Küveytdə yerləşən Ali Al-Salem Air Bazası yaxınlığında baş verən insident və ABŞ-a məxsus təyyarələrin qəzaya uğraması ilə bağlı ABŞ Mərkəsi Komandanlıği tərəfindən irəli sürülən “dost atəşi” versiyası texniki baxımdan mümkün olsa da, hadisənin regional konteksti alternativ ssenariləri də nəzərdən keçirməyə əsas verir. Bu alternativlər arasında İranın dolayı və ya birbaşa elektron təsir əməliyyatı ehtimalı xüsusi diqqət çəkir.
Birincisi, hadisənin İranın bölgədə aktiv hərbi əməliyyatlar apardığı dövrə təsadüf etməsi təsadüfi sayılmaya bilər. Əgər eyni vaxtda raket və ya pilotsuz aparat hücumları baş veribsə, bu, hava hücumundan müdafiə sistemləri üzərində ciddi yüklənmə yarada bilər. Belə şəraitdə radarların və identifikasiya sistemlərinin qarışdırılması üçün elektron mübarizə vasitələrinin tətbiqi taktiki üstünlük təmin edə bilər.
İkincisi, son illərdə İranın radio-elektron mübarizə və kiber-elektron imkanlarını inkişaf etdirdiyi barədə müxtəlif beynəlxalq hesabatlar dərc olunub. İran əvvəllər də pilotsuz uçuş aparatlarının ələ keçirilməsi və ya GPS siqnallarının pozulması ilə bağlı iddialarla gündəmə gəlib. Bu kontekstdə, güclü REM sistemlərinin tətbiqi nəticəsində IFF (dost-düşmən tanıma) siqnallarının zəifləməsi və ya yanlış interpretasiyası nəzəri olaraq mümkündür.
Üçüncüsü, dünya mediasında müharibə ərəfəsində Çindən İrana yük təyyarələrinin uçuşu barədə məlumatların yayılması əlavə suallar doğurur. Əgər həmin daşımalar həqiqətən hərbi-texniki xarakter daşıyıbsa və radio-elektron avadanlıqları əhatə edibsə, bu, İranın bölgədəki əməliyyat imkanlarını keyfiyyətcə artıra bilərdi. Hərçənd bu məlumatlar rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib, amma geosiyasi reallıq nəzərə alındıqda Çin-İran hərbi-texniki əməkdaşlığı ehtimalı tamamilə istisna edilmir.
Dördüncüsü, “dost atəşi” versiyası adətən sistem nasazlığı və ya insan səhvi ilə izah olunur. Lakin əgər identifikasiya sistemləri normal işləyirdisə, onda onların eyni vaxtda bir neçə hədəfi səhv tanıması əlavə faktorun mövcudluğunu göstərə bilər. Bu əlavə faktor xarici elektron müdaxilə ola bilər. REM vasitələri radar ekranında “xəyal hədəflər” yarada, real hədəflərin siqnalını zəiflədə və ya kodlu identifikasiya prosesini çaşdıra bilər.
Beşinci amil psixoloji və strateji effektlə bağlıdır. Əgər İran belə bir qabiliyyət nümayiş etdiribsə, bu, birbaşa kinetik zərbədən daha böyük strateji mesaj daşıyır: yəni regionda ABŞ və müttəfiqlərinin hava üstünlüyünün mütləq olmadığı mesajı. Elektron müharibə vasitəsilə qarşı tərəfin sistemlərini çaşdırmaq klassik asimmetrik strategiyanın elementidir.
Nəticə etibarilə, rəsmi açıqlama “dost atəşi” versiyasını əsas götürsə də, regional gərginlik, İranın artan elektron müharibə imkanları və hadisənin vaxtlaması İran faktorunun ehtimalını analitik müstəvidə gücləndirir. Bununla belə, bu ssenarinin təsdiqi üçün radar qeydləri, siqnal spektr analizləri, IFF loqları və əməliyyat rabitə məlumatları kimi texniki sübutlar tələb olunur. Açıq mənbələrdə bu məlumatlar olmadığı üçün İranın birbaşa rolunu qəti şəkildə təsdiqləmək mümkün deyil, lakin ehtimal ssenarisi kimi nəzərdən keçirilməsi əsaslıdır.
Akif NƏSİRLİ
