Məhərrəm Zülfüqarlı: “Magistrlar öz təşəbbüsləri ilə dissertasiya işlərini ona görə kitab şəklində çap edə bilmirlər ki, maddi cəhətdən buna imkanları yoxdur”
Milli Məclisin deputatı Vasif Qafarov parlamentin Elm və təhsil komitəsinin keçirilən iclasında magistrlərlə bağlı diqqət çəkən fikir bildirib. “30 ildən çoxdur ki, Avropa təhsil sisteminə keçmişik, bakalavr və magistr təhsil pillələrini tətbiq etmişik. Bununla yanaşı, sovet təhsil sisteminin qalığı olan ikipilləli müdafiə sistemini də saxlamışıq. Bu 30 ildən artıq müddət ərzində kitab kimi nəşr olunan, istinad edilən bir dənə də magistr dissertasiyası ortaya çıxarılmayıb. Magistrın yazdığı dissertasiya elmə hansısa bir töhfə vermirsə, o zaman sual olunur, bu dissertasiya nə üçün yazılır?"-deyə V.Qafarov bildirib.
30 ildə magistr dissertasiyalarının heç bir əhəmiyyətinin olmaması nə ilə bağlıdır?
Ekspertlər deyirlər ki, millət vəkilinin fikirlərində böyük həqiqət var, doğrudan da, son 30 ildə bir nəfər də olsun magistrin dissertasiyası kitab şəklində çap olunmayıb, praktik şəkildə heç bir əhəmiyyəti, heç bir nəticəsi yoxdur. Ekspertlər deyir ki, indiyə qədər rast gəlinməyib ki, hansısa bir magistrin dissertasiyası bir sensasiya doğursun və hər kəs “filankəs belə bir dissertasiya yazıb” desin. Boş-boş mövzulara yer verilir, elə magistrlər olur ki, başqasına yazdırır, o bunun, bu onun üçün yazır, dissertasiyaları pulla alıb satırlar. Belə dissertasiya heç kimsəyə lazım deyil.
“Magistraturada oxuyanların 90 faizdən çoxu bu vəziyyətdədir”
Tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı baki-xeber.com-a bildirdi ki, magistrlərlə bağlı deyilən fikirlərə bir az ətraflı münasibət bildirmək lazımdır. “Keçmiş Sovet təhsil sistemində magistratura mərhələsi yox idi. Ali təhsil sistemi belə qurulmuşdu ki, əvvəlcə indiki bakalavr, sonra isə aspirantura pilləsi gəlirdi. Amma Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bizdə Qərb standartlarına uyğun olaraq təhsil sistemi bakalavt, magistratura, doktoranturanın birinci və ikinci mərhələsi şəklində quruldu. Söhbət elmi kadrların hazırlanmasından gedir. Birincisi, magistraturanın ləğv olunması barədə təklif tamamilə yanlışdır. Burada biz Rusiyanın təsirini görürük. Çünki bu yaxınlarda mətbuatda belə bir fikir yayıldı ki, Rusiyada magistratura sistemini ləğv edib əvvəlki Sovet sisteminə qayıdırlar. Bu təklif də məhz onun təsiri ilə ortaya qoyulub. Mənə belə gəlir ki, biz dörd il işğalçı müharibə aparan, böhran keçirən Rusiyadan nümunə götürməməliyik, inkişaf etmiş ölkələrdən, ən azı qardaş Türkiyədən nümunə götürməliyik. İkincisi, çox qəribə səslənir ki, magistr dissertasiyaları indiyə qədər kitab şəklində çap olunmayıb. Əvvəla, qanunda belə bir tələb yoxdur. Elmlər doktoru elmi dərəcəsi və professor elmi adı almaq üçün iddialı şəxslər qarşısında belə tələb qoyulur ki, monoqrafiyaları, dərslikləri çap olunsun. Bu iddiada olanlar hətta maddi imkanları olmasa belə borc-xərc bunu etməyə məcburdurlar. Amma magistratura pilləsində dissertasiyaların kitab kimi çap edilməsi ilə bağlı heç bir tələb qoyulub. Magistrlar öz təşəbbüsləri ilə dissertasiya işlərini ona görə kitab şəklində çap edə bilmirlər ki, maddi cəhətdən buna imkanları yoxdur. Yəni onlar millət vəkilinin aldığı əməkhaqqından qat-qat aşağı, cüzi əməkhaqqı ilə həm təhsil alırlar, həm də öz həyatlarını təmin edirlər, kitab çapı üçün isə imkanları qalmır. Magistraturada oxuyanların 90 faizdən çoxu bu vəziyyətdədir. Qaldı dissertasiyaların səviyyəsinə buna da ümumi yox, fərdi yanaşmaq lazımdır. Ola bilsin, hansısa ali təhsil müəssisəsində, elmi-tədqiqat institutunda bu məsələ zəifdir, bərbad vəziyyətdədir. Amma elə universitetlər də var ki, orada bu sahədə vəziyyət yaxşıdır, hətta nümunəvidir. Məsələn, dərs dediyim Turizm və Menicment Universitetində yeni mövzularda yüksək səviyyədə yazılan dissertasiyalar həddən artıq çoxluq təşkil edir. Birbaşa bu işə rəhbərlik edən şəxs kimi bunu tam məsuliyyətimlə deyirəm”.
Magistrların kitab nəşr etməsi məsələsinə gəlincə, M.Zülfüqarlı dedi ki, bu magistrlərə deyil, bilavasitə elmi dərəcəsi olan şəxslərə, hətta professorlara tətbiq olunmalıdır.
İradə SARIYEVA
