“Ermənistan ilk Fransa CAESAR artilleriya sistemlərini alıb və bu, sadəcə hərbi təchizat deyil. Bu, Parisin Rusiyanın təsirini zəiflətməyə və Ermənistanı uzunmüddətli təhlükəsizlik tərəfdaşına çevirməyə çalışdığı Cənubi Qafqaza daha geniş Fransa təzyiqinin bir hissəsidir”.
Bu fikirlərin yer aldığı “defense24.com” nəşri yazır ki, Fransa hazırda Moskvanın onilliklərdir dominant mövqe tutduğu bir bölgədə mövqe qazanmağa çalışır. O da qeyd edilir ki, Fransanın Ermənistana dəstəyi siyasi bəyanatlardan konkret hərbi əməkdaşlığa keçib: “İrəvan Rusiyanın təhlükəsizlik zəmanətlərinin artıq kifayət olmadığını başa düşdü. Moskva formal olaraq Ermənistanda qaldı, lakin bu, Azərbaycanı çəkindirmədi. Bu, Fransanın Ermənistanın suverenliyini və ərazi müdafiəsini dəstəkləməyə hazır olan bir tərəfdaş kimi tez bir zamanda ortaya çıxması üçün siyasi və hərbi fürsət yaratdı. İlk CAESAR sistemləri artıq Ermənistanın əlindədir və Respublika Günü paradında təqdim edilməsi gözlənilir. Yerli xəbərlərdə 36 CAESAR 6x6 sistemi üçün mümkün sifarişdən bəhs olunsa da, çatdırılan sistemlərin dəqiq sayı rəsmi olaraq təsdiqlənməyib. Təchizatların tam həcminin yekun təsdiqi olmadan belə, istiqamət aydındır: Ermənistan Fransa artilleriyasına, Fransa hava hücumundan müdafiə sistemlərinə və Qərb standartlarına doğru irəliləyir. Əgər İrəvan Azərbaycandan gələcək təzyiqin qarşısını almaq istəyirsə, indi yalnız ritorikaya deyil, real imkanlara ehtiyac duyur. Cənubi Qafqaz getdikcə daha həssas bir bölgəyə çevrilir, çünki bu, birbaşa Rusiya, Türkiyə, İran və Avropanın maraqlarına təsir göstərir. Fransa da Ermənistana daha geniş ittifaq şəbəkəsi vasitəsilə baxır. Paris Yunanıstanla güclü münasibətlər saxlayır və Yunanıstan da öz növbəsində Ermənistanla əlaqələrini gücləndirir. Bu vacibdir, çünki Türkiyə Azərbaycanı dəstəkləyir və Fransanın Qafqazdakı siyasəti qaçılmaz olaraq Fransa-Türkiyə münasibətlərinə təsir göstərir. Praktikada Fransa-Yunanıstan-Ermənistan üçbucağı getdikcə daha çox nəzərə çarpır ki, burada Hindistan da silah təchizatı və siyasi əlaqələr vasitəsilə getdikcə daha vacib rol oynayır”. Burada xatırladaq ki, Emmanuel Makronun dövlət səfəri zamanı Ermənistan və Fransa arasında Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi imzalanıb. Sənəddə, xüsusən də Ermənistan və Fransanın beynəlxalq sülhməramlı missiyalar çərçivəsində, yəni Fransanın dəstəyi ilə, o cümlədən Avropa İttifaqının ümumi təhlükəsizlik və müdafiə siyasəti çərçivəsində ölkənin bu missiyalarda iştirakını genişləndirməklə əməkdaşlığı gücləndirmək niyyətində olduqları bildirilir. Ermənistan və Fransa həmçinin beynəlxalq və regional təhlükəsizlik strukturları çərçivəsində silahlara nəzarət və yayılmama kimi qarşılıqlı maraq doğuran bütün müdafiə məsələləri üzrə əməkdaşlığı dərinləşdirəcək. Bundan əlavə, Ermənistan və Fransa süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və yarımkeçiricilər sahəsində əməkdaşlıq; hərbi texnologiyaların inkişafı və müdafiə sistemlərinin tədqiqi və hərbi geyimlərin təchizatı ilə bağlı müqavilələr imzalayıblar. Razılığa əsasən, Ermənistan Fransadan altı hərbi helikopter və xüsusi təyinatlı qüvvələr üçün nəzərdə tutulmuş avadanlıqlar alacaq. Hazırda Ermənistanın hərbi arsenalının 15 faizindən çoxunu Fransadan alınmış texnikalar təşkil edir. Ekspertlərin fikrincə, helikopterlərlə bağlı qərar Ermənistanın bu istiqamətdəki planlarının başlanğıcı ola bilər.
Bundan başqa, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Edvard Asryanın Dehliyə səfəri və Hindistanın hərbi rəhbərliyi ilə keçirdiyi yüksək səviyyəli görüşləri iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Qeyd edək ki, Ermənistan əvvəllər Hindistandan "Pinaka" və "Akash" sistemlərini və "Swathi" radarlarını alıb. Hindistanın rəsmi bəyanatları da təsdiqləyir ki, İrəvan, sadəcə “alıcı” deyil, o, texnologiya transferi və birgə istehsalat proqramlarının fəal tərəfdaşı olmağa can atır. Bu xüsusda müzakirələrin diqqətçəkən hissələrindən biri Hindistanın “Pralay” taktiki raket sistemi ilə bağlıdır. Ermənistan bu silahı əldə etməklə uzaqmənzilli zərbə imkanlarını artırmağı və strateji obyektlərə təzyiq potensialını gücləndirməyi hədəfləyir. Ermənistan Hindistanın uzaqmənzilli “hava-hava” tipli “Astra Mk1” raketinin əldə edilməsini və Su-30SM qırıcılarının modernləşdirilməsini nəzərdən keçirir. İrəvan quru qoşunlarını gücləndirmək məqsədilə Hindistandan ATAGS və MARG kimi artilleriya sistemləri alıb. Hindistan mətbuatının yazdığına görə, Ermənistana dəyəri təxminən 150 milyon ABŞ dolları olan “ATAGS” haubitsaları da tədarük ediləcək. Hətta 155 mm-lik bu topların atış məsafəsinin 48 kilometrə qədər olduğu, dağ döyüş əməliyyatları şəraitində sınaqdan keçirildiyi və hazırda Hindistan ordusunun arsenalına 150 ədəd “ATAGS”ın daxil edildiyi də bildirilir. Bundan başqa, Hindistanın pilotsuz təyyarələri vurmaq üçün hava hücumundan müdafiə sistemləri istehsal edən "Zen Technologies" şirkəti Ermənistanda filial açmaq niyyətindədir. O da sirr deyil ki, Ermənistanın xarici tərfədaşlarının yardımı ilə silahlanması, hərbi sənaye kompleksini gücləndirməsi narahatlıq yaradır. Üstəlik, son illərdə bu ölkədə revanşist əhval-ruhiyyə də kifayət qədər artıb. Bu fonda Azərbaycan Ermənistanın silahlanma sahəsindəki fəaliyyətinə biganə yanaşa bilməz. Bu durumda son illərə qədər Cənubi Qafqazla maraqlanmayan Hindistan indi fərqli siyasət yürüdür. Dehli regiona marağını Azərbaycan, Türkiyə və Pakistanın hərbi-strateji əməkdaşlığı ilə əsaslandırır. Hindistanın regionda mövcudluğu təkcə Ermənistanla hərbi-texniki əməkdaşlıqla məhdudlaşmır. Bu ölkənin hökumətinə yaxın beyin mərkəzi olan “Observer Research Foundation” bir müddət əvvəl diqqətə çatdırmışdı ki, İrəvanla kəşfiyyat sahəsində də sıx əməkdaşlıq həyata keçirilir. Daha əvvəl məlumat yayılmışdı ki, Yunanıstan arsenalında olan Rusiya istehsalı hava hücumundan müdafiə vasitələrini Ermənistana göndərəcək. Qeyd edilir ki, Yunanıstan Silahlı Qüvvələri öz arsenalından Rusiya istehsalı sistemləri çıxarmaq və köhnə sistemləri yeni Qərb texnologiyası ilə tam əvəzləmək niyyətindədir. Bu səbəbdən də, Yunanıstanın Milli Müdafiə üzrə Baş Qərargahı Rusiya istehsalı "S-300", "Tor-M1" və "Osa" sistemlərini Ermənistana göndərəcək. Bunun əvəzində isə Yunanıstan İsraildən təqribən 2 milyard dollar dəyərində yeni sistemlər alacaq. Qeyd edək ki, Ermənistan–Yunanıstan hərbi əməkdaşlıq proqramı Afina və İrəvan arasında təmasları xeyli intensivləşdirib.
Tahir TAĞIYEV
