ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Bakıya rəsmi səfəri iki ölkə arasındakı münasibətlərin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi. Səfər Azərbaycan–ABŞ əlaqələrinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi ilə yadda qaldı və bu, region üçün geosiyasi əhəmiyyət daşıyan hadisə oldu. Vensin səfəri Azərbaycan və ABŞ arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası ilə nəticələndi. Bu sənəd iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, enerji, texnologiya və regional əməkdaşlıq sahələrini əhatə edən daha geniş və sistemli əməkdaşlıq çərçivəsi yaradır. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev imzalanan sənədi tarixi əhəmiyyətli addım kimi qiymətləndirdi və bunun iki ölkə arasında münasibətləri yeni müstəvidə inkişaf etdirəcəyini bildirdi.
Səfər çərçivəsində tərəflər təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsi barədə razılığa gəldilər. ABŞ vitse-prezidenti bəyan etdi ki, Vaşinqton Azərbaycanla müdafiə sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirmək niyyətindədir və bu istiqamətdə yeni addımlar atılacaq. O, həmçinin ABŞ-ın Azərbaycana sahil və sərhəd mühafizəsi üçün patrul katerləri göndərəcəyini açıqladı ki, bu da ölkənin ərazi sularının qorunmasına dəstək olacaq. Səfər regionda ABŞ-ın rolunun gücləndirilməsi və Cənubi Qafqazda geosiyasi balansın yenidən formalaşdırılması prosesində baş tutdu. Analitiklər hesab edirlər ki, bu səfər yalnız qarşılqlı münasibətlər deyil, həm də regional sülh və əməkdaşlıq təşəbbüslərinin irəliləməsi baxımından mühüm addımdır. Tramp administrasiyası dövründə irəliyə aparılan Azərbaycan-ABŞ münasibətləri Vensin səfəri ilə yeni və keyfiyyətcə daha fərqli mərhələyə daxil oldu. ABŞ-ın Saratoqa Fondunun prezidenti Qlen Hovardın sözlərinə görə, səfər Azərbaycanın ABŞ-dakı mövqeyinin dəyişdiyini, münasibətlərin əlaqələrdən strateji tərəfdaşlığa keçdiyini göstərir. Rusiyalı politoloq Andrey Kortunov Vensin Bakı və İrəvana səfərini şərh edərkən diqqəti bir sıra marqlı məqamlara yönəldor: “Vensin Bakıya səfəri zamanı imzalanmış ABŞ və Azərbaycan arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasına əsasən, Vaşinqton Mərkəzi Asiyanı da əhatə edən Transxəzər Dəhlizi çərçivəsində Azərbaycanla əməkdaşlığa diqqət yetirmək niyyətindədir. Ötən ilin yanvar ayında Bayden administrasiyasının son günlərində İrəvan və Vaşinqtonun Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasını necə imzaladığını xatırlayırıq. Yeri gəlmişkən, Əliyev və Vens Azərbaycanda Trampın təşəbbüsü ilə Bakı-ABŞ hökumətləri arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasını imzaladı. Tramp mövcud boşluğu aradan qaldırmaq və bölgədəki balanslı siyasətini nümayiş etdirmək üçün belə bir xartiya irəli sürüb. Yəni, Ermənistanla strateji tərəfdaşlıq varsa, Azərbaycanla da strateji tərəfdaşlığın olması vacibdir. Azərbaycanla Ermənistanı bir-birinə qarşı qoyan Bayden administrasiyasından fərqli olaraq, Tramp sülhməramlı kimi çıxış etmək istəyirsə, bu yanaşma olduqca başadüşüləndir”.
Kortunovun sözlərinə görə, Bayden demokratik sammitlərini keçirəndə həmişə Paşinyanı dəvət edirdi, Əliyevi isə yox: “Azərbaycan prezidentinin qeyd etdiyi kimi, Bakı və ABŞ arasında münasibətlər Bayden dövründə ən aşağı səviyyəyə düşmüşdü. Trampın Azərbaycana münasibəti tamamilə fərqlidir. Azərbaycan ABŞ-la müsbət münasibətlər saxlayır. Tramp Cənubi Qafqaz məsələsinə müxtəlif dərəcələrdə qarışıb, Azərbaycan üçün milli maraqlarına xələl gətirmədən bu cür əməkdaşlıqdan siyasi və iqtisadi dividentlər əldə etmək faydalıdır. Azərbaycan artıq bunu uğurla həyata keçirir və regional nəqliyyat, logistika və enerji mərkəzinə çevrilir. O, faktiki olaraq artıq bu statusa nail olub və təsirini genişləndirmək niyyətindədir”. Ümumilikdə, Vensin Bakıya səfəri ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində tarixi əhəmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu səfər yalnız tərəflər arasında yeni əməkdaşlıq formatlarının müəyyənləşdirilməsinə deyil, həm də regionda sabitlik və inkişaf üçün daha geniş strateji əməkdaşlığın formalaşmasına zəmin yaradır. Bu səfər, ilk növbədə, onu göstərir ki, Azərbaycan artıq regionda beynəlxalq tərəfdaşlıqların formalaşmasında etibarlı və söz sahibi olan ölkədir. Səfəri, eyni zamanda, təhlükəsizlik sahəsində tərəfdaşlığın yeni mərhələyə keçidi kimi qiymətləndirmək olar. Terrorizmə qarşı mübarizə, müdafiə sənayesi, kibertəhlükəsizlik və mühüm infrastrukturun qorunması üzrə əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın milli təhlükəsizlik maraqları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, süni intellekt, rəqəmsal infrastruktur və Amerika şirkətləri ilə texnoloji əməkdaşlıq istiqamətləri Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin bilik və innovasiyaya əsaslandığını bir daĞha təsdiqləyir. Bu, ölkəmizin enerji sahəsi ilə yanaşı, yüksək texnologiyalar üzrə də regional mərkəzə çevrilməsi hədəfinə tam uyğundur. ABŞ Dövlət Departamentinin keçmiş əməkdaşı Pol Qobl bildirir ki, münasibətlər yeni mərhələyə keçir: “Tərəfdaşlıq Vaşinqton və Bakı arasında münasibətlərin genişləndirilməsi üçün yeni yol açır. Bu genişlənmənin konkret olaraq hansı formada olacağı hələlik dəqiq deyil. Məncə, TRIPP dəhlizinin təşviqinin davam etdirilməsi ilə bağlı öhdəlikdən kənarda, ən mühüm və dərhal diqqətçəkən addım ABŞ-ın Azərbaycana sahil mühafizəsi üçün hərbi-dəniz gəmiləri satmaq planıdır. Bu addım iki ölkə arasında əlaqələri daha da möhkəmləndirəcək”.
Qobl əlavə edib ki, yalnız neft-qaz ölkəsi olması deyil, eyni zamanda strateji coğrafiyada yerləşməsi Azərbaycanın önəmini artırır: “Azərbaycan regional aktor kimi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun yürütdüyü siyasət Tramp Administrasiyasının təşviq etmək istədiyi bir çox istiqamətlə üst-üstə düşür. Bunlara İsrail ilə müsəlman ölkələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsini misal göstərmək olar”.
Ramil QULİYEV
