BƏƏ-nin sənaye naziri Sultan Əhməd Əl-Cabir Yaxın Şərqdə müharibənin yaratdığı yanacaq böhranının ən optimist ssenarilərdə belə ən azı dörd ay davam etməsi riskini daşıdığına dair xəbərdarlıq edib. Böyük Britaniyanın baş naziri Keyr Starmer hökuməti bu proqnozu sözlə deyil, əməllə təsdiqləyib. O, Rusiya xammalından üçüncü ölkələrdə istehsal olunan aviasiya və dizel yanacağının idxalına icazə verib. Müxalifət Starmeri Kremlə qəbuledilməz güzəştlər etməkdə ittiham edir.
Sultan Əhməd Əl-Cabir təkcə sənaye naziri deyil, həm də Fars körfəzində fəaliyyət göstərən dünyanın ən böyük neft və qaz korporasiyalarından biri olan Əbu-Dabi Milli Neft Şirkətinin (ADNOC) rəhbəridir. Əbu-Dabi BƏƏ-nin neft hasilatının elə 100%-ni təşkil edən bir əmirlikdir. Bundan əvvəl Əl-Cabir ABŞ ilə İran arasındakı qarşıdurmanın yaxın günlərdə başa çatması və Hörmüz boğazının blokadasının ləğvi halında nə baş verəcəyini proqnozlaşdırmışdı. Onun sözlərinə görə, ADNOC bir neçə həftə ərzində neft hasilatını artıra bilsə də, təchizat həcmlərinin müharibədən əvvəlki səviyyənin hətta 80%-ə qayıtması üçün dörd ay lazım olacaq. Tamamilə bərpa olunmuş təchizat həcmlərinə 2027-ci ilin birinci və ya ikinci rübünə qədər nail olunmayacaq. Təkrar etmək lazımdır ki, bu, məhz ən optimist ssenaridir, əl-Cabirin sözlərinə görə, Hörmüz boğazının bir-iki gün ərzində açılacağı ehtimal olunmur. Əksinə, İran və ABŞ-ın blokadanın qaldırılması ilə bağlı uzun müddət razılığa gələ bilməyəcəyinə dair əlamətlər var. Əl-Cabirin analitiklərin artıq proqnozlaşdırdıqlarını dediyini nəzərə alsaq, milli hökumətlərin artan neft qiymətlərinin zərbəsini yumşaltmaq üçün addımlar atması, o cümlədən siyasi cəhətdən qeyri-mümkün görünən tədbirlər görməsi təəccüblü deyil. Ukraynaya dəstəyin ön sıralarında olan Birləşmiş Krallıq Rusiyaya qarşı sanksiyaları yumşaltmaq yolunu tutub. 20 mayda hökumət Rusiya xammalından əldə edilən müəyyən növ dizel və aviasiya yanacağının idxalına icazə verən ticarət lisenziyaları verib. 2022-ci ildən bəri Birləşmiş Krallıq Rusiya kömürünün, qazının və neftinin birbaşa idxalını qadağan edib. İndi isə, görünür, bu qadağada hüquqi boşluq yaranıb. Yeni qaydalar, neftin Rusiyada emal edilməməsi şərti ilə bu məhsulların Böyük Britaniyaya idxalına icazə verəcək. Lisenziya müddətsiz qüvvədədir və daxili işlər naziri tərəfindən hər üç aydan bir nəzərdən keçiriləcək. Həmçinin istənilən vaxt ləğv edilə və ya dayandırıla bilər. Mart ayında Vaşinqton Rusiyada istehsal olunan neft tədarükünə məhdudiyyətləri yumşaltdıqda, Britaniya hökuməti Amerika hakimiyyətini tənqid edib. Starmerin kabineti ABŞ-ın Kremlin əlinə oynayacağı, Rusiyanın gəlirlərini artıracağı və Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksinin inkişafını təşviq edəcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Qeyd etmək lazımdır ki, amerikalılar Rusiya əleyhinə sanksiyalarını britaniyalilardan daha az yumşaldıblar: Ağ Ev Rusiya mənşəli xam neft və neft məhsullarının tədarükünə və satışına icazə verib, əgər onlar 12 marta qədər tankerlərə yüklənsə. Bu həftə, 18 mayda ABŞ bu yumşaltmanı daha bir ay uzatdı. Britaniya ticarət naziri Kris Brayant İcmalar Palatasında çıxış edərək bütün kabineti haqlı çıxarmağa çalışdı. O, sanksiyaların sərtləşdirildiyini və ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi və Hörmüz boğazında gəmiçiliyin dayandırılması nəticəsində yaranan yanacaq böhranı aradan qalxana qədər lisenziyanın müvəqqəti bir həll olduğunu iddia edib. Lakin aydındır ki, Starmerin böhran idarəçiliyi ölkənin siyasi qüvvələri arasındakı fikir ayrılıqlarını daha da artırıb və onlar artıq onun istefasını tələb edirlər. Baş nazirin özü də müvəqqəti lisenziyaların "standart təcrübə" olduğunu israr edir. Mühafizəkarlar lideri Kemi Badenok hökumətin hərəkətlərini tənqid edərək bildirib ki, hakimiyyət "çirkli Rusiya nefti" almağa üstünlük verir: "Leyborist millət vəkilləri Böyük Britaniyada neft və qaz lisenziyalarının verilməsinə qarşı səs veriblər. İndi biz Şimal dənizində qazma işləri aparmaq əvəzinə, Rusiyadan neft və qaz idxal edirik. Dəlilikdir". O hesab edir ki, Starmer Ukrayna ilə bağlı prinsiplərindən geri çəkilməklə mənəvi kompasını itirir. Müxalifət hökumətin istefası üçün arqument kimi Rusiya əleyhinə sanksiyaların gözlənilməz yumşaldılmasından istifadə edir. Artıq Starmerin vəzifədən uzaqlaşdırılmasını dəstəkləyən bəzi Leyborist millət vəkilləri də eyni şeyi edə bilərlər. Baş nazirin bu vəziyyətdə belə bir risk götürmək qərarına gəlməsi faktı yanacaq bazarındakı vəziyyətin ciddiliyini göstərir.
Samirə SƏFƏROVA
