ABŞ-da səfərdə olan Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri Səməd Seyidovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti bu ölkədə bir sıra görüşlər keçirərək Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin cari vəziyyətini və inkişaf perspektivlərini müzakirə edib.
Səməd Seyidov özü bildirib ki, avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış sənədlər artıq Azərbaycan-ABŞ münasibətlərini yeni mərhələyə yüksəldib. Bu sənədlər strateji əlaqələrin yaradılmasına, regionda sülh, əmin-amanlıq və inkişafın təmin olunmasına, həmçinin Azərbaycanın milli maraqlarının ən yüksək səviyyədə qorunmasına xidmət edir: “Bu məsələlər içərisində xüsusi yer tutan 907-ci düzəliş illər boyu Azərbaycana qarşı qeyri-obyektiv və ədalətsiz formada tətbiq olunub. 1992-ci ildə erməni lobbisinin təsiri ilə qəbul edilmiş bu düzəliş Azərbaycan üçün ciddi məhdudiyyətlər yaratmışdı. Vaşinqtonda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən imzalanmış və uzun illər ədalətsiz sayılan 907-ci düzəlişin ləğv edilməsi barədə sənəd Azərbaycan üçün tarixi əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ tərəfindən Azərbaycana qarşı uzun illər mövcud olmuş ədalətsizliyin aradan qaldırılmasına şərait yaradan bu addımdan sonra Birləşmiş Ştatlarda ölkəmizlə bağlı münasibətlər tamamilə yeni mərhələyə keçib”. Səfər çərçivəsində konqresmenlərlə keçirilən görüşlər zamanı Donald Trampa təşəkkür ifadə olunub, sülh prosesinə dəstək konkret şəkildə vurğulanıb və artıq 907-ci düzəlişin yalnız müvəqqəti dondurulmasından deyil, tam gündəmdən çıxarılmasından danışılır: “ABŞ-da yaranmış yeni ab-hava Azərbaycanın müstəqilliyini, suverenliyini və sülh istiqamətində fəaliyyətini dəstəkləyən mövqelərin artdığını göstərir. Bu dəyişiklik Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və regionda sülhün, əməkdaşlığın və inkişafın təşviqinə xidmət edir”. Deputat əlavə edib ki, 907-ci düzəlişin tam ləğvi ABŞ tərəfindən Azərbaycana qarşı tarixi ədalətsizliyin aradan qaldırılması deməkdir: “Məhz buna görə erməni lobbisi, onların tərəfdarları və onlara dəstək verən qurumlar hələ də bu məsələ ilə maraqlanır və müdaxilə etməyə çalışırlar. Bununla yanaşı, 907-ci düzəlişin ləğvi Azərbaycan-ABŞ münasibətlərini tamamilə yeni mərhələyə yüksəltməyə şərait yaradır. Bu addım ticarət, iqtisadiyyat, süni intellekt, rəqəmsal texnologiyalar, logistika, hərbi əməkdaşlıq və digər sahələrdə əlaqələrin daha keyfiyyətli inkişafına imkan verir. 907-ci düzəlişin ləğvi faktiki olaraq rəmzi xarakter daşıyır, çünki Azərbaycan bu ədalətsiz qərarın yaratdığı mənfi nəticələri artıq öz siyasəti, xalqı və gücü vasitəsilə həll edib. Bu gün Azərbaycan tamamilə yeni istiqamətdə və səviyyədə fəaliyyət göstərir. Azərbaycan sülh istiqamətində təşəbbüslər göstərən bir dövlət kimi işğala son qoyub, separatizmin kökünü kəsib. Biz kommunikasiyaların açılmasını təşviq edərək, Ermənistanı sülhə dəvət etmişik”. Qeyd edək ki, Tramp 2025-ci ilin 8 avqust tarixində 907-ci düzəlişin icrasını dayandırmaq haqqında memorandum imzalayıb. Amma memorandum düzəlişin tam ləğvi üçün yetərli deyil. Sadəcə ABŞ prezidenti düzəlişin icrasını müvəqqəti dayandırıb. Tam ləöv üçün qərar Konqresdə qəbul edilməlidir. İndi rəsmi Bakı Konqresdən 907-ci düzəlişin tam ləğvini tələb edir. Çünki düzəlişi ləğv etmək hüquqi baxımdan Konqresin səlahiyyətidir. Bu o deməkdir ki, tam ləğv üçün Konqresdə qanuni proses aparılmalıdır.
Qeyd edək ki, 907-ci düzəlişin tam ləğvinin Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinə təsiri çoxşaxəli və strateji baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu düzəliş 1992-ci ildən etibarən ABŞ Konqresi tərəfindən Azərbaycana qarşı tətbiq olunan siyasi məhdudiyyət kimi qiymətləndirilir və ölkə ictimaiyyətində uzun illərdir ədalətsiz addım hesab olunur. Onun ləğvi Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinə, ABŞ-la qarşılıqlı əlaqələrinə, regiondakı geosiyasi balanslara və iqtisadi imkanlara birbaşa təsir göstərə bilər. Bu addım yalnız hüquqi dəyişiklik deyil, iki ölkə arasında daha etibarlı, açıq və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq üçün mühüm psixoloji və diplomatik baza formalaşdırır. Xarici İşlər naziri Ceyhun Bayramovun sözlərinə görə, düzəlişin tam ləğvi Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər ki, bu da Vaşinqtonla Bakı arasında siyasi dialoqun daha intensiv və qarşılıqlı faydaya əsaslanması deməkdir. Düzəlişin ləğvi iqtisadi sahədə də geniş imkanlar yarada bilər. İlk növbədə, ABŞ tərəfindən dövlət səviyyəsində birbaşa yardımların və investisiya dəstəyinin açılması mümkündür. ABŞ-dan gələcək maliyyə axınlarının artacağı ilə bağlı proqnozlar iqtisadiyyatın diversifikasiyası üçün yeni üfüqlər açır. Qeyri-neft sektoru, xüsusilə innovasiya, texnologiya, kənd təsərrüfatı və elmi tədqiqat sahələri bu yardımlar sayəsində inkişaf edə bilər. Bu, həm Azərbaycan iqtisadiyyatının dayanıqlığına xidmət edər, həm də ABŞ şirkətlərinin regionda daha geniş iştirakına şərait yaradar. ABŞ-dan investisiya və texnoloji dəstəyin güclənməsi ölkənin dünya iqtisadi sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsinə təkan verər. Strateji və təhlükəsizlik sahəsində düzəlişin ləğvi daha ciddi nəticələr doğuracaq. ABŞ-ın Azərbaycana qarşı məhdudiyyətləri aradan qaldırması ikitərəfli təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirəcək. Sərhəd təhlükəsizliyi, antiterror proqramları, hərbi təlimlər və texniki yardım kimi sahələrdə ABŞ-la əməkdaşlıq daha geniş vüsət alacaq. Ehtimal olunur ki, bu proses Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin güclənməsinə və regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verər. Bununla yanaşı, ABŞ-ın Cənubi Qafqazdakı mövqeyi də güclənəcək və Vaşinqton regionda daha təsirli oyunçuya çevrilə bilər. Enerji layihələrində və nəqliyyat-tranzit marşrutlarında ABŞ-ın Azərbaycana verdiyi dəstək həm ölkənin qlobal enerji siyasətində rolunu artıracaq, həm də regionun iqtisadi inteqrasiyasına yenilik gətirəcək. Bütün bu faktorlar nəzərə alındıqda, 907-ci düzəlişin tam ləğvi Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində mühüm dönüş nöqtəsi rolunu oynaya bilər. Bu qərar siyasi, iqtisadi, strateji və humanitar sahələrdə iki ölkə arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsinə imkan verəcək. Azərbaycanın geopolitik mövqeyi, enerji və nəqliyyat layihələrində oynadığı rol, ABŞ-ın regional maraqları ilə üst-üstə düşdüyü üçün, bu inkişaf qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın güclənməsinə şərait yarada bilər.
Samirə SƏFƏROVA
