Spitak zəlzələsinin 37-ci ildönümündə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan nəinki təbii fəlakət qurbanlarını yad edib, həm də Gümrüdəki “Yeddi Yara” kilsəsini ziyarət edib.
Kilsə əleyhinə kampaniyasının bir hissəsi olaraq, o, hər bazar günü kilsədə liturgiyaya qatılır, lakin bu dəfə məsələ xüsusilə fərqlənib. Gümrü çoxdan erməni etirazlarının paytaxtı hesab olunurdu, lakin Paşinyan burada da ona müqavimət göstərəcək heç kimin qalmadığını açıq şəkildə nümayiş etdirdi.
Şirak yeparxiyasının keşişləri Paşinyanın hüzurunda ibadətdən imtina ediblər. Nəticədə o və Erməni Apostol Kilsəsinin Paşinyana bağlı üzvləri “Yeddi Yara” kilsəsində qalıb, müxalifətçilər isə “Amenaprikç” kilsəsinə çəkiliblər. Liturgiyalar paralel olaraq keçirilib.
Maraqlıdır ki, Paşinyanla birgə Ararat yeparxiyasının primatı arxiyepiskop Navasard Kçoyan, Masyatsotn yeparxiyasının primatı yepiskop Gevorq Saroyan və Baltik yeparxiyasının primatı arxiyepiskop Vazgen Mirzəxanyan ibadət edib. “Yeddi Yara” kilsəsinə nəzarət edən Şirak bölgəsinin arxiyepiskopu Mikael Ajapxanyan oktyabrda dövlət çevrilişinə açıq çağırışlar etdiyi üçün iki il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Gümrü meri Vardan Qukasyan da dəfələrlə Paşinyanı millətə xəyanətdə ittiham edib və hazırda korrupsiya ittihamı ilə həbsdədir. Onu 10 il həbs cəzası gözləyir. Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan Gümrüdəki ibadətdən sonra bildirib: “Hesab edirəm ki, Eçmiədzin Ana Taxtında liturgiya keçirməyin vaxtı gəlib çatıb; bu, mənim şəxsi fikrimdir... Bu gün problem ondadır ki, Ktriç Nersisyan, yəni II Qaregin davranışının artıq Erməni Apostol Kilsəsinə və dövlətinə böyük zərər vurduğunu anlamır və qaçılmaz olanla mübarizə aparmağa çalışır”. II Qaregin Paşinyanın Gümrüyə səfəri ərəfəsində Fransadan qayıdıb. Orada o, legitimliyini vurğulamaq üçün diasporun dəstəyini almağa çalışıb. Ermənistana qayıtdıqdan sonra onu “Zvartnots” hava limanında Paşinyanın bir qrup opponenti qarşılayıb və iddia ediblər ki, katolikosu hakimiyyət tərəfindən planlaşdırıldığı iddia edilən həbsdən qorumaq üçün gəliblər. Bu arada, Paşinyanın həbslə bağlı planları varsa, onları həyata keçirməyə tələsmir. İndilikdə Ermənistan hüquq-mühafizə orqanları katolikosun yaxın çevrəsini sıxışdırır. Konkret olaraq, kilsə kanserinin rəhbəri, arxiyepiskop Arşak Xaçatryan həbs edilib. Ermənistan İstintaq Komitəsi əvvəlcə onun çəkildiyi intim video yazının həqiqiliyini təsdiqləyib, sonra onu narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsində ittiham edib. Xaçatryan son aylarda həbs olunan üçüncü arxiyepiskop olub. Ajapxanyandan başqa, arxiyepiskop Baqrat Qalstanyan da dövlət çevrilişinə cəhddə ittiham olunaraq həbsdədir. Seçki prosesinə müdaxilədə ittiham olunan katolikosun qardaşı və qardaşı oğlu Gevorq və Hambardzum Nersisyan da dəmir barmaqlıqlar arxasındadır.
Bununla belə, II Qaregini gücsüz adlandırmaq olmaz. Noyabrın sonunda Paşinyan 10 arxiyepiskop və yepiskopun dəstəyini təmin edib, dekabrın əvvəlində isə katolikos onu dəstəkləmək üçün eyni səviyyəli 30 imza toplayıb. Bundan başqa, Erməni Apostol Kilsəsinin Qüds Patriarxlığı katolikosu dəstəklədiyini bildirib və onu Milli Kilsə Şurasını çağırmağa çağırıb: “Erməni Apostol Kilsəsi ilə bağlı hər bir məsələ kilsənin qanunları çərçivəsində həll edilməlidir. Bu qanunlara əsasən, bu məsələləri müzakirə etmək və qərar qəbul etmək hüququ olan yeganə orqan Milli Kilsə Şurasıdır. Buna görə də Qüds Patriarxlığı katolikosdan onun və kilsənin ətrafındakı vəziyyəti həll etmək üçün şura çağırmağı xahiş edir". Baş verənlərlə bağlı “armenianreport” portal yazır: “Ermənistan ictimaiyyəti son illərdə daha da kəskinləşən şiddətli siyasi-keşiş mübarizəsinin növbəti raunduna yuvarlanıb. Qalmaqalın mərkəzində yenə də hazırkı hakimiyyətin tərəfdarlarının dünyəvi adı ilə çağırmağı xoşladığı bütün ermənilərin katolikosunun fiquru Ktriç Nersisyandır. Bu fonda Gümrü sakinlərinin bir çoxu baş nazir Nikol Paşinyanın siyasi hiylələrinə cəlb olunmaq üçün hakimiyyətə bağlı şəxslərin cəhdlərini rədd ediblər və buna görə də baş nazirə rəğbət bəsləyən keşişlər indi ictimaiyyət arasında praktik olaraq bidətçi adlandırılır. Bu informasiya müharibəsində heç kim “patron”lara aman vermir.
Eyni zamanda, əsas problemin nə islahat, nə müasirləşmə, nə də mənəvi dirçəliş uğrunda mübarizədir. Münaqişənin kökündə siyasi ambisiyalar, dindarların şüuruna nəzarət və hökumətin qərarlarına təsir imkanları dayanır. Bəziləri üçün kilsə Paşinyanın “dağıdıcı etatizmindən” qorunmalı olan ənənənin qalasıdır. Digərləri üçün bu, hakimiyyətin möhkəmlənməsi və hökumətin cəmiyyətin bütün institutlarına nəzarət etmək iqtidarında olduğunu nümayiş etdirmək üçün bir vasitədir. Hər halda, tarixən erməni kimliyinin və milli varlığının təməli olan kilsə döyüş meydanına çevrilib. Bu, təkcə ruhanilərə deyil, həm də ermənilik anlayışına zərbədir. Kilsə daxilində qarşıdurma ictimailəşə və aqressivləşəndə, avtomatik olaraq cəmiyyəti parçalayır. Zəlzələnin dəhşətli ağrısını yaşayan Gümrü şəhəri bu gün yenidən faciənin episentrinə çevrilib, bu mənəvi əhəmiyyət kəsb edir. Sakinlər yaddaş birliyi əvəzinə bir-birinin ünvanına ittihamlar eşidirlər. İnsanlar küfrdən, hakimiyyət uğrunda mübarizədə müqəddəsliyə hörmətini itirmiş siyasi aktorlardan danışırlar. Bəli, Ermənistanın tarixi daxili ixtilaflardan qaynaqlanan çoxlu faciələr bilir. Müasir liderlər - həm dünyəvi, həm də ruhanilər - bu tarixi məntiqi mükəmməl başa düşürlər. Yenə də onlar eyni səhvləri təkrarlamaqda davam edərək ölkəni yeni tənəzzül spiralına sürükləyirlər. Bunun nəticəsidir ki, bu gün erməni xalqı ən çətin dövrünü yaşayır. Belə görünür ki, faciənin səbəblərini dayandırmaq və düşünmək üçün əsas var. Sərt hərəkətlər, qarşılıqlı təhdidlər, ittihamedici sübutlarla bir-birini gözdən salmaq cəhdləri artır. Amma siyasi maraqlar müvəqqətidir, tarixi yaddaş isə əbədidir. Bu proseslər davam edərsə, ölkə təkcə kilsənin institusional bütövlüyünü deyil, həm də xalqın ona mənəvi nüfuzu kimi inamını itirmək risqi ilə üzləşir. Və bu, dərin şəxsiyyət böhranına aparan yoldur”.
Tahir TAĞIYEV
