Cənubi Qafqaz uzun illər davam etmiş münaqişənin ağır siyasi və sosial mirası üzərində yeni mərhələyə qədəm qoyur. Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin Doha Forumundakı çıxışı bu yeni mərhələnin mahiyyətini təsvir etməsi baxımından xüsusilə diqqət çəkir.
Onun vurğuladığı məqamlar həm sülhün regional zərurət olduğunu, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin bu məsul prosesdəki rolunun hələ də davam etdiyini göstərir. Hacıyevin Taker Karlsonla dialoqdan bəhs etməsi, xüsusilə də aparıcının son materialının sülh gündəliyinə mənfi təsiri barədəki xatırlatması informasiya mühitinin nə qədər təsirli olduğunu bir daha göstərir.
Bu kontekstdə mühüm ideyalardan biri Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələrinin birgə televiziya proqramında iştirak etməsi, yəni ortaq tok-şou formatının yaradılması ehtimalıdır. Bu cür təşəbbüsün reallaşması regionun informasiya məkanında yeni səhifə açmaqla yanaşı, cəmiyyətlərarası dialoqun bərpasına da stimul verə bilər. Dünyanın müxtəlif regionlarında buna bənzər təşəbbüslər münaqişədən sonrakı dövrdə nəzərəçarpacaq nəticələr verib. Məsələn, Şimali İrlandiyada protestantlarla katoliklərin birgə televiziya çıxışları, Balkanlarda serb və xorvat ekspertlərinin müzakirə platformaları, Yaxın Şərqdə israilli və fələstinli nümayəndələrin dialoqları ictimai mühitdə yumşalma yaradıb, stereotipləri zəiflədib və psixoloji baryerlərin azalmasına səbəb olub. Cənubi Qafqaz üçün də belə bir format oxşar təsir yarada bilər.
Belə bir veriliş regionda illərdir davam edən qarşıdurma narrativini dəyişməyə yardım edə bilər. Cəmiyyətlər bir-birini yalnız siyasi bəyanatlar və müharibə ritorikası fonunda deyil, real insanlar və real mövqelər üzərindən tanımağa başlayar. Tok-şou platforması sülhün, əməkdaşlığın, iqtisadi inteqrasiyanın, regional kommunikasiya layihələrinin, o cümlədən Zəngəzur dəhlizi kimi strateji təşəbbüslərin gündəliyə gətirilməsinə geniş imkan yaradar. Bu, həm də diplomatik prosesin ictimai legitimliyinin güclənməsinə xidmət edər. Çünki sülh yalnız dövlət qurumlarının imzaladığı sənədlərlə yox, geniş kütlələr tərəfindən qəbul edildikdə möhkəm olur.
Bununla yanaşı, belə bir verilişin faydalı olması üçün müəyyən şərtlər nəzərə alınmalıdır. Aparıcının qərəzsiz olması, mövzuların emosional qarşıdurmaya çevrilməməsi və müzakirələrin “kim haqlıdır?” çərçivəsində deyil, “bundan sonra nə etməli?” istiqamətində aparılması prinsipial məqamlardır. Əks halda tok-şou xarakterli siyasi dialoq mübahisə meydanına çevrilər və proses sülhə deyil, yeni gərginliklərə yol aça bilər. Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan tərəfindən konstruktiv mövqeli şəxslərin iştirakı isə dialoqun səmərəliliyini artırar və ictimaiyyətə daha balanslı mənzərə təqdim edər.
Tok-şou kimi bir platforma vətəndaş cəmiyyətlərinin rolunu genişləndirə və ictimai diplomatiyanın səmərəsini xeyli artıra bilər. Dövlətlərarası danışıqlar çərçivəli, bəzən məhdud və formal müstəvidə aparıldığı halda, media platformaları daha sərbəst fikir mübadiləsinə şərait yaradır. Bu, həm ekspertləri, həm də ictimai aktorları prosesə cəlb edə bilər ki, bu da sülhün sosial bazasının genişlənməsi üçün mühüm addımdır.
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması yalnız rəsmi sazişlərlə məhdudlaşmır. Sülh cəmiyyətlərin düşüncə tərzində, informasiya məkanında və ictimai davranış modellərində də möhkəmlənməlidir. Hikmət Hacıyevin də vurğuladığı kimi, bu gün tərəflər artıq müharibədən deyil, sülhdən danışmağa meyllidirlər. Bu isə yeni kommunikasiya formalarının açılmasına, cəmiyyətlərin bir-biri ilə daha sivil və konstruktiv şəkildə təmas qurmasına real zəmin yaradır.
Belə bir tok-şou, əgər peşəkar və balanslı şəkildə təşkil olunarsa, regionda sülhyaratma prosesinə əhəmiyyətli töhfə verə bilər. Bu təşəbbüs gələcək nəsilləri müharibənin ağır mirasından uzaq saxlamaq üçün medianın atacağı mühüm addımlardan biri ola bilər.
Akif NƏSİRLİ
