İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu prezident Donald Trampla İrana qarşı əlavə tədbirləri müzakirə etmək üçün Vaşinqtona səfər etməyi planlaşdırır. Netanyahu Ağ Evin Tehranla yalnız sonuncunun maraqlarına uyğun bir razılaşma əldə edəcəyindən qorxur. İranın təslim olmaq istəməməsi ali rəhbər Müctəba Xameneinin ölkədən yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranın ixracını qadağan edən sərəncamında nümayiş olunur.
İsrail mənbələri "Axios"a bildiriblər ki, Netanyahunun Vaşinqtona səfər etmək istəyi bu həftə onunla Tramp arasında gərgin telefon danışığından sonra yaranıb. Mənbələrin məlumatına görə, ABŞ prezidenti beynəlxalq vasitəçilərin İranla düşmənçiliyə son qoymaq və daha fundamental məsələlər üzrə dialoq üçün zəmin yaratmaq məqsədi daşıyan anlaşma memorandumu üzərində işlədiyini bildirib. Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Netanyahu və Tramp bu məqamda fikir ayrılığına düşüblər. "Axios"un məlumatına görə, baş nazir uzun fasilənin İran rəhbərliyinin maraqlarına uyğun olduğunu iddia etsə də, görünür, cavabsız qalıb. İran nüvə məsələsində güzəştə getmək istəmədiyini nümayiş etdirir və bu məsələ diplomatik prosesin sonrakı mərhələsində müzakirə olunmalıdır. Mənbələr "Reuters" agentliyinə bildiriblər ki, Müctəba Xamenei ölkədən 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş uranın ixracını qadağan edən bir sərəncam verib. Bu materialın təxliyəsinin ABŞ-ın danışıqlar tələblərindən biri olduğunu nəzərə alsaq, bu qərar Tehranın mövqeyinin sərtləşdirilməsi kimi qəbul edilə bilər. Vəziyyətlə tanış olan bir İran mənbəsi "Reuters" agentliyinə izah edib ki, ali liderin sərəncamı, eləcə də İran hakimiyyəti daxilindəki konsensus ondan ibarətdir ki, yüksək zənginləşdirilmiş uranın ehtiyatları ölkədən çıxarılmamalıdır. İran hələ də ABŞ-ın son sülh təkliflərinə qəti cavab verməyib. 21 may tarixində keçirilən müntəzəm brifinqdə çıxış edən İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqaei bildirib: "14 bənddən ibarət İran qətnaməsinin ilkin mətninə əsasən bir neçə kommunikasiya mübadiləsi aparılıb. Biz Amerika tərəfinin fikirlərini aldıq və onları öyrənirik". Qətərin "Əl-Cəzirə" televiziya kanalı mənbələrə istinadən bildirib ki, Tehran 8 apreldən bəri dayandırılan silahlı münaqişənin həlli üçün Amerika şərtlərini qiymətləndirmək və öyrənmək üçün Pakistan vasitəçilərindən əlavə vaxt istəyib. "Əl-Ərəbiyyə"nin təsdiqlədiyi kimi, münaqişə tərəfləri hazırda sazişin yekun mətni üzərində işi davam etdirirlər. Pakistan ordusunun Baş Qərargah rəisi Asim Munirin İranın cavabını müzakirə etmək üçün Tehrana gəlməsi planlaşdırılır. Lakin Trampın İran tərəfini tələsdirmək səylərinə baxmayaraq, təklif mübadiləsi prosesi Həcc mövsümünün 29 mayda bitməsinə qədər daha bir həftə uzana bilər. Dünyanın hər yerindən olan müsəlmanlar üçün ənənəvi ziyarətə ev sahibliyi edən Səudiyyə Ərəbistanı atəşkəsin ən azı o vaxta qədər davam etməsi məqsədilə ABŞ ilə ikitərəfli əlaqələrin qurulmasını müdafiə edib. Lakin Trampın əvvəllər də bildirdiyi kimi, bir neçə Fars körfəzi ölkəsi də "atəşkəs"in uzadılmasını tələb edib. Zaman İranın tərəfindədir. CNN ABŞ kəşfiyyat mənbələrinə istinadən xəbər verib ki, İslam Respublikası ABŞ-İsrail əməliyyatı nəticəsində zəifləmiş döyüş qabiliyyətini təhlükəsizlik qurumlarının ilkin proqnozlarından daha sürətli şəkildə bərpa edir. Bu mənbələrə görə, Tehran atəşkəs müddətində bəzi dron istehsalı müəssisələrini artıq bərpa edib. Eyni zamanda, İran tərəfi zədələnmiş raket buraxılış məntəqələrini uğurla təmir edir. ABŞ kəşfiyyat məlumatlarına görə, bu templə İslam Respublikası dron imkanlarını altı ay ərzində tam bərpa edə bilər. Bu vəziyyət İsraili əsas regional düşməni ilə davamlı, dövri münaqişəyə hazırlaşmağa məcbur edir. "Yedioth Ahronoth"a görə, İsrail Müdafiə Nazirliyi ictimaiyyəti İranla müharibənin bir gecədə bitməyəcəyi ehtimalına necə hazırlamağı düşünür: "İrana qarşı müharibə uzun sürəcək. Həmin rejimin süqutuna qədər, nüvə və ballistik raket təhdidinin İsrail dövlətinin mövcudluğunu təhlükə altına qoymamasını təmin etmək üçün, bəlkə də hər il və bəlkə də daha tez-tez təkrarlanan hərbi əməliyyatlarla qarşılaşacağıq. İranda qərar qəbul edənlər İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun üzvləridir və onların maraqları Amerikanın tələbləri ilə uzlaşmır". Yüksək vəzifəli bir mənbə Amerikanın "Al-Monitor" portalına bildirib ki, bölgədə "sükut rejimi"nin qurulmasından bəri İsrail heç vaxt yeni hərbi əməliyyatlara bu qədər yaxın olmayıb. Onun sözlərinə görə, yəhudi dövlətinin üstünlük verdiyi strategiya həmçinin İranın hərtərəfli dəniz, iqtisadi, quru və hava blokadasına, eləcə də sanksiyaların sərtləşdirilməsinə, sabotaj və qeyri-sabitlik həyata keçirilməsinə gətirib çıxarır.
Samirə SƏFƏROVA
