Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda faydalı yataqların qanunsuz istismarı əleyhinə Xankəndi-Laçın yolunda keçirilən etiraz aksiyası ermənilər arasında getdikcə daha böyük xof yaradır. Artıq ermənilər də qəbul edirlər ki, Azərbaycan tərəfi istəyinə nail olmayana qədər aksiya davam edəcək.
Həqiqətən də hazırda, havanın şaxtalı olmasına baxmayaraq, ekofəallar yolun hər iki tərəfində, hərəkətə maneə törətmədən üzərində Azərbaycan, rus və ingilis dillərində yazılmış plakatlar qaldırıb, şüarlar səsləndirirlər. Aksiya iştirakçılarının tələbləri ilk gündən olduğu kimi dəyişməz olaraq qalır. Belə ki, ekofəallar və gənc könüllülər “Azərbaycan oyaqdır, sərvətinə dayaqdır!”, “Azərbaycan vahiddir, sərvətinə sahibdir!”, “Ekoloji cinayətə son!”, “Stop ekoterror!”, “Bereqite prirodu!”, "Gkoüidu net! Monitorinqu da!" şüarlarını səsləndirirlər. Erməni tərəfi artıq qəbul edir ki, Azərbaycanın mövqeyi nəzərə alınmalıdır. Bunu erməni politiloqlarının açılqamaları fonunda da görmək olar. Məsələn, erməni politoloq Aleksandr İsgəndəryan qeyd edir ki, Azərbaycan bu aksiya ilə Qarabağda kimin əsl ev sahibi olduğunu göstərdi: “Yol açılacaqmı? Bu konkret problemin həlli üçün nəsə baş verəcəkmi? Məncə, bəli. Azərbaycanlıların Qarabağdakı erməni icmasını “acından öldürmək” niyyəti yoxdur. Azərbaycan sadəcə ev sahibinin kim olduğunu göstərmək istəyir və rus sülhməramlıların daha bir səlahiyyətini əlindən alır”. İsgəndəryanın fikrincə, azərbaycanlıların aksiyası Qarabağ ermənilərinə deyil, sülhməramlılara qarşı yönəlib: “Hesab etmirəm ki, bu çox davam edəcək – danışıqlar gedir, həm də çox sıx gedir. Ancaq bu heç də o demək deyil ki, belə bir hadisə sonuncudur”. Ekspert bu addımı Azərbaycanın strategiyası adlandırıb və bildirib ki, Bakı Ermənistana, Rusiyaya və Qarabağdakı ermənilərə müxtəlif vasitələrlə təsir etməyə davam edəcək: “Hələlik Ermənistanda, Rusiyada və Qarabağda vəziyyət dəyişməyəcək, ancaq Bakı bu addımlara davam edəcək, diplomatik, ictimai, hərbi təzyiqi davamlı tətbiq edəcək”. Ermənistanın “Region” araşdırma mərkəzinin direktoru Laura Bağdasaryan isə vurğulayır ki, indi beynəlxalq ictimaiyyət də bu məsələdə Azərbaycanı yolundan döndərə bilməz: “BMT Təhlükəsizlik Şurasının çağırışlarının İlham Əliyevin planlarını həyata keçirməsinə mane olacağını düşünmürəm”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan özü üçün mühüm vəzifəni yerinə yetirir, bu vəzifə Qarabağda öz yurisdiksiyasını yaratmaqdır: “Azərbaycan belə vəziyyət yaratmaqla öz siyasi məqsədini reallaşdırır. Azərbaycan Laçın dəhlizində siyasi məsələni həll edir. Qarabağ sakinlərinin hüquqları Rusiya sülhməramlılarının yurisdiksiyasına daxil deyil”. Erməni politoloq Armen Vardanyan da qeyd edir ki, indiki halda Rusiya sülhməramlıları fəaliyyətsizdir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan tərəfi Laçın dəhlizində hüquqi-siyasi həllə çalışır, humanitar həll Bakının qələbəsi olacaq. Ermənistan parlamentinin “Şərəf duyuram” fraksiyasının deputatı Tiqran Abramyan isə məsələnin başqa tərəflərinə də diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, Fransa Prezidentinin Azərbaycan Prezidenti ilə telefon danışığı olub, söhbətin əsas mövzusu, gözlənildiyi kimi, Cənubi Qafqazdakı və xüsusən də Qarabağdakı ağır vəziyyət olub: “Telefon danışığı ilə bağlı Fransanın rəsmi açıqlamasından fərqli olaraq, azərbaycanlılar Azərbaycan prezidentinin 8 kəndə qarşı təqdim etdiyi ərazi tələbləri ilə bağlı açıqlamaya daha bir cümlə əlavə ediblər. Ekoloji tələblər tədricən genişləndi: Ermənistanı Qarabağa bağlayan dəhlizə Azərbaycanın nəzarəti, Ermənistan ərazisi vasitəsilə dəhliz, indi də 8 kəndə qarşı ərazi tələbləri”. O qeyd edir ki, Azərbaycan nəticə əldə etməkdə israrlıdır.
Bu arada bir mühüm məqamı da qeyd edək ki, Laçın - Xankəndi yolunda qeyri-hökumət təşkilatlarının və ictimai fəalların etiraz aksiyaları fonunda Qarabağdakı separatçı rejim mülki əhaliyə təzyiq göstərir. Belə ki, Qarabağdakı Vardanyan-Arutunyan cütlüyünün rəhbərlik etdiyi quldur dəstəsi Xankəndi sakinlərini faktiki girov saxlamağa çalışır və onların yoldan istifadə etməsinə əngəl törədir. Məqsəd dünya ictimaiyyətinə Laçın yolunun bağlı olduğunu göstərmək və guya Azərbaycanın humanitar böhran yaratdığını nümayiş etdirməyə çalışmaqdır. Hətta iş o yerə çatıb ki, Xankəndi sakinlərinin sosial şəbəkə hesabları izlənilir və təftiş edilir. Onlara təzyiqlər edilir, hətta döyüb işgəncə verilməsi haqqında məlumatlar var. Beləliklə, Vardanyan və Arutunyan kimi cinayətkarlar Qarabağın mülki ermənilərinin Azərbaycana reinteqrasiyasına mane olmağa çalışır və bunun üçün hər cür təxribatlara əl atmaqdan çəkinmirlər. Çünki bilirlər ki, sadə ermənilər arasında Azərbaycan qanunları əsasında yaşamağa hazır olanlar az deyil. Ermənistan Helsinki Komitəsinin sədri, erməni hüquq müdafiəçisi Avetik İşxanyan bu fonda bildirir ki, Ermənistan hökuməti Qarabağı Azərbaycanın tərkibində buraxmaq üçün hər şeyi edir. Amma Ruben Vardanyan prosesə əngəl olmağa çalışır: “Vardanyan Rusiyanın istəyi ilə “vəzifəyə təyin edilib”, lakin Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Vardanyanın artıq Rusiya vətəndaşı olmadığını qeyd edərək bu şübhələri aradan qaldırmağa çalışdı. Azərbaycan açıq şəkildə göstərdi ki, Ruben Vardanyanın “təyin edilməsi” onlar üçün qəbuledilməzdir. Rusiya da diplomatik davranaraq Vardanyanın artıq Rusiya vətəndaşı olmadığını bəyan etdi. Belə qənaətə gəlmək olar ki, Vardanyanın bu “vəzifə”yə təyinatı Rusiya hakimiyyəti ilə razılaşdırılıb. Amma Rusiya göstərməyə çalışır ki, sualın ünvan sahibi o deyil. Bütün bu hərəkətlər, Ararat Mirzoyanın üçtərəfli görüşdə iştirak etməməsi, Rusiya əleyhinə İrəvanda verilən bəyanatlar Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Proseslə ona səbəb olacaq ki, rus sülhməramlılar getdikdən sonra Qarabağ Azərbaycanın nəzarəti altında qalacaq və Ermənistandakı anklavlar Azərbaycana təhvil veriləcək. Üstəlik, növbəti mərhələdə Azərbaycana dəhliz, yəni Zəngəzur veriləcək. Bu məsələdə Türkiyədən qəti dəstək var və bir çox Qərb ölkələri də bu prosesi dəstəkləyir. Rusiya isə bu prosesi başa düşür”.
Nahid SALAYEV
