NATO-nun baş katibi Mark Rutte Avropa Parlamentindəki çıxışı zamanı diqqət çəkici və eyni zamanda mübahisəli fikirlər səsləndirib. O, Avropanın yaxın gələcəkdə ABŞ-ın dəstəyi olmadan özünü müdafiə edə bilməyəcəyini vurğulayıb və ABŞ-ın nüvə çətirini Avropanın təhlükəsizliyinin əsas təminatı kimi qiymətləndirib. Ruttenin sözlərinə görə, Avropanın ABŞ-sız müstəqil müdafiə gücü barədə düşünməsi reallıqdan uzaqdır və bu ideya praktik deyil. Onun fikrincə, Avropa və Kanada öz təhlükəsizliklərinə daha çox diqqət yetirməli və məsuliyyət daşımalıdır, amma ABŞ-ın NATO-dakı maraqları hələ də Avropanın maraqları ilə üst-üstə düşür.
Baş katib həmçinin Avropanın həqiqətən müstəqil hərbi fəaliyyət göstərə bilməsi üçün müdafiə xərclərinin ÜDM-in 5 faizi ilə kifayətlənməyəcəyini, xərclərin daha yüksək səviyyəyə qaldırılmasının vacib olduğunu vurğulayıb. ABŞ olmadan nüvə imkanlarının artırılmasının çox baha başa gələcəyini də qeyd edərək, Avropanın hərbi müstəqilliyi uğrunda resursların böyük ölçüdə sərf olunacağını bildirib.
Rutte vahid Avropa ordusunun yaradılması ideyasını da tənqid edib. Onun fikrincə, belə bir addım mövcud milli ordularla paralel strukturlar yaradaraq müdafiə sistemini daha mürəkkəb və idarə olunması çətin hala gətirər. O, bu vəziyyətin NATO-nun rolunu zəiflədə biləcəyini və Rusiya üçün strateji üstünlük yaradacağını da qeyd edib. Bu fikirlər Avropada müəyyən narazılıqlara səbəb olub, xüsusilə Fransa və Almaniya rəsmiləri onun mövqeyinə qarşı çıxıblar.
Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful Ruttenin mövqeyi ilə razılaşmasa da, Avropanın ənənəvi vasitələrlə müdafiəsini təmin edə biləcəyini bildirib. Nazir Avropanı həm daha müstəqil olmağa çalışmağa, həm də ABŞ-la müdafiə ittifaqını qorumağa çağırıb. Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro isə daha açıq şəkildə Avropanın öz təhlükəsizliyinə məsuliyyət daşıya biləcəyini və bu məsuliyyəti daşımalı olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma NATO çərçivəsində Avropanın özünəməxsus rolunun gücləndirilməsi deməkdir.
Ruttenin bəyanatları müəyyən Avropa ölkələri üçün narahatedici olsa da, onu dərhal vəzifədən çıxarmaq mümkün deyil. NATO baş katibi üzv ölkələrin razılığı ilə seçilir və mandatı siyasi razılaşmaya əsaslanır. Belə hallarda ölkələr diplomatik vasitələrlə narazılıqlarını bildirir, baş katib isə mövqeyini yumşalda və izah etməyə çalışa bilər. Əgər narazılıq çoxalarsa, üzv dövlətlər onun mandatının uzadılmamasına qərar verə və ya NATO rəhbərliyində dəyişiklik edə bilərlər.
Bu vəziyyət həm də Avropanın müdafiə siyasətində dərin strateji dialoqun və balansın vacibliyini göstərir. Ruttenin fikirləri Avropanın ABŞ-dan asılılığı, müdafiə xərclərinin səviyyəsi və vahid Avropa ordusu ideyası ətrafında mövcud müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Bu baxımdan, onun açıqlamaları yalnız NATO daxilində deyil, Avropa ölkələri arasında da gələcək müdafiə strategiyasının müzakirəsi üçün stimul rolunu oynayır. Avropanın həm ABŞ ilə ittifaqı qoruyub saxlamaq, həm də mümkün qədər müstəqil hərbi potensial yaratmaq arasında balans tapması uzunmüddətli strateji prioritet olacaq.
Beləliklə, Ruttenin bəyanatları NATO və Avropa təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud müzakirələrin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Onun vəzifədən dərhal çıxarılması ehtimalı azdır, amma çıxışları Avropa ölkələrini müdafiə xərclərini, strateji müstəqilliyi və NATO-nun gələcək rolunu yenidən qiymətləndirməyə sövq edir. Bu proses həm diplomatik, həm də strateji baxımdan Avropanın təhlükəsizlik siyasətinə təsir göstərəcək.
Akif NƏSİRLİ
