Xəyal Bəşirov: “...Dünya çox ciddi zərər çəkir”
Donald Tramp yeni qlobal tarifləri “dərhal” 15%-ə qaldıracağını açıqlayıb. ABŞ prezidenti bu addımın Ali Məhkəmənin onun tariflərinin qeyri-qanuni olduğuna dair qərarına cavab olaraq atdığını deyib.
Keçən həftə Tramp, məhkəmənin tətbiq etdiyi tarifləri ABŞ-a idxal edilən bütün mallara 10 faizlik vergi ilə əvəz edəcəyini açıqlayıb. Lakin sonra o, faizi 15%-ə qaldırıb.
“Növbəti bir neçə ay ərzində Tramp Administrasiyası Amerikanı yenidən möhtəşəm etmək üçün son dərəcə uğurlu prosesimizi davam etdirəcək yeni, qanuni qüvvəyə minən tarifləri müəyyən edəcək və tətbiq edəcək”, bunu Tramp Truth Social-da yazıb.
Cümə günü ABŞ Ali Məhkəməsi əvvəllər tətbiq etdiyi irimiqyaslı idxal tariflərinin bəzilərini qeyri-qanuni elan edib. Məhkəmə, 6-3 səs çoxluğu ilə qərar verdi ki, prezident milli fövqəladə hallar üçün nəzərdə tutulmuş qanuna əsasən tarifləri tətbiq etməklə səlahiyyətlərini aşıb - ədalət mühakimələri onun idxala tariflər tətbiq etmək üçün Konqresin təsdiqinə ehtiyac duyacağını söyləyib.
Trampla ABŞ Ali Məhkəməsi arasında baş verən bu konflikt, münaqişə dünyanın başında çatlayır. Dünyanın indiyə qədər tətbiq etdiyi rüsumları ABŞ Ali Məhkəməsi qanunsuz sayıb. Tərkibi 9 nəfərdən ibarət Ali Məhkəmə üzvlərinin 6-sı Trampın əleyhinə səs verib, 3-ü də Trampı müdafiə edib. Qərar qəbil ediblər ki, Tramp vəzifə səlahiyyətlərini aşır, fövqaladə vəziyyət hallarında qüvvədə olan qanunların normalarına əsaslanır və fövqəladə vəziyyətlər üçün xarakterik olan hallarda qəbil edilməli olan qərarları indi qəbul edir. Tramp da Ali Məhkəmənin bu qərarının acığına Ali Məhkəmənin ləğv etdiyi 10 faiz vergini o, 15 faizə qaldırdı. Trampla ABŞ ali məhkəməsi arasında baş verən qarşıdurmanın əslində dünya ticarəti üçün ağır bir təsir göstərməsi deməkdi.
Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov baki-xeber.com-a bildirdi ki, əslində ABŞ-da Konstitusiya əsasında hakimiyyətlərin bölgüsü prinsipi var. O, vurğuladı ki, icraedici hakimiyyətə prezident rəhbərlik edirsə, məhkəmə hakimiyyəti tamamilə müstəqil bir hakimiyyət qoludur, o cümlədən də qanunvericilik hakimiyyəti parlamentə məxsusdu. “Əslində ABŞ-ın dövlət siyasəti dünya dövlətlərini maksimum dərəcədə təsir altında saxlamaq və öz hegemonluğunu saxlamaqdır. Donald Tramp faktiki olaraq bir az fərqli formada ABŞ-ın dövlət siyasətini yürüdür. Amma Trampın ABŞ-a rəhbərlik etdiyi dönəmdə dünya dövlətlərinin əksəriyyəti ABŞ-ın bu siyasətinə qarşı olduqlarını, bundan narahlıq keçirdiklərini qeyd ediblər. Xüsusilə tariflərin, gömrük rüsumlarının qaldırılması məsələsindən hətta ABŞ-ın ən yaxın müttəfiqi olan Avropa dövlətləri də narazılıqlarını açıq şəkildə bəyan ediblər. Bu baxımdan hesab edirəm ki, ABŞ-ın dərin dövləti bu yolla mövcud siyasətin ABŞ-ın dövlət siyasəti olmadığını, Trampın özünün prezident olaraq siyasəti kimi göstərməyə çalışır. Əslində, ABŞ-da hakimiyyətlərin bölgüsü prinsipləri əsasında hakimiyyət qollarının müstəqilliyi var, amma bu ABŞ-ın öz daxili üçündür. Bunu başqa ölkələr üçün olduğunu düşünmürəm. Biz dəfələrlə bunun şahidi olmuşuq. Təsəvvür edin, dövlət imkan yaradır ki, prezident addımlar atsın, o addımlar müsbət təsir göstərirsə davam etdirirlər, dünyada mənfi rezonans doğurursa ölkə daxilində məhkəmə nəzarətini həyata keçirərək bunun qanunsuz olduğunu göstərirlər. Gəlin baxaq, burada 1 trilona zərərdən söhbət gedir ki, bu zərəri kim qarşılayacaq? ABŞ-ın prezidenti Donald Tramp əgər həmin dövlətə rəhbərlik edirsə onun qərarları dövlətin qərarlarıdır. Trampın verdiyi qərarlara görə Çin, Avstraliya, Braziliya, yaxud digər dövlətlər məsuliyyət daşımamalıdır. Ona görə düşünürəm ki, bu yolla dövləti məsuliyyətdən yayındırmaq, gələcəkdə ABŞ-ın bu prosesə maksimum dərəcədə az zərər çəkməsi üçün məhkəmələr bu qərarı verirlər”.
X.Bəşirov vurğuladı ki, faktiki olaraq bu rüsumların tətbiq olunması ABŞ-ın özünün maraqlarına da dolayısı ilə ziddir. “Əgər müttəfiqləri olmasa ABŞ hegemon olmaq iqtidarında olmaz, onun hegemonluğunu sual altına düşər
Bu baxımdan, düşünürəm ki, bu ABŞ dərin dövlətinin növbəti addımıdır ki, bir tərəfdən gömrük rüsumlarının qaldırır, bir tərəfdən də bu addımları atılırlar. Bu əks nəticə doğurduğu halda isə bunu fərqli formada göstərib dövlət siyasəti deyil, prezidentin öz siyasəti olduğunu göstərirlər. Hesab edirəm ki, məsuliyyət elə ABŞ dövlətinin, Tramp administrasiyasının boynuna düşür ki, bu qərarı məhz onlar verirlər. Bu qərarlardan ayrı-ayrı dövlətlərin iqtisadiyyatı, ticarət dövriyyəsi, dünya çox ciddi zərər çəkir”-deyə X.Bəşirov bildirdi.
İradə SARIYEVA
