İran rejimi rəsmiləri ABŞ-ın hücumu halında ölkədən qaçmaq üçün zəmin hazırlayırlar. İsrailin “Channel 14” kanalı bildirir ki, İranın yüksək vəzifəli rəsmiləri Əfqanıstandan keçən marşrutdan istifadə edərək təcili geri çəkilmə üçün ehtiyat plan hazırlayıblar.
Kanal xatırladır ki, İranda prezident Məsud Pezeşkiana yaxın islahatçı qanadın yüksək vəzifəli nümayəndələri saxlanılıb. Təhlükəsizlik qüvvələrinin hərəkətləri İran rəhbərliyi daxilində artan uçurumun və Qərblə dialoq tərəfdarları ilə ali lider Əli Xamneinin sərt xəttinin tərəfdarları arasında qarşıdurmanın kəskinləşdiyini göstərir. Bundan əlavə, media artıq ABŞ Maliyyə Naziri Skott Bessentin son aylarda İran elitasının üzvlərinin aktiv şəkildə xaricə kapital daşıdığını və ölkənin sabitliyi və perspektivləri ilə bağlı şübhələrini nümayiş etdirdiyini bildirdiyini bildirib. ABŞ Maliyyə Nazirinin sözlərinə görə, Vaşinqtonun maliyyə axınlarını izləmək üçün bütün lazımi vasitələri var və bu, İran rəhbərliyinin "ölkədən pulu böyük sürətlə çıxardığını" göstərir. Bu baxımdan Bessent vəziyyəti metafora ilə təsvir edərək "siçovullar gəmini tərk edir" deyə bəyan edib. Nazir qeyd edib ki, bunu müsbət əlamət hesab edir. Qiymətləndirməsində elitaların bu cür davranışı İrandakı mövcud vəziyyətin dönüş nöqtəsinə yaxınlaşdığını və "sonun yaxın ola biləcəyini" göstərə bilər. Onun sözlərinə görə, bu strategiya yazda Nyu-York İqtisadi Klubunda təqdim edilib və dekabr ayında İranın ən böyük banklarından birinin iflası ilə kulminasiya nöqtəsinə çatıb. Bessent izah edib ki, bundan sonra əmanətçilərin kütləvi axını başlayıb, mərkəzi bank təcili olaraq pul çap etməyə məcbur olub, milli valyuta sərbəst şəkildə ucuzlaşıb və inflyasiya kəskin şəkildə artıb.
Bu arada isə o da bəlli olub ki, İranın dini rejimi hökumətə qarşı çıxan etirazçıların qaldırdığı ənənəvi Şir və Günəş simvoluna əl qoymağa çalışır. Dövlətə bağlı İranşünaslıq Fondunun rəhbəri Əli Əkbər Salehi deyib ki, Şir və Günəş simvolu İslam Respublikasına məxsusdur və başqalarının ondan istifadə etməsini pisləyib. Şir və Günəş uzun müddət İranın milli simvollarından olub, 1979-cu il İslam inqilabınadək istifadə edilib. Tarixçəsi astrologiyadan, Günəşin Şir bürcündəki mövqeyindən qaynaqlanır. 12-ci əsrdən bu simvol İran incəsənəti və mədəniyyətində dərin kök salıb. XV əsrdən üzübəri simvol İran bayraqlarında da yer alıb. İslam inqilabından sonra isə Şir və Günəş qadağan edilib, qərbyönlü monarxiyanın “zülmkar əlaməti” kimi pislənib. Əvəzində rejim İranın üçrəngli yaşıl-ağ-qırmızı bayrağını dörd aypara və bir qılıncla bəzəyib. Bayraq üzərindəki işarə ərəbcə dəbli formada yazılmış Allah sözüdür.
Salehi israr edib ki, Şir və Günəş simvolu İran İslam Respublikasına məxsusdur, onun aydın dini kökləri var: “Şir və Günəşin fəlsəfəsi Əlidən (Məhəmməd peyğəmbərin silahdaşı), Tanrıdan və dindən qaynaqlanır. Şir və Günəşi onlara biz verdik, indi isə başqaları ondan istifadə edir, halbuki, o bizə məxsusdur”. Salehi başqaları deyəndə son həftələr küçələrdə Şir və Günəş bayrağını qaldıran antirejim etirazçıları nəzərdə tutur, bu bayraq milli qürur, dünyəvilik və teokratik idarəçiliyə qarşı çıxışın simvolu sayılır. Şir və Günəş xaricdə rejimə etiraz edən iranlılar üçün də əsas simvollardan birinə çevrilib. Salehi isə deyir ki, İran dövləti Şir və Günəş simvolu üzərində hələ də beynəlxalq hüquqi iddiaya malikdir. 1922-ci ildə Qırmızı Şir və Günəş Cəmiyyəti yaradılıb. Bu İranın Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara humanitar təşkilatlarına ekvivalent qurumu idi. 1929-cu il Cenevrə Konvensiyalarına əsasən, Şir və Günəş tibbi yardımı qorumaq üçün üç rəsmi emblemdən biri kimi tanınıb. Digər ikisi Qırmızı Xaç və Qırmızı Ayparadır. 1979-cu il İslam inqilabından sonra İran, digər müsəlman dövlətlər kimi, öz qırmızı Şir və Günəş simvolunu Qırmızı Aypara ilə əvəz edib. Amma Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Federasiyası İranın bu emblemə hüquqi iddiasını, istədiyi zaman ondan istifadə etmək hüququnu qüvvədə saxlayır.
Samirə SƏFƏROVA
