Məlum həqiqətdir ki, Ermənistanda Nikol Paşinyan və komandası hakimiyyətə gələndən, 2018-ci ilin mayından sonra hökumət-kilsə qarşıdurması başlayıb. Bu ilin iyun ayında baş tutacaq parlament seçkilərinin yaxınlaşması fonunda isə məsələ daha gərgin xarakter almağa başlayıb. Paşinyan yüksək vəzifəli ruhanilərlə bağlı ritorikasını daha da gücləndirir və yeni sərt ittihamlar irəli sürür. Məsələn, Ermənistan İctimai Televiziyasına müsahibəsində o qeyd edib: “Bizdə təsdiqlənmə prosesində olan məlumatlar var, o cümlədən çirkli pulların Ermənistan Respublikasına Erməni Apostol Kilsəsi vasitəsilə daxil olması və həmin pulların Ermənistanda siyasi məqsədlər üçün istifadə edilməsi”.
Bu ittihamın ardınca Paşinyan daha da irəli gedərək Erməni Apostol Kilsəsinin özünü dövlət içində başqa dövlət kimi təqdim etməyə çalışdığını iddia edib və yüksək vəzifəli ruhaniləri ekstremist dindarlarla müqayisə edib: “2020-ci ildən bəri Ermənistanın demək olar ki, bütün kilsələrində liturgiyalarda xütbələr zamanı siyasi, deyərdim ki, radikal mətnlər eşidilir. Ümid edirəm ki, müqayisəm düzgün səslənəcək, amma eyni zamanda, bilirsinizmi ki, dünyada, bir çox ölkələrdə ekstremist İslamın təzahürləri də mövcuddur?”. Nikol Paşinyanın bu açıqlamaları katolikos II Qaregin haqqında irəli sürülən əvvəlki iddialar seriyasını tamamlayır. Məsələn, aylar əvvəl Paşinyan katolikosun xarici agent olduğunu iddia etmişdi. Paşinyan "KQB agentlərinin" kilsədən moizə adı altında dövlət əleyhinə təbliğat aparmaq üçün istifadə etdiyini iddia edib : “Kilsə islahatlarına qoşulanlar, o cümlədən mən də günahları qəbul edirik və günahların bağışlanması xristianlığın təməlidir. Günahların bağışlanması üçün bir prosedur var. Görünür, sizin belə bir ehtiyacınız yoxdur və mən sizi buna görə təbrik edirəm”. Hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyasının nümayəndələri həmçinin kilsə rəhbərliyinin hökumətin icazəsi olmadan kilsə əmlakını heç kimə verməsini qadağan edən qanun layihəsi hazırlayıblar. Hakim partiya öz təşəbbüsünü katolikosun nəvələrinə kilsə əmlakını hədiyyə etməsi ilə izah edib. Kilsə bu ittihamları rədd edir və qanun layihəsini təşkilatı nüfuzdan salmaq üçün daha bir cəhd hesab edir. Bu arada, II Qaregin Avstriyanın Sankt-Pölten şəhərində yepiskoplar konfransı keçirmək qərarına gəlib. Qeyd etmək lazımdır ki, katolikos bundan əvvəl yalnız bir dəfə - 2001-ci ilin noyabr ayında Avstriyaya səfər etmişdi. Tədbir 16-19 fevral tarixlərinə planlaşdırılıb və "Erməni Apostol Kilsəsi ilə bağlı son hadisələr və kilsənin daxili həyatı ilə bağlı məsələlər"ə toxunacaq. Tədbir əvvəlcə 10-12 dekabr 2025-ci il tarixlərində Eçmiədzində keçirilməsi planlaşdırılırdı, lakin katolikos son anda fikrini dəyişdi və ruhanilərə qarşı "repressiyalar"ı əsas gətirdi. İndi Paşinyan kilsəyə qarşı ittihamları daha da sərtləşdirir. Erməni mediası sual edir: Paşinyan heç bir fakt təqdim etməyib və hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları bu günə qədər heç bir məlumat verməyiblər. Əgər belə faktlar varsa, niyə onlar ictimaiyyətə açıqlanmır, niyə cinayət işləri qaldırılmır?
Kilsəni təmsil edən vəkil Armine Fanyan vurğulayır ki, əgər hakimiyyətin əlində real faktlar olsaydı, hüquqi proses çoxdan başlayardı və II Qaregin artıq həbsdə olardı. Vəkilin sözlərinə görə, baş nazirin açıqlamaları Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı mübarizənin artıq gizli olmadığını və baş verənlərin informasiya müharibəsindən başqa bir şey olmadığını sübut edir: “Bu, sadəcə cəmiyyətimizin qavrayışına təsir etmək üçün kilsəyə qarşı informasiya müharibəsidir”. Ötən ay isə Nikol Paşinyan 10 arxiyepiskop və yepiskopla birlikdə “Erməni Apostol Kilsəsində İslahat barədə Bəyanat” yayıb. Onlar bütün ermənilərin katolikosu II Qareginin vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb edirlər. Ona imza atanlar kilsənin yenidən qurulması üçün yol xəritəsini təqdim edir, bu funksiyaları yerinə yetirəcək Koordinasiya Şurasının yaradıldığını elan edirlər. Yol xəritəsində islahat gündəliyinin ictimailəşdirilməsi, Erməni Apostol Kilsəsinin faktiki rəhbərinin vəzifədən kənarlaşdırılması, onun yerinə müvəqqəti rəhbərin seçilməsi, kilsənin nizamnaməsinin qəbulu və prosedura uyğun olaraq bütün ermənilərin katolikosunun seçilməsi nəzərdə tutulur. Bəyanatda kilsə rəhbərliyi və onun yaxın çevrəsinin İncilin prinsiplərinə uyğun yaşamadığı və onu uğursuz təbliğ etdiyi bildirilir, kilsənin siyasətə cəlbi pislənilir və qəbuledilməz sayılır. Hakimiyyət orqanlarının hərəkətlərinə cavab olaraq, kilsə vaxtaşırı bəyanatlar verir və iqtidarın addımlarının konstitusiyaya zidd olduğunu vurğulayır. Son bəyanatda vurğulanır: “Son aylarda Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən kilsənin və ruhanilərin hədəfə alınması, təqib edilməsi milli və kilsə həyatımızı pozub. Yaranan vəziyyət icmalarımızın həyatında mənfi nəticələrə və gərginliyə səbəb olub ki, təəssüf ki, bəzi ruhanilərin qəbuledilməz davranışları da buna təkan verir. Yeni bölünmələrin qarşısını almaq üçün biz keşişlər, andımıza və çağırışımıza sadiq qalaraq müqəddəs kilsəmizin qaydalarına və qanunlarına sarsılmaz şəkildə əməl etməli, qardaşlıq sevgisi ilə birliyin bərpasına çalışmalı və bizə həvalə olunmuş missiyanı Allaha inamla və iman əməlləri ilə yerinə yetirməliyik”. İndi belə qənaətə gəlmək olar ki, Nikol Paşinyan erməni kilsəsini Rusiyanın təsir, nüfuz dairəsindən çıxarmaq istəyir. Çünki oxşar addımları vaxtilə Ukrayna pravoslav kilsəsi də atıb. Ukrayna hakimiyyəti bu qurumu, ən mülayim şəkildə ifadə etsək, Rusiyanın təbliğat mərkəzi sayırdı.Odur ki, Ermənistanda kilsə ilə hökumət arasında ziddiyyətin də Eçmiədzin dini mərkəzinin Moskva Pravoslav kilsəsi ilə əlaqələrindən qaynaqlandığı da istisna edilmir. Hər halda hakimiyyət özü də buna əvvəllər işarə edib.
Samirə SƏFƏROVA
