Akif Nağı: "Çin Amerikanın İran bataqlığında uzun müddət qalmasını istəyir"
Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Cinpin Pekində keçiriləcək görüş zamanı birgə bəyanat imzalamağa hazırlaşırlar. Kremlin nümayəndələrinin sözlərinə görə, sənəd “çoxqütblü dünya nizamı” və Rusiya-Çin strateji tərəfdaşlığının daha da dərinləşdirilməsi ilə bağlı olacaq.
Məlumatlara görə, tərəflər enerji əməkdaşlığı, ticarət, təhlükəsizlik və beynəlxalq siyasətdə koordinasiya məsələlərini də müzakirə edəcəklər. Səfər həm də ABŞ-Çin münasibətlərində son diplomatik hadisələrin ardınca Pekinin qlobal diplomatiyada rolunu göstərən mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Bu görüş Putin və Sinin son illərdəki sıx əlaqələrinin davamı sayılır. Onlar əvvəllər də bir neçə dəfə birgə bəyanatlar qəbul edib və "strateji tərəfdaşlıq" münasibətlərini vurğulayıblar.
Onların birgə bəyanatında hansı mesajlar olacaq və bu mesajlar Trampın planları baxımından nə demək olacaq?
Politoloq Akif Nağı hesab edir ki, ABŞ, Çin və Rusiya arasında gedən danışıqların əsas mövzularından biri Hörmüz boğazı böhranıdır. Ekspertin sözlərinə görə, Çin və ABŞ arasında ciddi rəqabət mövcuddur və Si Cinpin Donald Trampla görüşlərdə “Fukidid tələsi” kimi tanınan yanaşmaya toxunaraq, yüksələn güclə mövcud hegemon arasında qarşıdurma riskinə işarə edib. Politoloqun fikrincə, Çin özünü sürətlə yüksələn yeni güc kimi təqdim etməyə çalışır, ABŞ isə dünya liderliyini qorumaqda qərarlıdır.
Akif Nağı bildirib ki, hazırda yaranan əsas cari problem Hörmüz boğazının blokadasıdır. Onun sözlərinə görə, Rusiya bu vəziyyətdən istifadə edərək Çinə daha çox neft və qaz satmağa çalışır. Politoloq qeyd edib ki, Moskva maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün enerji ixracını artırmağa tələsir, Pekin isə daha sərfəli qiymət gözlədiyindən ehtiyatlı davranır.
Ekspert hesab edir ki, ABŞ-ın Rusiyaya qarşı bəzi sanksiyaları müvəqqəti yumşaltması Moskvanı dəstəkləməyə deyil, dünya bazarında neft qıtlığını azaltmağa hesablanıb. Onun fikrincə, Putin və Si Cinpin arasında keçirilən danışıqlarda əsas mövzulardan biri də enerji məsələsi olacaq.
Akif Nağı vurğulayıb ki, həm Çin, həm də Rusiya İranın bu böhrandan minimum itki ilə çıxmasını istəyir. Bununla yanaşı, Çin ABŞ-ın Yaxın Şərqdə uzun müddət hərbi və siyasi yük altında qalmasında maraqlıdır. Politoloqun fikrincə, Moskva da yaranmış vəziyyətdən müəyyən geosiyasi üstünlüklər əldə etməyə çalışır. O qeyd edib ki, buna baxmayaraq, hər iki ölkə İranın müharibədən zəif vəziyyətdə çıxmasını istəmir.
Ekspertin sözlərinə görə, Çin üçün əsas həssas məsələlərdən biri də Tayvan problemidir. O bildirib ki, Rusiya ənənəvi olaraq Pekinin bu məsələdə mövqeyini dəstəkləyir və bu mövqe gələcək birgə bəyanatlarda da əks oluna bilər. Akif Nağı xatırladıb ki, Azərbaycanla Çin arasında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədində də Azərbaycanın “vahid Çin” prinsipini dəstəklədiyi qeyd olunub.
Dəniz NƏSİRLİ
