Məhəmməd Əsədullazadə: "Donald Tramp Şimali İraqdakı liderlərlə danışıqlar aparır ki, oradakı silahlı qruplaşmaları İrana müdaxiləyə sövq etsinlər"
Qərbin bəzi analitikləri proqnozlaşdırırdılar ki, ali rəhbər öldürülsə, xüsusilə müxalif yönümlü və narazı sosial qruplar kütləvi şəkildə küçələrə çıxacaq və rejimi yıxacaq. Lakin bu ssenari baş vermədi. Bu vəziyyətdə iki əsas ehtimal ortaya çıxır: ya proqnozlar həddindən artıq sadələşdirilmişdi, ya da proseslərin daxili məntiqi kənardan göründüyündən daha mürəkkəbdir.
Birinci məqam ondan ibarətdir ki, xarici analitiklər çox vaxt ictimai narazılığı avtomatik olaraq siyasi çevriliş potensialı ilə eyniləşdirirlər. Halbuki narazılıqla inqilabi təşkilatlanma eyni şey deyil. Küçəyə çıxmaq üçün yalnız emosional səbəb yox, həm də liderlik, koordinasiya, alternativ siyasi mərkəz və təhlükəsizlik zəmanəti lazımdır. Əgər bu elementlər zəifdirsə, ən ciddi şok hadisə belə sistemin dərhal dağılmasına gətirməyə bilər.
İkinci amil təhlükəsizlik aparatının strukturudur. İran sistemi təkcə bir şəxsdən ibarət deyil; o, ideoloji institutlar, təhlükəsizlik qurumları və paralel güc mərkəzləri üzərində qurulub. Belə sistemlərdə liderin aradan çıxması avtomatik hakimiyyət boşluğu yaratmır, çünki varislik və idarəetmə mexanizmləri əvvəlcədən nəzərdə tutulur. Bu isə qəfil xaos ehtimalını azaldır.
Üçüncü məqam “milli təhlükə effekti” ilə bağlıdır. Xarici təhdid və ya yüksək səviyyəli hədəfli zərbə hallarında cəmiyyətin bir hissəsi, hətta hökumətə tənqidi yanaşan qruplar belə, qısamüddətli olaraq daxili qarşıdurmadan çox milli həmrəyliyə üstünlük verə bilər. Bu psixoloji faktor bir çox ölkədə müşahidə olunub.
Dördüncü ehtimal informasiyanın qeyri-bərabərliyidir. Xaricdən baxan analitiklər sosial mediada aktiv olan, daha açıq danışan təbəqəni ümumi əhali kimi qiymətləndirə bilər. Halbuki səssiz çoxluğun davranışı fərqli ola bilər. Bu, proqnozlarda struktur səhvlərə səbəb olur.
Ona görə “analitiklər yanıldı” demək mümkündür, amma daha dəqiq ifadə etsək, onlar siyasi dəyişikliklərin mexanizmini həddindən artıq xətti model üzrə qiymətləndirmiş ola bilərlər. Digər tərəfdən, daxili güc balansı, təhlükəsizlik strukturlarının hazırlığı və cəmiyyətin böhran anındakı davranışı kənardan göründüyündən daha kompleks ola bilər. Bu tip rejimlərdə dəyişiklik adətən tək bir hadisə ilə deyil, uzunmüddətli institusional və sosial proseslərin nəticəsində baş verir.
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ və İsrailin İrana hücumunun gözləntisi ondan ibarət idi ki, ali lideri fiziki cəhətdən məhv etdikdən sonra İranda siyasi xaos yaranacaq və bu fonda rejim dəyişikliyi baş verəcək: "Bu yalnız analitiklərin fikri deyildi, həm də ABŞ və İsrailin hədəfi idi. Amma göründüyü kimi, xalq etiraza qalxmadı, əksinə rejimə dəstək verməyə başladı. Çünki əhali də görürdü ki, İran dövlət olaraq təklənib, digər tərəfdən ABŞ və İsrail mülki obyektləri vurur. Amerikanın qızlar məktəbini və onlarla digər mülki obyektləri hədəfə alması əhalini qəzəbləndirir. Rejim yetkililəri də bundan məharətlə istifadə edir. Artıq bu plan iflasa uğradı, baş tutmadı. Ona görə də Donald Tramp Şimali İraqdakı liderlərlə danışıqlar aparır ki, oradakı silahlı qruplaşmaları İrana müdaxiləyə sövq etsinlər. Bu artıq Trampın "B" planıdır. Bununla nəyəsə nail olacaqlar, ya yox, artıq bunu zaman göstərəcək".
Akif NƏSİRLİ
