Bir aylıq fasilədən sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinə ciddi zərər verən mübahisəli ideyasına - Danimarkadan Qrenlandiyanı almaq ideyasına qayıdıb. O, ada üçün xüsusi nümayəndə təyin edib. Yeni məmur dərhal Qrenlandiyanı ABŞ-ın bir hissəsi etmək strateji məqsədini bəyan edib.
Avropada bu fonda Trampın ictimaiyyətin diqqətini daxili və xarici siyasətdəki uğursuzluqlarından yayındırmağa çalışdığını və heç nədən imtina etmək niyyətində olmadığını bəyan edirlər.
Avropa İttifaqının (Aİ) rəhbərliyi, Aİ-nin bir çox üzvü Danimarka və Qrenlandiyaya dəstək, tam həmrəylik bildirib, dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət etdiklərini bəyan ediblər. Bu bəyanatlar məhz ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya məsələləri üzrə xüsusi təmsilçi təyin etməsinə cavab olaraq səsləndirilib. Tramp yanvarda prezident vəzifəsinə başlayandan dəfələrlə bildirib ki, Danimarka Krallığının muxtar hissəsi statusu olan Qrenlandiya ABŞ-nin təhlükəsizliyi üçün həyati əhəmiyyətlidir və Birləşmiş Ştatlar onu öz tərkibinə qatmalıdır. Tramp Qrenlandiyanı Danimarkadan almaq ideyasını prezidentliyin birinci dönəmində də irəli sürüb. Qrenlandiya və Danimarka isə adanın ABŞ-yə verilməyəcəyini bildiriblər. Aİ rəhbərliyinin birgə bəyanatında deyilir ki, Arktikada təhlükəsizlik Aİ üçün prioritetdir. Danimarka və Qrenlandiya xalqı ilə həmrəylik də vurğulanır. Aİ Şurasının sədri Antoniu Koşta və Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen də oxşar açıqlamalar veriblər. Blokun Almaniya, İsveç, Litva və Estoniya kimi üzvlərindən də açıqlamalar gəlib. Amma əksər siyasətçilər ABŞ və Trampın adını çəkməyiblər. Danimarka və Qrenlandiya rəsmiləri istisnadır. Qeyd edək ki, ABŞ prezidenti dekabrın 21-də Luiziana ştatının qubernatoru Ceff Lendrini Qrenlandiya üzrə xüsusi elçi təyin edib. Tramp adanın mümkün ilhaqından danışmayıb, amma Qrenlandiyanın ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyətini vurğulayıb. Lendri isə “X” sosial şəbəkəsində yazıb ki, Qrenlandiyanı ABŞ-ın bir hissəsinə çevirmək üçün işləməkdən məmnun olar. O, yeni vəzifəsinin ictimai əsaslarla olduğunu, Luiziana ştatının qubernatoru postunda qaldığını da bildirib. O, bu subtropik ştatda anadan olub, bütün həyatını orada keçirib və heç vaxt Nyu-Yorkun şimalında olmayıb. Lakin Lendri Respublikaçı və Trampın sadiq tərəfdarıdır. Görünür, bu iki hal prezidentin Luiziana qubernatorunu Qrenlandiyaya xüsusi elçi təyin etmək qərarında böyük rol oynayıb. O, hər iki vəzifəni eyni vaxtda tutacaq. Lendri sosial mediada Trampa yüksək etimada görə təşəkkür etdi və yeni vəzifəsində Qrenlandiyanı ABŞ-ın bir hissəsi etmək istədiyini vəd edərək dərhal diplomatik ajiotaj yaradıb.
landiyanın baş naziri Yens-Frederik Nilsen sosial mediada yazıb: “Bu səhər Amerika prezidentinin Qrenlandiyaya xüsusi nümayəndə təyin etdiyi yeni bir açıqlama ilə oyandıq. Bu, böyük bir şey kimi görünə bilər, amma bizim üçün heç nəyi dəyişmir”. O, Danimarka baş naziri Mette Frederiksen ilə birgə bəyanat verməyi zəruri hesab edib. Orada deyilir ki, Danimarka hakimiyyəti, eləcə də Danimarka muxtar bölgəsinin hakimiyyəti öz mövqeyində birləşib: Qrenlandiya satılmır və heç vaxt ABŞ-ın bir hissəsi olmayacaq. Danimarka xarici işlər naziri Lars Lökke Rasmussen “Danmark Radio”ya verdiyi müsahibədə Trampın Danimarka ərazisi üçün xüsusi nümayəndə təyin etməsinə təəccübləndiyini bildirib: “Axı, ABŞ səfiri var və bizim onunla yaxşı qurulmuş münasibətlərimiz var. Buna görə də, prezident hansısa xüsusi nümayəndə təyin edəndə bu, məni çox narahat edir”. Amerika səfiri Danimarka Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb. Bu vəziyyətdə Lendrinin Qrenlandiyaya səfər etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil, lakin Danimarka və Qrenlandiya rəsmilərinin şərhlərinə əsasən, o, adada xoş qarşılanan qonaq olmayacaq. Avropa Komissiyasının sözçüsü Ənvər Əl-Anuni vurğulayıb ki, Danimarka Krallığının ərazi bütövlüyünün, suverenliyinin və sərhədlərinin toxunulmazlığının qorunması Aİ üçün son dərəcə vacibdir. Siyasətçilər qəzəblənsələr də, Avropa mətbuatı Trampın Qrenlandiyaya qəfil yenidən maraq göstərməsi barədə maraqlı fərziyyələr irəli sürür. ABŞ prezidenti 2019-cu ildə ifadə etdiyi və Ağ Evə qayıtdıqdan sonra təkrarladığı Danimarka adasını almaq niyyətindən uzun aylardır ki, bəhs etmir və ümumiyyətlə bunun səbəbi aydındır. Amerika cəmiyyəti, hətta Trampın seçiciləri belə Qrenlandiyanın ABŞ-a əlavə edilməsi ideyasına tamamilə laqeyd qalıblar. Rəy sorğuları göstərir ki, prezidentin bütün mübahisəli xarici siyasət təşəbbüsləri arasında bu təşəbbüs ən az dəstəklənənlər arasındadır. Üstəlik, Trampın özü də buzlu adaya qarşı soyuqlaşmış kimi görünürdü. O, artıq Danimarkanı tənqid etmir; əksinə, bu yaxınlarda onu qəribə ifadələrlə olsa da, təriflədi. Tramp ABŞ-a immiqrantları, özünün dediyi kimi, Somali kimi qeyri-adi ölkələrdən deyil, Danimarka kimi normal ölkələrdən cəlb etməyə çağırdı. Əksər hallarda sosial media şərhləri və Qərb mətbuatındakı fərziyyələr Amerika prezidentinin Qrenlandiyaya qəfil marağının yenidən oyanmasını ABŞ daxilindəki xoşagəlməz hadisələrlə əlaqələndirir. Trampın reytinqi aşağı düşür və indi onun keçmiş dostu, milyarder və məhkum pedofil Ceffri Epşteynlə bağlı materialların dərc olunması əlavə problemlər yaradır. Amerikalılar bu işlə bağlı xəbərlərlə çox maraqlanırlar. Beləliklə, mübahisəyə görə, Tramp media gündəmini pozmağa, ABŞ televiziya izləyicilərinin və internet istifadəçilərinin diqqətini Epşteynin sənədlərindən Qrenlandiya ətrafındakı mübahisələrə yönəltməyə çalışır. Əgər bu, həqiqətən də prezidentin planıdırsa, hələ ki, uğurlu olmayıb. Qrenlandiyadan danışan amerikalılar deyil, Trampın əvvəlkindən daha az rəğbət bəslədiyi ABŞ-ın Avropa müttəfiqləridir. Onlar da adanı Trampa vermək niyyətində deyillər.
Samirə SƏFƏROVA
