Təbriz Musayev: “Yaxın dövrdə Türkiyənin buna gedəcəyi real görünmür”
Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Donald Trampla görüşdə ABŞ lideri həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanı Rusiya neft-qazından imtinaya çağırıb. Bunun ardınca açıqlanan məlumatdan aydın oldu ki, sentyabrda Türkiyə Rusiyadan neft alışını kəskin azaldıb. Bunlar o fonda baş verir ki, Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələrinin səfirləri 2028-ci ilə qədər Rusiyadan enerji resurslarının idxalından imtinanı nəzərdə tutan qanun layihəsini təsdiqləyiblər.
Məlumat üçün qeyd edək ki, Donald Tramp Avropa İttifaqı ilə yanaşı Türkiyənin də Rusiyanın neft-qazından imtina etməsinə nail olmağa çalışır. Ötən ay o, BMT Baş Assambleyasında çıxışında bunu bəyan edib. Eyni zamanda Tramp sentyabrın sonunda Oval kabinetdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşündə bu məsələni qaldırıb. Tramp Ərdoğanı Rusiyadan neft və qaz almağı dayandırmağa çağırıb. Türkiyə bu istəklərə hələ cavab verməyib. Çünki bu, o qədər də sadə məsələ deyil. Ötən il Türkiyənin neft və neft məhsulları idxalının 66%-i Rusiyanın payına düşüb. Türkiyə qlobal qiymətlərdən 15% aşağı neft təklif edən Rusiyadan faydalanır. Rusiya neftinin idxalının dayandırılması Türkiyənin enerji təhlükəsizliyini təhdid altında qoyar və onu qiymət üstünlüyündən məhrum edər. Təkcə 2024-cü ildə Türkiyənin təbii qaz idxalının 41%-i də Rusiyadan olub.
Göründüyü kimi, Türkiyənin Rusiyanın ucuz enerji resurslarına böyük ehtiyacı var. Bütün bunların fonunda, Türkiyə Rusiya qazından imtina edəcəkmi? Əgər Ankara buna getsə bu, hansı şərtlər daxilində baş verə bilər?
“Ciddi təminat, kompensasiya olmadan Türkiyə kəskin formada Rusiyanın enerji resurslarından imtina etməyəcək”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən İrəvan Azadlıq Təşkilatının sədri Təbriz Musayev bildirdi ki, yaxın dövrdə Türkiyənin buna gedəcəyi real görünmür: “Əvvəla ona görə ki, Türkiyə sıradan bir dünya dövləti deyil. Türkiyə zəngin dövlətçilik ənənələrinə malikdir. Öz milli və dövlət maraqları var. Türkiyə hansısa Avropa və yaxud da digər ölkə deyil ki, ABŞ bu dövlətə nəyisə diqtə etsin. Nəzərə almaq lazımdır ki, Türkiyə uzun illərdir enerji resurslarına olan tələbatın böyük hissəsini idxal hesabına təmin edir. Hər il də idxal artır. Təkcə ötən il Türkiyə ümumən 55 milyard kubmetr qaz idxal edib. Düzdür, Türkiyə təkcə Rusiyadan neft-qaz idxal etmir. Bir sıra ölkələrdən enerji resursları idxal edir. Ancaq məsələ ondadır ki, Rusiya Qərbin sanksiyaları üzündən Türkiyəyə bu məhsulları nisbətən ucuz qiymətə satır. Çünki Rusiyanın enerji məhsullarının idxalı ilə bağlı alıcı qıtlığı var. Çin və Hindistan böyük alıcılar olsalar da, Rusiya neftini su qiymətinə alırlar. Üstəlik, Rusiyanın Avropaya qaz ixracı tamamilə dayanmayıb. Düzdür, 2021-ci illə müqayisədə dəfələrlə azalıb, amma tam dayanmayıb. Çünki Avropa Birliyi ucuz Rusiya qazını digər mənbələr hesabına təmin edə bilmir. Eyni zamanda, Rusiya bəzi Avropa ölkələrinə “Mavi axın”, “Türk axını” hesabına qaz ixrac edir. Hər il milyonlarla Rusiyadan gələn turist Türkiyədə istirahət edir. Rusiya Türkiyədə Atom Elektrik Stansiyası tikir. Yəni bütün bunların üzərindən birdən-birə xətt çəkmək Türkiyəyə böyük zərər vura bilər. Qərb bütün bunları kompensasiya edərmi? İllərdir xristian təəssübkeşliyindən çıxış edərək Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olmasına imkan vermirlər. Ən başlıcası isə, Türkiyəyə Ərdoğan kimi güclü lider rəhbərlik edir. O baxımdan ciddi təminat, kompensasiya olmadan Türkiyə kəskin formada Rusiyanın enerji resurslarından imtina etməyəcək. Hansısa mərhələdə idxalı müəyyən qədər azalda bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
