Məlum olduğu kimi, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Vensin hər iki ölkəyə səfərindən bir neçə gün sonra Vaşinqtonda olublar. Bu fonda “Radio Free Europe” yazır ki, Ağ Ev bu intensivliyi iki ölkə arasında rəsmi razılaşmaya doğru irəliləyişi gücləndirməyə yönəlmiş Sülh Şurasının təşəbbüsü kimi xarakterizə edib: “ABŞ-ın himayəsi altında iki lider 8 avqust 2025-ci ildə prezident Donald Trampın ev sahibliyi etdiyi Ağ Ev sammiti zamanı sülh sazişini parafladılar. Lakin, təxminən altı ay sonra əsas sual qalır: siyasi irəliləyiş dönməz sülhə çevrilibmi?
Hudson İnstitutunda çıxış edən ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin müavini Sonata Kalter avqust sammitini "Cənubi Qafqaz üçün həlledici an" adlandırır. Onun sözlərinə görə, hər iki hökumət davamlı sülhün təmin edilməsinə yönəlmiş "münasibətləri normallaşdırmaq, ticarət və tranzit yollarını açmaq və institusional təməllər yaratmaq üçün konkret addımlar" atıb. O, investisiya, təhlükəsizlik əməkdaşlığı və suverenliyi və iqtisadi müstəqilliyi gücləndirmək üçün proqramlardan bəhs edərək qeyd edib ki, "liderlər sülhü seçsələr, biz onları sülhü rifaha çevirən vasitələrlə dəstəkləyəcəyik". Bu yanaşmanın mərkəzində ABŞ-ın terminologiyasına görə, bölgədə "insanların, malların, enerjinin və ideyaların" hərəkətini asanlaşdırmaq və münaqişənin yenidən başlamasına səbəb olan amilləri azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş TRIPP təşəbbüsü dayanır. Vaşinqton iqtisadi inteqrasiyaya diqqət yetirsə də, analitiklər qeyd edirlər ki, daxili siyasi hadisələr, xüsusən də Ermənistanda, sülh prosesinin gedişatını müəyyən edəcək. Atlantik Şurasının Avrasiya Mərkəzinin nümayəndəsi Endryu D'Anieri bildirib ki, Kalterin TRIPP Müəssisə Fondundan bəhs etməsi əhəmiyyətlidir və onu dəhlizlə bağlı tikinti işlərinə başlamağa kömək edə biləcək "daha asanlıqla əldə edilə bilən fondlar" kimi təsvir edib. Lakin o, mühüm hal kimi Ermənistanda qarşıdan gələn parlament seçkilərini göstərir. "Hazırda ən böyük sual işarəsi Ermənistandakı seçkilərdir", - deyə o vurğulayır və Paşinyanın partiyasının hakimiyyəti qorumaq üçün daha bir mandat əldə etməli olduğunu qeyd edir.
D'Anieri əlavə edib ki, bir çox müşahidəçi Rusiyanın səsverməyə təsir göstərməyə çalışacağını gözləyir və iddia edir ki, Moskva Paşinyanın "sülhə aparan praqmatik yol" seçmək səylərini tənqid edir. Analitik qeyd edib ki, "İyun seçkilərindən sonra sülhün perspektivləri haqqında daha çox şey biləcəyik". ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Riçard Kozlariç Ermənistan və Azərbaycan rəhbərliyi arasında münasibətlərin siyasi səviyyədə sabitləşdiyini bildirib. Lakin, o bildirib ki, bu, hələlik yekun sülh müqaviləsinin bağlanmasına gətirib çıxarmayıb. Eyni zamanda, Kozlariç daha geniş geosiyasi gərginliyin gələcək irəliləyişi çətinləşdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir. O, ABŞ və İran arasında gərgin münasibətlər fonunda Tehranın Cənubi Qafqazda, xüsusən də TRIPP təşəbbüsü ətrafında Amerika təsirinin genişlənməsinə qarşı çıxmağa cəhd edə biləcəyini söyləyir. O, həmçinin Moskvanın həm Ermənistanda, həm də Azərbaycandakı ABŞ fəaliyyətlərinə qarşı artan ritorik müxalifətini, o cümlədən Rusiyanın ABŞ-Ermənistan nüvə əməkdaşlığı ilə bağlı narahatlıqlarını da qeyd edir: "İran və ya Rusiyanın ABŞ-ın Cənubi Qafqazda asan qələbəsini qəbul edəcəyini gözləmirəm". Hələlik, Tramp administrasiyası infrastruktur, ticarət və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq yolu ilə sülhü möhkəmləndirməyə çalışır və ortaq iqtisadi maraqların münaqişənin yenidən alovlanmasının qarşısını almağa kömək edə biləcəyini iddia edir. Yaxın gələcəkdə əsas addımlar hərtərəfli sülh müqaviləsinin yekunlaşdırılması və təsdiqlənməsi, seçkilərdən sonra Ermənistanda siyasi sabitliyin təmin edilməsi və TRIPP ilə əlaqəli tranzit və kommunikasiya layihələri üzrə görünən işlərin başlanmasıdır”.
Tahir TAĞIYEV
