Elşən Manafov: “Bu təkliflə çıxış edən siyasi qüvvələr ciddi sosial bazaya malik olmadığı üçün, bu yol qəbul edilməyəcək”
Türkiyədə müxalif siyasi təşkilat olan Səadət Partiyasının sədri Mahmut Arıkan Türkiyənin hazırkı daxili siyasi durumunda 3-cü yola ehtiyac olduğunu, bu yolun tapılması üçün hakim partiya olan AKP də daxil, bütün siyasi partiyalarla görüşməyə başlayacağını deyib: “Bütün siyasi spektrlə danışıqlar aparacaq və ən uyğun ittifaqı tapmağa çalışacağıq, amma əsas diqqətimiz üçüncü yolun qurulmasına yönələcək”.
Arıkan seçkilərə ən azı 1,5 il qaldığını bildirib və əlavə edib: “Ümid edirəm ki, o vaxta qədər prinsiplər, dəyərlər və problemlərin həlli yollarını arxa planda müzakirə etsək, Türkiyə üçün daha faydalı işlər görə bilərik”.
Maraqlıdır, Türkiyə siyasətində 3-cü yol variantı nə qədər perspektivlidir və daxili gərginliyi həll etmək gücünə malikdirmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən politoloq Elşən Manafov bütün bunlara bir neçə aspektdən yanaşdı: “Türkiyə Səadət Partiyasının sədri Mahmut Arikanın ölkənin hazırkı durumunda siyasi sistemində dəyişikliklər etmək və bununla əlaqədar məmləkəti siyasi böhrandan çıxarmaq məqsədilə irəli sürdüyü 3-cu yol variantı əslində bir çox ölkələrin təcrübəsində sınaqdan keçirilmiş siyasi motivasiyalı idarəetmə sistemidir. Bu yol liberal, sosialist və ya sosial-demokrat ideologiyasına əsaslanan siyasi sistemlər arasında ortaq məxrəci ehtiva edən mərkəzçi ideologiyanın qəbul edilməsini, iqtisadiyyatda isə qarışıq idarəetmə sisteminin prinsiplərinin tətbiqini ehtiva edir. Bu isə liberal dəyərlərə əsaslanan açıq bazar iqtisadiyyatı ilə, iqtisadiyyata dövlət tərəfindən tənzimləməni nəzərdə tutan sosialist modeli arasında ortaq yoldur. Adətən ölkəni siyasi böhrandan çıxarmaq məqsədilə 3-cü yol təklifində bulunan siyasi partiyalar ya ciddi sosial bazaya, yəni seçicilərin dəstəyinə və ya güc strukturlarının, xüsusilə ordunun onları müdafiə edə biləcəyi ilə bağlı amillərdən çıxış edərək alternativ yol təklifi ilə çıxış edirlər. Türkiyənin müasir siyasi gerçəklikləri konteksində Mahmut Arkının rəhbərlik etdiyi Səadət Partiyası bunların heç birinə malik deyil. Baxmayaraq ki, keçən il Əhməd Davudoğlunun (sabiq baş nazir və xarici işlər naziri) rəhbərlik etdiyi Gələcək Partiyası ilə keçən il birləşmək və parlamentdə DEVA partiyasının onlara qoşulması şərtilə fraksiya yaratmaq barədə razılığa gəliblər. Arkının Səadət Partiyası TBMM də hazırda 20 millət vəkili ilə təmsil olunur. Onlardan 10-u isə Gələcək Partiyasının təmsilçiləridirlər. Parlamentdə bu qüvvə ilə təmsil olunan siyasi partiyanın irəli sürdüyü təklifin iqtidar və ana müxalifət partiyası tərəfindən qəbul olunacağı real və inandırıcı deyil. Onsuz da bu partiyalar ciddi sosial bazaya malik deyillər. “Ergenekon” hadisələrindən sonra isə Ərdoğan Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin ölkənin siyasi həyatına təsir imkanlarının qarşısını həm ordu rəhbərliyində keçirdiyi kadr islahatları, həm də qanunvericilik bazası konteksində alıb. Üstəlik, Davudoğlunun siyasi mesajları iqtidar və ana müxalifətə ünvanlayanlar sırasında olması amili də Səadət və Gələcək İttifaqında birləşənlərin xeyrinə deyil. Davudoğlunun və Ərdoğanın arasında yaşanan məlum hadisələrin konteksində. Nəhayət 3-cü yol adətən bu modelə keçmiş ölkələrdə faşist və ya neofaşist qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsi ilə müşahidə olunub. Bu isə həm liberalların, həm də solçuların hakimiyyətdən çıxdaş edilməsinə bir çox hallarda səbəb olub. Türkiyədə bu təkliflə çıxış edən siyasi qüvvələrin ciddi sosial bazaya və ordu tərəfindən dəstəyə malik olmadıqları nəzərə alınarsa, onların təkliflərinin iqtidar və ana müxalifət tərəfindən qəbul olunmayacağı birmənalıdır. Bununla belə, bu təklifdə bulunan siyasi tərəflər məlum təkliflərin perspektivdə onlara vəd etdiyi siyasi dividentləri nəzərə alaraq alternativ yolun müzakirəyə çıxarılmasında maraqlı ola bilərlər”.
Vidadi ORDAHALLI
