İlqar Orucov: “Müşavirlərin sayı üçün konkret bir limit mövcud deyil, o hansısa bir qanunla tənzimlənmir”
Son vaxtlar müxtəlif qurumlarda, o cümlədən də universitetlərdə müşavir vəzifələrinin yaradıldığını görürük. Universitetləri götürək, bəzi ali məktəblərdə prorektor və müşavirlərin sayı çoxdur. Elə ali məktəb var ki, rektordan başqa 5 prorektoru, 3 müşaviri var. Elə ali məktəblər də var ki, 3 prorektoru var, amma orada rektorun müşaviri yoxdur.
Universitetlərin rektorları, prorektorları, ümumiyyətlə rəhbər heyətləri tərkiblərinə görə bir-birindən nəyin əsasında fərqləndirilir? Universitet rektoratlığının strukturunu, tərkibinin say etibarı ilə müəyyənləşdirən bir qanun norması varmı? Rektorlar müavin və müşavirlərin sayını özbaşlarına müəyyən edir?...
“Rektorlar bu sayı özbaşlarına müəyyən etmirlər”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu məsələlər universitetlərdə həm hüquqi tənzimləmələrlə, həm də ali təhsil müəssisələrinin daxili idarəetmə ehtiyacları ilə bağlıdır. “Əvvəlcə buna qanunvericiliyin tələblərindən nəzər salsaq görərik ki, ali təhsil müəssisələrinin idarə olunması Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan “Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi” əsasında tənzimlənir. Bu nizamnamədə universitetin struktur bölmələri (kafedra, fakültə, departamentlər və sair) ali məktəbin özü tərəfindən müəyyənləşdirlir. Eyni zamanda dövlət universitetlərində struktur, ştat cədvəli və işçilərin say həddi onların tabe olduqları mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı ilə razılaşdırılır. İndi bizdə dövlət universitetlərinin eləsi var birbaşa Elm və Təhsil Nazirliyinin, eləsi də var ki, digər mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının tabeliyindədir. Yəni aidiyyəti üzrə bu məsələlər onların tabe olduqları mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları ilə razılaşdırılır.
Məsələ prorektorlara münasibətdə necədir? Hər bir ali məktəbin prorektor sayı onun tələbə kontingentindən, tələbə sayından, fəaliyyət istiqamətlərindən aslıdır. Burada tədris işləri, elmi işlər, beynəlxalq əlaqələr və sair istiqamətində prorektorluğun olması dediyim kimi, tələbə kontingentindən, tələbə sayından, fəaliyyət istiqamətlərindən birbaşa aslıdır. Qeyd etdiyim kimi, əksər universitetlətdə adətən 3-4 prorektor vəzifəsi mövcud olur. Bunlar tədris işləri, elmi işlər, beynəlxalq əlaqələr və ümumi işlər üzrə prorektorlardır. Hazırda elə universitetlər var ki, orada prorektorların sayı 1-6 analoqunda dəyişir. Yəni ən çox 6 prorektoru olan universitetlər var. Söhbət tələbə sayı çox olan Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universiteti kimi böyük universitetlərdən gedir. Burada idarəetmə yükü ağırdır və kifayət qədər ağır olduğu üçün bu vəzifələrə ehtiyac olur. Tələbə sayı, fakültə sayı çox olur. Ona görə də burada idarəetmə yükü prorektorların sayının daha çox olmasını şərtləndirir. Amma rektor müşavirlərinə münasibətdə isə deyə bilərik ki, müşavir daha çox rektorun operativ idarəetmədə köməkçisi kimi nəzərdə tutulur. Adından da göründüyü kimi müşavir həm də burada məsləhətçi funksiyasını yerinə yetirməlidir. Müşavirlərin sayı üçün konkret bir limit mövcud deyil, o hansısa bir qanunla tənzimlənmir”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, universitetlərin daxili ştat cədvəlini isə büdcə imkanları müəyyən edir. İ.Orucovun sözlərinə görə, bəzi rektorların daha çox müşavir saxlaması çox vaxt universitetdə həyata keçirilən xüsusi layihələr və islahatlarla əsaslandırılır. “Yəni bunun da əsaslandırılması onlar bunun əsaslandırılmasını belə həyata keçirirlər. Rektorlar bu sayı özbaşlarına müəyyən etmirlər. Bu ali məktəbin nizamnaməsinə və ayrılmış maliyyə smetasına uyğun şəkildə müəyyənləşdirilir. Dövlət universitetlərində yeni ştatların yaradılması və prorektor təyinatı nazirliyin razılığı ilə baş tutur. Özəl ali məktəblər isə dövlət universitetləri olmadıqları üçün onlarda bu proseslə bağlı qərarı təsisçi verir. Təsisçi bu qərarı verməkdə sərbəstdir...”
İ.Orucovun sözlərinə görə, prorektorların və müşavirlərin sayındakı fərq universitetin böyüklüyündən, tələbə sayından, maliyyə müstəqilliyindən və idarəetmə modelindən irəli gəlir. “İdarə heyətinin tərkibinin genişliyi səmərəlilik göstəricisi kimi əsaslandırıla bilməz. Rəhbər heyətin sayı universitetin verdiyi təhsilin keyfiyyəti ilə mütanasib olmalıdır. Əgər bu mütanasiblik yoxdursa rektor təbii ki, əsaslandırılmamış şəkildə özünə müşavirlər təyin edirsə bu düzgün sayıla bilməz. Burada hər bir qərarın öz əsaslandırılması olmalıdır. Nəyə görə bu qədər müşavir lazımdır? Eyni zamanda nəyə görə bu qədər prorektor lazımdır? Müvafiq ehtiyaclardan irəli gələrək bu təyinatlar reallaşdırılmalıdır”-deyə İ.Orucov bildirdi.
İradə SARIYEVA
