ABŞ prezidenti Donald Tramp İranda etirazçıları həvəsləndirmək üçün bu ölkənin təhlükəsizlik qüvvələrinə, liderlərinə hədəfli zərbələri nəzərdən keçirir. Bunu “Reuters” çoxsaylı mənbələrə istinadla yazır. İsrail və ərəb rəsmiləri isə hava zərbələrinin teokratik rejimi devirə bilməyəcəyini söyləyib.
Müzakirələrlə tanış iki ABŞ mənbəsinin dediyinə görə, Tramp İranda rejim dəyişikliyi üçün şərait yaratmaq istəyir. Bu ayın əvvəlində ölkə boyunca etirazlar amansızlıqla yatırılıb, minlərlə insan öldürülüb. Mənbələr bildiriblər: “Tramp zorakılıq üçün məsuliyyət daşıyan komandir və qurumları vurmaqla etirazçılarda hökuməti devirə biləcəklərinə inam yaratmaq istəyir”. Trampın köməkçilərinin müzakirə etdiyi digər variant isə qalıcı təsir üçün daha böyük zərbədir, xüsusilə də ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki müttəfiqlərini vura biləcək ballistik raketlərə, yaxud nüvə zənginləşdirmə proqramlarına zərbələr. Digər mənbə isə Trampın hələ hərbi yola əl atmaqla bağlı yekun qərar vermədiyini deyib. Bu həftə ABŞ təyyarədaşıyanı və onu müşayiət edən hərbi gəmilər Yaxın Şərqə çatıb, Trampın hərbi addım atmaq imkanını genişləndirib. O daha öncə zorakılığa görə İranı müdaxilə ilə hədələmişdi. “Reuters”in danışdığı dörd ərəb rəsmisi, üç Qərb diplomatı və Qərbdə bir vəzifəli mənbə bir narahatlığı dilə gətirib. Yəni belə zərbələr nəinki adamları küçələrə çıxarar, qanlı repressiyadan sarsılmış hərəkatı daha da zəiflədə bilər. Yaxın Şərq İnstitutunda İran proqramının direktoru Aleks Vatanka deyib ki, İranda silahlı qüvvələrdən irimiqyaslı qopmalar olmasa, etirazlar qəhrəmanlığı ilə seçilsə də, uğur qazana bilməyəcək. Təhlilçinin fikrincə, ən böyük risk odur ki, İranda Suriyanın ilkin dövrlərindəki kimi parçalanma yaranar, rəqib bölmələr və vilayətlər ərazi, resurs uğrunda mübarizəyə başlar. İranın aparıcı rəsmisi agentliyə deyib ki, Tehran hərbi qarşıdurmaya hazırlaşır, eyni zamanda diplomatik kanallardan istifadə edir. O, Vaşinqtonun diplomatiyaya açıqlıq sərgiləmədiyini əlavə edib. Tramp isə “Truth Sosial” şəbəkəsində İranın tezliklə danışıqlar masasına əyləşəcəyinə ümidini bildirib: “İrana doğru nəhəng bir Armada gedir. O, böyük güc, həvəs və məqsədlə sürətlə irəliləyir. Bu, Venesuelaya göndəriləndən daha böyük bir donanmadır, başında güclü təyyarədaşıyan gəmi dayanıb”. Belə bir vaxtda o da məlum olub ki, ABŞ İranın bölgədəki Amerika qoşunlarına hücum təhlükəsini real hesab edir və İslam Respublikasına qarşı qabaqlayıcı əməliyyat keçirməyi düşünür. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Senat dinləmələrində bildirdiyi kimi, Vaşinqton Yaxın Şərqdə yerləşən Amerika qüvvələrinə hücum təhlükəsi yaranarsa, İrana qarşı qabaqlayıcı zərbə endirməyi istisna etmir. Onun sözlərinə görə, ABŞ prezidenti həmişə bu hüququ özündə saxlayır. Rubio qeyd edib ki, Amerika qoşunları minlərlə İran ballistik raketi və hücum dronlarının təsirli məsafəsindədir. Bütün bu aktivlər Amerikanın mövcudluğuna təhlükə yaradır. Rubionun sözləri Donald Trampın İran rejiminə faktiki olaraq ultimatum verdiyi açıqlaması fonunda səslənib. Ağ Ev rəhbəri Amerika hərbi gəmilərinin “böyük bir armadası”nın İrana doğru irəlilədiyini bəyan edib və Tehranı Vaşinqtonun bu yaxınlarda Venesuelada həyata keçirdiyi əməliyyatdan daha genişmiqyaslı əməliyyatla hədələyib.
Qərb mediası Vaşinqtonun İran yaxınlığında əlavə hərbi qüvvələr yerləşdirdiyini təsdiqləyir. Tehran da öz növbəsində ABŞ-ın hücumu halında İsrail ərazisinə və Yaxın Şərqdəki Amerika bazalarına hücum etməklə hədələyib. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin zərbə qrupu “USS Abraham Linkoln” təyyarədaşıyan gəmisinin rəhbərliyi ilə İran ətrafında yerləşdirilib. Bundan əlavə, Fars körfəzi boyunca ABŞ hava müdafiəsinin gücləndirildiyi barədə məlumatlar var. “Jerusalem Post”un mənbələri bildirib ki, “USS Abraham Linkoln” təyyarədaşıyan gəmisinə İran daxilindəki hədəfləri misli görünməmiş güclə vura bilən yüzlərlə buraxılış qurğusu ilə təchiz olunmuş esminetslər və raket gəmiləri müşayiət edir. “The Economist” jurnalına görə, ABŞ-ın İrana zərbə endirmə ehtimalı olduqca yüksəkdir, lakin Ağ Ev tərəddüd edir: “Tramp hələ yekun qərar verməmiş ola bilər. Lakin bəzi Körfəz rəsmiləri ABŞ-ın İrana kütləvi zərbə endirməsinin ehtimal olunduğunu və Trampın İranın siyasi rəhbərliyini hədəf alacağını deyirlər”. Trampın yaxınlaşan armada ilə bağlı açıqlamaları İranın özündə də şərh olunub. İslam Respublikasının xarici işlər nazirinin beynəlxalq məsələlər üzrə müavini Kazem Qərib Abadi bildirib: “ABŞ ilə danışıqlar bizim prioritetimiz deyil; prioritetimiz dövləti müdafiə etməyə 200 faiz hazırlıqdır”. Xatırladaq ki, İranda dekabrın sonlarında etirazlar başlayıb, son bir neçə gündə şiddətlənib və ölkə daxilində yayılıb. İqtisadi tələblərlə başlayan etirazçılar tez bir zamanda siyasi tələblərə keçib və nümayişçilər ilə hüquq-mühafizə orqanları arasında iğtişaşlar və toqquşmalar dünya liderlərinin diqqətini cəlb edib. Bu fonda İsrail hava zərbələrinin islam respublikasını devirəcəyinə inanmadığını deyib. Bunu İsrailin vəzifəli rəsmisi “Reuters”ə deyib. “Rejimi devirmək istəyirsənsə, ayağın oraya dəyməlidir”, – deyən mənbə əlavə edib ki, ABŞ ali dini lider Əli Xameneyini öldürsə belə, İran onun yerinə yeni lider qoyacaq: “Yalnız xaricdən təzyiq və təşkil olunmuş daxili müxalifət İranın siyasi trayektoriyasını dəyişə bilər”. ABŞ-ın keçmiş dövlət katibi, Donald Trampın birinci prezidentlik dövründə bu vəzifəni icra etmiş Mayk Pompeo deyir ki, ABŞ İran rəhbərliyi ilə razılaşmaya ümid bağlamamalıdır. Pompeo bildirib ki, onun fikrincə, İslam Respublikası yalnız güc yolu ilə geri çəkilə bilər: “İran diktaturası razılaşma istədiyini deyə bilər, amma bu rejimi hakimiyyətdə saxlayan istənilən razılaşma mahiyyətcə regional təhlükəsizliklə uyğun gəlmir. Bu, danışıqlar aparıla bilən rejim deyil”. Pompeo ABŞ-ın İrana doğru hərbi gəmilər göndərməsini alqışlayıb, bu ölkədə insanların öz talelərini müəyyən edə bilməsi üçün İran hökumətinə xaricdən ABŞ-ın güclü təzyiqi saxlamasının vacibliyini vurğulayıb.
Nahid SALAYEV
