BRİCS-in "vahid valyutası"nın işlək mexanizmə malik olması yaxın on ildə mümkün deyil
Rusiya “BRİKS valyutası” çap edib. Hazırda 10 min əskinas dövriyyəyə buraxılıb. Bu barədə Rusiya Federasiyasının Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti Sergey Katırin məlumat verib.
Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika tərəfindən yaradılan BRİKS daimi bir təşkilat deyil, böyük inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların klubu kimi görünür.
Üstəlik, əskinaslar rublun çap olunduğu Moskvadakı Qoznak kağız fabrikində deyil, Rusiya Federasiyasının Vladimir vilayətindəki Kirjaç mətbəəsində çap edilib. Lakin bu poliqrafiya şirkəti qorunan çap məhsullarının istehsalı ilə məşğuldur. İnbusiness.kz xəbər verir ki, Rusiyadakı təhsil təşkilatlarının ehtiyacları üçün təhsil, təlim və ixtisaslar haqqında dövlət tərəfindən verilən sənədlərin əksər formalarını, məsələn, sertifikatlar, diplomlar və sertifikatlar istehsal edən bu şirkətdir.
Katırinin sözlərinə görə, əskinasın dizaynını hazırlayarkən yaradıcılar “BRİKS-in çoxqütblülük, bərabərlik və strateji tərəfdaşlıq prinsiplərini vizual və konseptual cəhətdən birləşdirməyə” çalışıblar.
Əskinasın özünün bir tərəfində ittifaqda iştirak edən ölkələri simvolizə edən quşların təsvirləri var: tukan Braziliyanı, qartal Rusiyanı, tovuz quşu Hindistanı, durna Çini, katib quşu isə Cənubi Afrikanı simvolizə edir.
Tramp iddia edir ki, BRİKS ABŞ-a və dolların dünyanın ehtiyat valyutası roluna zərər vermək üçün yaradılıb. Bununla belə, respublikaçının sözlərinə görə, iyulun əvvəlində o, BRİKS-in “antiamerikan siyasətini” dəstəkləyən qrupa daxil olan ölkələri 10 faizlik tariflərlə hədələdiyi üçün bu baş verməyib.
Bu, Donald Trampın ilk belə təhlükəsi deyil; hələ 2024-cü ilin sonunda o, BRİKS ölkələrini, əgər təşkilat dollara alternativ olaraq özünün “beynəlxalq ehtiyat valyutası”nı yaradarsa, 100% tariflərlə hədələmişdi.
BRİKS liderləri qrupun anti-amerikan olması iddiasını rədd edir. Bununla belə, qrupun Rio-de-Janeyroda keçirilən son sammitində qəbul edilən bəyannamədə ABŞ-ın hərbi və ticarət siyasəti dolayısı ilə tənqid edilib, Reuters qeyd edir.
Bu ilin fevralında Braziliya 2025-ci ildə prezidentliyi dövründə vahid valyutanın tətbiqi planlarını rədd etdi. Bununla belə, DW-nin yazdığı kimi, qrup Rusiya üçün ticarət və maliyyə əməliyyatlarını asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş BRICS Pay kimi tanınan transsərhəd ödəniş sistemi üzərində işləməyə davam edir.
FederalPress-in məlumatına görə, Rusiya özünü xarici təzyiqlərdən qorumağa çalışaraq, ticarət və maliyyə əməliyyatlarında rubl və digər milli valyutaların istifadəsini fəal şəkildə təşviq edir. Bu barədə Rusiya Federasiyası xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov məlumat verib. O qeyd edib ki, assosiasiya üzvləri əvvəlcə Donald Trampın onları ittiham etdiyi de-dollarizasiya vəzifəsini qoymayıblar. Bununla belə, Qərbin sanksiyaları BRİKS-i alternativ axtarmağa sövq edib.
Maraqlıdır, Rusiyada BRİCS-in vahid valyutası çap olunub, nominallaşma var, 10 min ədəd 200-lük əskinaz buraxılıb, ancaq nədənsə vahid valyutaya ad qoymayıblar.
Digər tərəfdən, ABŞ prezidenti Donald Tramp da məsələyə loyal yanaşır, hədələri doğrulmadı. Bütün bunların səbəbi ondan ibarətdir ki, BRİCS hələ ki, üzv ölkələri möhkəm iqtisadi əsaslarla özünə bağlaya bilməyib. İqtisdi birliklər o zaman təsiredici gücə çevrilir ki, ortada maliyyə olsun, üzv dövlətlərin faydalandığı meqalayihələr həyata keçirilə bilsin. Bu mövzuda isə BRİCS barədə danışmaq hələ tezdir. BRİCS-ə bu cür investisiyaları patronaj ölkə kimi ilkin mərhələdə Rusiya qoymalıdır. Rusiyanın isə hazırda belə bir imkanı yoxdur. Birliyə daxil olan neft ölkələrinin və Hindistanın da maliyyə imkanları o qədər çox deyil. Digər tərəfdən, Rusiyanın lderlik etdiyi bir ittifaqda başqa bir ölkənin qabağa düşüb əlini cibinə salması da inandırıci deyil. Bu bəlkə heç Rusiya tərəfindən də düzgün anlaşılmaz. Çünki istər-istəməz, zamanla, pul xərcləyən ölkə liderə çevriləcək. Rusların bir sözü var, musiqini sifariş edən də onun xərcini ödəməlidir. İndi bu birlikdə də kim birliyə üzv ölkələri bəhrələndirən meqalayihələrə investisiya qoysa, o da lider olacaq. Rusiya isə BRİCS-i özünün liderliyində görmək istəyir. Lakin bu liderliyi reallaşdırmağa onun investisiya imkanları yoxdur. Ona görə də BRİCS-in "vahid valyutasının buraxılması" rəmzi xarakter daşıyır və bu, qarşı cəbhəni qıcıqlandırmaq üçün atılan siyasi addımdır. Maliyyə imkanları olmayan bir ittifaqın hər hansı bir atributunun buraxılması heç bir iqtisadi əhəmiyyət daşımır.
Trampın hədələri isə siyasi savadsızlıqdan və ya düşünülməmiş qərardan doğan bir addımdır. ABŞ prezidenti əgər komandası ilə məsləhətləşsəydi, ona izah edilərdi ki, bu gün BRİKS-in "vahid valyutası" dollara heç bir təhdid yaratmır, belə bir valyutanın işlək mexanizminin olması yaxın on ildə mümkün deyil. BRİKS valyutasına ad qoyulması məsələsinə də bu səbəbdən tələsmirlər. Valyutaya ad qoymaq, hətta əks-effekt verə bilər. Məsələn, bu valyutaya Rusiya və ya onun valyutası ilə bağlı olan ad versələr, digər üzv dövlətlər inciyə və kövrək bağlar qırıla bilər. Nə də Rusiyanın birlikdə elə güclü əli yoxdur ki, bunu diqtə ersin. Zatən Rusiya lideri Putin yalnız diqtə yolu liə idarəetmə formasını bacarır. Bu isə hələ mümkün deyil. Bu səbəbdən də Rusiya tələsmir, tarixi şans gözləyir. Bu şans yaranacaqmı, inandırıcı deyil...
Akif NƏSİRLİ
