Avropa Komissiyasının nümayəndələri Moldovanın təcrübəsindən çox şey öyrəndiklərini, ona görə də indi bunu Ermənistanda tətbiq etmək niyyətində olduqlarını bildiriblər. Konkret olaraq Brüssel İrəvanın Moskvadan enerji asılılığını azaltmaq və informasiya məkanını “təhlükəsizləşdirmək” istəyir.
Lakin Moldova bu prosesi özünün Avrointeqrasiya proqramı çərçivəsində həyata keçirdiyi halda, Ermənistana yalnız strateji tərəfdaşlıq təklif olunur.
Qeyd edək ki, Ermənistan hökuməti ilə Avropa İttifaqı arasında yeni strateji tərəfdaşlıq gündəliyi haqqında saziş imzalanıb. O, üç əsas prinsipə əsaslanır: müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və viza rejiminin liberallaşdırılması. Avropa İttifaqının ali nümayəndəsi Kaja Kallas vurğulayıb ki, bu saziş Brüsselin Ermənistanda aparılan islahatlara dəstəyini nümayiş etdirir. O, həmçinin İrəvana “sülh və davamlılıq” üçün xərclənməli olan 15 milyon avronun ayrılacağını açıqlayıb: “2025-ci il ölkəniz üçün mühüm il oldu - Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə son qoyuldu və Aİ bu məsələdə sizi dəstəkləyir". Aİ-nin genişlənmə üzrə komissarı Marta Kosun izah etdiyi kimi, strateji tərəfdaşlıq qismən Ermənistan parlamentinin Avropaya inteqrasiya prosesinə təşəbbüs göstərən qanunu qəbul etməsindən sonra mümkün olub. Lakin rəsmi üzvlük prosesi hələ başlamayıb: “Biz bu qərarı çox ümidverici hesab edirik, həm də ona görə ki, bu, erməni xalqının iradəsini ifadə edir. Prosesə başlamaq üçün Ermənistan hələ baş tutmamış namizəd statusu üçün müraciət etməlidir və təbii ki, üzv dövlətlər “yaşıl işıq” yandırmalıdır. Nə baş verəcəyini görəcəyik. Bu baş verməsə belə, indi gördüyümüz hər şey Avropanın gələcəyinə də töhfə verə bilər”. İmzalanmış sənəd ratifikasiya tələb edən yeni beynəlxalq müqavilə sayılmayacaq. Əksinə, tərəflər bunu öz siyasi öhdəliklərinin təsdiqi kimi qəbul edəcəklər. Xatırladaq ki, Aİ son bir neçə ildə Ermənistanda iştirakını xeyli artırıb. 2021-ci ildə Brüssel Ermənistana 2,6 milyard avroluq yardım paketi təklif edib ki, bundan da İrəvan 550 milyon avronu artıq alıb. 2022-ci ildə Aİ ölkədəki Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə müşahidəçilər yerləşdirib. Bundan əlavə, 2024-cü ildə Aİ Ermənistana öldürücü olmayan silahların alınması üçün 10 milyon avro ayırıb. Avropalılar Ermənistan hakimiyyətinə gələn il keçiriləcək parlament seçkilərinə hazırlaşmaqda da kömək etmək niyyətindədirlər. Marta Kosun sözlərinə görə, Brüssel bu məsələdə Moldovanı nümunə götürmək niyyətindədir. Bundan əlavə, Aİ İrəvanın Moskvadan asılılığını azaltmaq üçün Ermənistana Türkiyədən elektrik enerjisi almağa kömək etmək istəyir.Marta Kos erməni jurnalistlərə bildirib: “Daşkənddə biz 500 milyon avroluq layihə ilə bağlı sənəd imzaladıq. Bu investisiya sizin enerji sisteminizi Gürcüstan sistemi ilə birləşdirməyə yönəlib və biz artıq Ermənistan-Türkiyə enerji sistemi üzərində işləyirik. Niyə? Belə ki, siz getdikcə daha az Rusiya enerjisindən asılasınız”. Lakin Türkiyə elektrik enerjisinin Ermənistana nə vaxt çatacağı bəlli deyil. İrəvan və Tiflis elektrik sistemlərinin birləşdirilməsi layihəsinə 2015-ci ildə başlanılıb və 2020-ci ildə başa çatdırılacağı vəd edilib. Bununla belə, işlər hələ də tender prosesinin son mərhələsindədir. 2026-cı ildə Ermənistan hakimiyyəti Gürcüstanla elektrik ötürücü xəttinin tikintisinə 48,4 milyard dram və ya 109,7 milyon avrodan çox vəsait xərcləməyi planlaşdırır.
Viza liberallaşdırılması da mürəkkəb məsələdir. Konkret olaraq Ermənistan Aİ-nin xüsusi planda nəzərdə tutulan tələblərinə əməl etməlidir, lakin Kos Ermənistan hakimiyyətinə buna tələsməməyi tövsiyə edir: “Vizanın liberallaşdırılması təkcə öz vətəndaşlarınıza Avropaya vizasız səyahət etmək imkanı verməkdən ibarət deyil. Bu, həm də o deməkdir ki, Ermənistanın immiqrasiya nəzarətinə əməl edəcəyinə əmin olmalıyıq". Bununla belə, Kos Avropa İttifaqının “Tramp yolu”na, Zəngəzurdan keçən 42 kilometrlik yolda, Bakını onun Naxçıvan anklavı ilə birləşdirən yolda maraqlı olduqlarını vurğulayıb. Avropa komissarının sözlərinə görə, bu yol Şərqlə Qərb arasında ticarət yollarını birləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. İndiyə qədər belə hesab olunurdu ki, Ermənistan hakimiyyətinin Avropa istəkləri Paşinyanın parlament seçkilərinə hazırlığından başqa bir şey deyil. Bununla belə, politoloq Karen İgityan əmindir ki, Aİ-nin öz planları var: “Paşinyan hakimiyyəti saxlamaq üçün Qərbin dəstəyinə ehtiyac duyur, Aİ və ABŞ isə Rusiya və İrandan yan keçərək Şərqlə ticarət etmək istəyir. Ona görə də onlar Ermənistanda infrastruktur layihələrini dəstəkləyir, Mərkəzi Asiyada faydalı qazıntıların çıxarılması üçün müqavilələr imzalayır və sair. Türkiyə onlara qəbul edilmiş qərarları yerinə yetirməkdən imtina edərsə, onda necə olacaq? Buna hələ ki, dəqiq cavab yoxdur”. Lakin Marta Kos əlavə edib ki, Aİ qarşıdakı parlament seçkiləri ərəfəsində mümkün hibrid təhdidlər, dezinformasiyanın yayılması və kiberhücumlara qarşı mübarizədə Ermənistana dəstək göstərəcək. Yeni tərəfdaşlıq gündəliyinə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq da daxildir.
Ramil QULİYEV
