Rəşad Bayramov: “ABŞ üçün müttəfiqlərin digər güclərlə yaxınlaşması həm risk, həm də təzyiq elementi yaradır”
Məlum olduğu kimi, Avropa İttifaqı Hindistanla böyük ticarət sazişi və təhlükəsizlik-müdafiə paktı imzalayıb. ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent Brüssellə Dehli arasında imzalanan sazişə dərhal sərt reaksiya verərək bunu tənqid edib.
İndi də ABŞ-ın ən yaxın və ənənəvi müttəfiqi olan Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer Çinə rəsmi səfər edib. Bu, Britaniya baş nazirinin son səkkiz il ərzində Çinə ilk rəsmi səfəridir.
O da bəllidir ki, Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibə ilə əlaqədar Avropa dövlətləri ilə Birləşmiş Ştatlar arasında ciddi fikir ayrılıqları, münasibətlərdə soyuqluq mövcuddur. Maraqlıdır, Avropa liderlərinin ABŞ-ın əsas rəqibi olan iki Asiya dövləti ilə yaxınlaşması Trampın siyasətinə təsir edə bilərmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: “Avropa İttifaqının Hindistanla böyük ticarət və təhlükəsizlik-müdafiə sazişi imzalaması, eləcə də Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmerin Çinə səfəri Avropanın strateji müstəqillik yolunda addımlar atmaq cəhdi kimi qəbul oluna bilər. Bu addımlar, ABŞ-la transatlantik münasibətlərdə bəzi fikir ayrılıqlarını açıq şəkildə ortaya qoyur. Xüsusilə də Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi fonunda Avropa ilə ABŞ arasında strateji prioritetlər fərqlənir və hər iki tərəf üçün yeni balans tələb olunur. Aİ və Böyük Britaniyanın Asiya gücləri ilə münasibətləri gücləndirməsi özündə bir neçə vacib mesajı ehtiva edir. Bunlardan birincisi, Avropanın öz təhlükəsizliyini və iqtisadi maraqlarını ABŞ-dan asılı olmadan qorumaya çalışmasıdır. Enerji təhlükəsizliyi, ticarət və strateji layihələr baxımından Hindistan və Çinlə birbaşa əməkdaşlıq Avropanın regional və qlobal geosiyasətdə daha çevik manevr etməsinə imkan yaradır. İkincisi, bu yaxınlaşma Avropanın ABŞ-dan fərqli strategiya yürütməsinin əyani sübutudur. Avropa çatdırmaq istəyir ki, artıq hər hərəkətində Vaşinqtona müraciət etməyəcək və öz ticarət və təhlükəsizlik prioritetlərini özü müəyyən edəcək”.
R.Bayramov onu da qeyd etdi ki, bu prosesin fonunda ABŞ-ın Avropaya qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi və siyasi təzyiqləri də vurğulamaq lazımdır: “Trampın Avropa mallarına tariflər tətbiq etməsi, enerji siyasəti və müdafiə məsələlərinə baxışları da Avropanın qərarlarına öz təsirini göstərib deyə bilərik. Trampın təzyiqləri Avropada həm iqtisadi, həm də siyasi müstəqillik düşüncəsini gücləndirib. Avropa liderləri ABŞ-ın təzyiqi altında qalmadan öz yolunu seçməyi, iqtisadi və strateji maraqlarını qorumağı əsas prioritet hesab edirlər. Beləliklə, Hindistanla ticarət və müdafiə sazişi, eləcə də Çinlə diplomatik yaxınlaşma ABŞ təzyiqlərinə bilavasitə cavab kimi də qiymətləndirilə bilər. Trampın siyasətinə təsirə gəldikdə, ABŞ üçün müttəfiqlərin digər güclərlə yaxınlaşması həm risk, həm də təzyiq elementi yaradır. Tramp bu situasiyanı diplomatik təzyiq, iqtisadi rəqabət və daxili siyasətdə ritorika vasitəsi kimi istifadə edə bilər. Böyük ehtimalla Trampın Avropanın bu addımlarına cavabları xarici siyasətdə ABŞ-ın mövqeyinin daha da sərtləşəcəyi ilə müşahidə olunacaq. Əsas təsir sahəsi Trampın siyasətində daha sərt diplomatik mesajlar, iqtisadi rəqabət və strateji manevrlər olacaq. Ümumiyyətlə isə Avropanın müstəqil strateji qərarlar qəbul etməsi qlobal güc balansında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul oluna bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
