Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzü nəticəsində dörd il ərzində ümumi itkilər 2 milyon nəfərə yaxınlaşır. Bu barədə "The New York Times" qəzeti Vaşinqtonda yerləşən Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin məlumatlarına istinadən məlumat yayıb.
Analitiklər təxminən 1,2 milyon Rusiya əsgərinin öldüyünü, yaralandığını və ya itkin düşdüyünü təxmin edirlər. Ukraynalı itkilərin təxminən 600 min olduğu təxmin edilir. Bu rəqəmlər Moskvanın Ukraynanı tabe etmək cəhdinə görə ödədiyi böyük qurbanları göstərir. Rəqəmlər Rusiyanın hərəkətlərinin son dərəcə zəif effektivliyini də üzə çıxarır: bəzi ərazilərdə qoşunların irəliləməsi gündə onlarla metrlə ölçülür. Rusiya və Ukrayna itkilərinin nisbəti təxminən 2,5-in 1-ə və ya 2-nin 1-ədir. Analitiklər hesablayırlar ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin itkiləri 2022-ci ilin fevralından 2025-ci ilin dekabrına qədər 500 min ilə 600 min arasında öldürülmüş, yaralanmış və itkin düşmüş hərbçilər ola bilər, ölənlərin sayı isə 100 min ilə 140 min arasındadır. Amerikalı analitiklər qeyd edirlər ki, 2024-cü ildə təşəbbüsü ələ keçirdikdən sonra Rusiya qüvvələri böyük hücum əməliyyatları zamanı gündə orta hesabla 15-70 metr irəliləyiblər. Bu, ötən əsrdə böyük hərbi kampaniyalar arasında ən yavaş irəliləyiş templərindən biridir. Analitiklər qeyd edirlər ki, 2024-cü ildə Rusiya qoşunları Ukrayna ərazisinin təxminən 3604 kvadrat kilometrini işğal edib ki, bu da onun ərazisinin təxminən 0,6 faizini təşkil edir. Bu rəqəm ABŞ-ın Delaver ştatından daha kiçikdir. Ümumilikdə Rusiya ölkənin təxminən beşdə birinə nəzarət edir. Rusiya ordusunun geridönməz itkilərinin miqyası indi xüsusilə diqqət cəlb edir. Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin məlumatına görə, 2022-ci ilin fevral ayından bəri həlak olan rus hərbçilərinin sayı 325 minə yaxınlaşıb. Təkcə 2025-ci ildə Rusiya ölü və yaralı halda təxminən 415 min hərbçi itirib,bu, ayda təxminən 35 min nəfər deməkdir. Araşdırmada deyilir: "İkinci Dünya Müharibəsindən bəri heç bir böyük güc bu qədər itki və ölüm yaşamayıb". Bu qədər ağır itkilərə baxmayaraq, Kreml səfərbərlik, məhbusların və muzdluların cəlb edilməsi və maliyyə təşviqləri vasitəsilə ordusuna yeni üzvlər cəlb etməyə davam edir. Analitiklər həmçinin Şimali Koreya bölmələrinin Ukraynaya qarşı təcavüzdə iştirakını qeyd edirlər. Bu bölmələr əsasən Kursk bölgəsində Rusiya tərəfində döyüşüb və itkiləri də məruz qalıblar. Müharibənin yüksək qiyməti Rusiya iqtisadiyyatının vəziyyətində də əks olunur. Araşdırmanın müəlliflərindən biri Set Cons hərbi inkişaf modelinin getdikcə artan təzyiq altında olduğunu qeyd edib: sənaye kiçilir, artım 0,6%-ə qədər yavaşlayıb və rəqabətli texnologiya şirkətləri yoxdur: "Rusiyanın Ukraynadakı döyüş meydanındakı zəif göstəriciləri və iqtisadi məhsuldarlığın azalması Rusiyanın böyük bir güc kimi ciddi şəkildə gerilədiyini göstərir. Rusiya hələ də nüvə silahlarına və böyük bir orduya sahib olsa da, artıq əksər hərbi, iqtisadi, elmi və texnoloji kateqoriyalarda böyük bir güc deyil". Ukrayna rəqəmləri göstərir ki, cəbhə xəttində Rusiya ölüm nisbətləri mövcud könüllü cəlbetmə metodu ilə təmin edilə bilməyən səviyyələrə yüksəlir. Rusiya Ukraynaya qarşı müharibə üçün yeni qoşunların axtarışını gücləndirib, əcnəbilər üçün böyük pul bonusları, həbsxanadan azadlığa buraxılmalar və sadələşdirilmiş vətəndaşlıq proqramları təklif edir. "Associated Press" agentliyinin məlumatına görə, Moskva təxminən dörd illik döyüşlərdən sonra populyar olmayan ümumxalq səfərbərliyindən qaçaraq ordusunu gücləndirməyə çalışır.
Orta gəlirli ruslar üçün müqavilə əhəmiyyətli ödənişlər deməkdir. Məhbuslar üçün bu, sərt həbsxana şəraitindən qaçmaq üçün bir şansdır. Miqrantlar üçün bu, Rusiyada leqal yaşamağın sürətli yoludur. Yeganə tələb müqaviləni imzalamaq və Ukraynada müharibəyə getməkdir. Rusiya prezidenti Vladimir Putin ötən ay Ukraynada təxminən 700 min rus əsgərinin vuruşduğunu bildirib. O, əvvəllər də oxşar rəqəmləri qeyd edib, lakin onları müstəqil şəkildə təsdiqləmək mümkün deyil. Moskva itkilərini rəsmi olaraq az halda açıqlayır. Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyinin hesablamalarına görə, ötən yaya kimi 1 milyondan çox Rusiya əsgəri həlak olub və ya yaralanıb. 2022-ci ildən bəri hərbi vəziyyət və səfərbərliyin tətbiq olunduğu Ukraynadan fərqli olaraq, Kreml yeni kütləvi hərbi çağırışdan yayınır. 2022-ci ilin payızında 300 min nəfərin hərbi xidmətə çağırıldığı və on minlərlə insanın ölkədən qaçdığı qismən səfərbərlikdən sonra hakimiyyət sözdə könüllü müqavilə xidmətinə güvənib. Rusiya hakimiyyəti yüksək maaşlar, vergi güzəştləri, borc bağışlanması və bəzi yerlərdə on minlərlə dollara çatan regional bonuslar təklif edir. Əcnəbilərin orduya qəbulu ayrı bir məsələyə çevrilib. Rusiya orduya qoşulanlar üçün vətəndaşlıq verilməsini sürətləndirən qanunlar qəbul edib. Fəallar bildirirlər ki, Rusiyadakı miqrantlar tez-tez reydlər zamanı saxlanılır və hərbi xidmətə məcbur edilir, yeni vətəndaşlar isə hərbi işə qəbul ofislərinə göndərilir. Ukrayna Əsir Agentliyinin məlumatına görə, 18 mindən çox əcnəbi Rusiya tərəfində vuruşub və ya vuruşur, onlardan təxminən 3400-ü ölüb, yüzlərlə insan isə Ukraynada əsirlikdədir.
Tahir TAĞIYEV
