli forma rolunu oynayır. Xüsusilə də administrasiya daxilində fikir ayrılıqları artıq açıq mərhələyə keçibsə, istefanın şəxsi səbəblərlə əsaslandırılması həm Ağ Ev, həm də istefa verən şəxs üçün ən rahat çıxış yolu hesab edilir.
Tulsi Gabbardın vəziyyətində də görünən odur ki, şəxsi və siyasi faktorlar eyni vaxtda üst-üstə düşüb. O, doğrudan da ailəsinə vaxt ayırmaq qərarı vermiş ola bilər. Amma eyni zamanda İran məsələsində Ağ Evlə dərin fikir ayrılıqları, administrasiya daxilində təcrid olunması və kəşfiyyat qiymətləndirmələrinin siyasi ritorika ilə toqquşması onun vəzifədə qalmasını getdikcə çətinləşdirirdi. Buna görə də istefa həm şəxsi qərar, həm də siyasi zərurət kimi ortaya çıxmış görünür.
Nəticədə, Tulsi Gabbardın istefası ABŞ daxilində yalnız kadr dəyişikliyi kimi deyil, həm də Tramp administrasiyası ilə kəşfiyyat sistemi arasında İran siyasəti ətrafında yaranan ziddiyyətlərin növbəti göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə bir daha göstərir ki, ABŞ-da milli təhlükəsizlik qərarları yalnız hərbi strategiyalarla deyil, eyni zamanda siyasi ideologiyalar, şəxsi baxışlar və administrasiya daxilindəki güc balansı ilə də formalaşır.
Politoloq Xaqani Cəfərli məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ-ın Milli Kəşfiyyat Direktoru Tulsi Gabbardın həyat yoldaşına sümük xərçəngi diaqnozu qoyulması istefasının əsas səbəbi kimi göstərilsə də, xanım Gabbardın Trampın komandasında özünü rahat hiss etmədiyi aydın idi: "Ümumiyyətlə, Trampın dəyərlər və ideyalar ətrafında birləşmiş komandası olmadığı üçün komanda üzvlərindən heç kim özünü rahat hiss edə bilmir. Üstəlik, Vens istisna olmaqla, hər kəs hər an istefaya göndərilə biləcəyi qorxusu altındadır. Tulsi Gabbardın Trampla münasibətlərində soyuqluq hiss olunurdu. ABŞ-ın kəşfiyyat orqanlarının hesabatları ilə bağlı mətbuata sızdırılan məlumatlar bunun göstəricisi idi. Belə hadisələr isə Tampla Milli Kəşfiyyat Direktoru Tulsi Gabbard arasında münasibətlərə mənfi təsir edirdi. Ona görə də həyat yoldaşına sümük xərçəngi diaqnozu qoyulması xanım Gabbardın istefa vermək qərarına səbəb olub".
Dəniz NƏSİRLİ
