"Larsda 6 metr qar yağsa belə, maye qaz və bitum fasiləsiz olaraq Ermənistana daxil olacaq". Bunu Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan bəyan edib. O, Ermənistan və Azərbaycan arasında yeni razılaşmalar fonunda bundan əminliyini bildirib.
Xatırladaq ki, İrəvanla Bakı maye qaz və bitumun Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana dəmir yolu ilə daşınması barədə razılığa gəliblər. İqtisadiyyat naziri bildirib ki, erməni iş adamları artıq bu fürsətdən yararlana bilərlər. O da məlumdur ki. son günlərdə Larsi yolunun bağlanması və İranda kütləvi etirazlar səbəbindən Ermənistan bazarında maye qazın ciddi çatışmazlığı yaranıb . Erməni sürücüləri maye qaz tapmaqda çətinlik çəkməklə yanaşı, yanacağın qiyməti də 190 dramdan 300 drama qədər yüksəlib ki, bu da istehlakçıların narazılığına səbəb olub. Artıq Azərbaycan tərəfi ilə maye qazın, eləcə də bitumun Azərbaycan dəmir yolu vasitəsilə daşınması barədə razılıq əldə edildiyindən, iqtisadiyyat naziri əmindir ki, Larsdakı yol bağlansa belə, həmin marşrut işləyəcək və yanacaq Ermənistana çatacaq. Qiymətlər də ucuzlaşacaq.
Azərbaycan ərazisindən yanacaq idxalından sonra qiymətlərdə dəyişiklik olub-olmadığı barədə sualına nazir belə cavab verib: “Məqsəd həmişə malların mümkün qədər davamlılığını təmin etmək və təbii ki, nəqliyyat xərclərini və nəticədə maya dəyərini azaltmaqdır”. İqtisadiyyat naziri son razılaşmanı Ermənistan tərəfindən kimin Bakı ilə müzakirə etdiyini açıqlamaqdan imtina edib və qeyd edib ki, danışıqlar aparan şəxs zəruri hesab edərsə, bu barədə məlumat verəcək. Burada bir daha xatırladaq ki, ötən ilin oktyabr ayında prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Ermənistana malların tranzitinə qoyulan qadağanı ləğv olunduğunu elan edib. Artıq noyabr ayında Rusiya və Qazaxıstan mənşəli buğda Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana daşınıb. Ötən ilin dekabr ayında Sovet İttifaqının dağılmasından bəri ilk dəfə olaraq Ermənistana təxminən 1300 ton Azərbaycan benzini idxal edilib . Bu ilin yanvar ayında daha 2800 ton premium və adi Azərbaycan benzini, eləcə də dizel yanacağı idxal edilib. Azərbaycan benzininin idxalından bir ay sonra Ermənistan bazarında benzinin qiyməti 60 drama qədər ucuzlaşıb. Ölkənin baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, premium benzinin minimum qiyməti, yəni bazarda əldə edilə bilən qiymət 15 faiz azalıb və əvvəlki 510 dram əvəzinə litri 430 dramdır. Əgər dekabr ayına qədər premium benzin 520-550 drama satılırdısa, indi əsas bazar oyunçuları bu yanacağı 470-490 drama satırlar. Adi benzinin qiymətləri də düşüb. Erməni jurnalist Hakop Köçəryan qeyd edir ki, həqiqətən də Azərbaycan benzininin idxalından sonra Ermənistanda yanacağın ucuzlaşması müşahidə edilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan benzini satmayan şirkətlər bazarda mövqelərini qorumaq üçün qiymətləri endirmək məcburiyyətində qaldılar: “Çünki Azərbaycan benzini satan şirkətlərin qiymətləri çox münasib olub və bu, digərlərinin bazarı itirməsi təhlükəsini yaradıb. Lakin həmin şirkətlər qiyməti endirsələr belə, Azərbaycan benzini satan şirkətlərdəki qiymətlərlə müqayisədə yenə də bahadır. Bu, o deməkdir ki, Azərbaycan benzini satmayan şirkətlər tezliklə iflasa uğrayacaq və bazardan çıxacaqlar”. Erməni jurnalist iddia edir ki, Ermənistan Azərbaycan benzininin tam dominantlığı altına düşəcək.
Bütün bunlar fonunda hakim partiyadan millət vəkili Xaçatur Sukiasyanın ailəsinə məxsus yanacaq idxalı şirkəti olan “Mega Trade” hazırda Azərbaycan üzərindən maye qaz idxalının biznes üçün yeni fürsət olduğunu bildirir. Buna qədər “Mega Trade” Gürcüstan vasitəsilə Rusiyadan mayeləşdirilmiş qaz idxal edib. Şirkətin direktoru Karen Hayriyan a bildirib ki, onlar Azərbaycan dəmir yolları vasitəsilə maye qaz idxal imkanlarını dəqiq öyrənməlidirlər: "Bu, tarifdən, daşınma xərcindən, həmin marşrutun iş yükündən asılı olacaq, bir çox iqtisadi amillər var. Əlbəttə ki, əlavə marşrut yalnız müsbət təsir göstərəcək. Sahibkarlar qiymətlərə baxacaq, iqtisadi gəlirliliyi qiymətləndirəcəklər. Bir marşrut əvəzinə iki alternativ marşrut varsa, bu həmişə yaxşıdır. Əlbəttə ki, bu istiqamət sahibkarlar olaraq bizi maraqlandırmaya bilməz, amma öyrənilməlidir". Yol tikintisində və tikintidə mühüm material kimi istifadə edilən bituma gəldikdə isə, bu bazarda vəziyyət zaman-zaman pisləşir. Məsələn, ötən yay İran-İsrail müharibəsi zamanı İrandan Ermənistana bitum idxalı demək olar ki, dayandırılmış, idxalçılar ehtiyatlarını tükətmişdilər. Bu neft məhsulunu təkcə İrandan deyil, həm də Rusiyadan alan Ermənistan ötən il təxminən 100 min ton bitum idxal edib. Neft məhsullarının idxalı üçün alternativ imkanlarla paralel olaraq, Ermənistanın özündə bitum istehsalını təşkil etmək cəhdləri edilir, lakin hələlik heç bir praktik nəticə əldə edilməyib. Hakim partiyadan millət vəkili Xaçatur Sukiasyanın ailəsinə məxsus “Mega Production” şirkəti, əvvəllər Rusiyanın “Rosneft” şirkətinə məxsus olan “Surenavan” bitum zavodunu 2022-ci ilin sonlarında satın alıb. Lakin “Surenavan” bitum zavodu hələlik heç bir məhsul istehsal etmir, zavodun hələ də əlavə investisiyalara ehtiyacı var. Bu fonda “Qraparak” nəşrinə Ermənistan hökumətindəki mənbələr bildirib ki, Azərbaycandan Ermənistana taxıl və dizel yanacağının idxalı ilə paralel olaraq, şəkər idxalı ilə bağlı danışıqlar və işlər də aparılır: “Mövcud hakimiyyətin mərkəzində olan oliqarx, şəkər idxalının inhisarçısı Samvel Aleksanyanın bu məsələ ilə maraqlandığı və yaxın gələcəkdə onun bu arzusunun gerçəkləşəcəyi bildirilir. Xatırladaq ki, Azərbaycandan taxıl idxal edən şirkət Samvel Aleksanyana məxsusdur və benzin idxalçıları arasında iş adamının həyat yoldaşı Şoqerinanın qardaşı Samvel Mkrtçyana məxsus “Shisha World” şirkəti də var”.
Ramil QULİYEV
