Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan dövlət başçılarının Türkmənbaşı şəhərində birgə görüşünün keçirilməsi və bir sıra vacib sahələrlə bağlı sazişlərin imzalanması üç ölkə arasında münasibətləri dərinləşdirməyə xidmət etməklə yanaşı, regionda da mühüm yeniliklərə strat verir. Qeyd edək ki, görüşdə üç ölkə arasında iqtisadi-ticari, gömrük, energetika, nəqliyyat, elm, təhsil, mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutan sənədlər imzalanıb.
Sözügedən sənədlərdən də göründüyü kimi, Bakı, Ankara və Aşqabad arasında əməkdaşlıq münasibətləri yeni mərhələyə daxil olur və yeni razılaşmalar əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi baxımından ciddi zəmin hazırlayır. Üç ölkənin birgə tərəfdaşlığı çox da uzaq olmayan perspektivdə “Transxəzər” qaz kəməri kimi böyük geoiqtisadi, geosiyasi lahiyələrin reallaşması imkanlarını da artırır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan arasında energetika sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ilə bağlı qarşılıqlı anlaşmaya dair memorandum imzalanıb. Bu fonda türkmən qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya çatdırılması istiqamətində artıq müvafiq işlərə start verilir. Perspektivdə isə, təbii qazla yanaşı, tərəflər arasında elektrik enerjisi üzrə də birgə əməkdaşlığın reallaşması gözlənilir. Bu xüsusda Türkmənbaşı şəhərində baş tutan görüşdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan mühüm açıqlamalar verib: “Başda Avropa olmaqla, bütün dünya üçün enerji təhlükəsizliyinin və mənbələrin şaxələndirilməsinin önəmi yenidən ortaya çıxdı. Türkiyə olaraq biz bu istiqamətdə uzun müddətdir ki, addımlar atırdıq. Bakı-Tiflis-Ceyhan neft boru kəməri və “Cənub Qaz Dəhlizi” bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Onurğa sütununu “Transanadolu” qaz boru kəməri təşkil edən “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Xəzər qazı Avropaya çatdırılır. Türkmən təbii qazının da Qərb bazarlarına eyni şəkildə nəqli istiqamətində fəaliyyətə də artıq başlamalıyıq. Xəzərdəki “Dostluq” yatağında da türkmən və azərbaycanlı qardaşlarımızla əməkdaşlığa hazırıq. Bundan başqa, bölgəmizdə, ölkələrimiz arasında qarşılıqlı elektrik mübadiləsinin inkişaf etdirilməsinə böyük önəm veririk. Bu çərçivədə Türkmənistandan və Azərbaycandan ölkəmizə elektrik enerjisinin nəqli ilə bağlı da işlərə hazırıq”. Beləliklə, bu açıqlamadan bir daha görünür ki, enerji müstəvisində üç ölkənin mühüm əməkdaşlığı başlanır. Bu fonda əsas diqqət mərkəzində yer alan məqam Avropanın “mavi yanacağa” tələbinin artdığı bir vaxtda türkmən qazının Azərbaycan vasitəsilə Qərbə çatdırılmasıdır. Məsəslə Qərb dünyasında da xüsusi diqqət mərkəzindədir. ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Karen Donfrid qeyd edir ki, hazırda Vaşinqton Türkmənistan qazının Azərbaycana çatdırılmasının dəstəkləməyin mümkün yollarını araşdırır: "Azərbaycan regionda enerji təchizatının şaxələndirilməsində və təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Biz Azərbaycanla enerji təhlükəsizliyi sahəsində sıx əməkdaşlıq edirik. ABŞ “Cənub Qaz Dəhlizi”ni qəti şəkildə dəstəkləyir. “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropaya enerji idxalının marşrutlarının və mənbələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verir ki, bu da hazırda ABŞ-ın siyasətinin prioritetidir. ABŞ qeyri-Rusiya təbii qazının əlçatanlığını artırmaq üçün Türkmənistan qazının Azərbaycana çatdırılmasını dəstəkləməyin yollarını araşdırır".
Donfrid qeyd edib ki, iyul ayında Avropa İttifaqı Azərbaycan təbii qazının idxalını 2027-ci ilə qədər iki dəfə artıraraq, ildə ən azı 20 milyard kubmetrə çatdırmaq barədə Azərbaycanla saziş imzalayıb: "Bir sıra Avropa ölkələri Azərbaycan qazına daha geniş çıxışın təmin edilməsində maraqlı olduqlarını açıq şəkildə ifadə ediblər. Azərbaycanın həmçinin bərpa olunan enerji, xüsusilə külək enerjisi üçün əhəmiyyətli potensialı var və bizim yardımımız buna yönəlib. Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri ABŞ və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın və diversifikasiya üzrə Avropa diplomatiyasının ilk uğuru olub. Azərbaycan regionun neft və qaz ehtiyatlarının bazarlara çıxarılması üçün müxtəlif marşrutlara malik olmasını aydın şəkildə dərk edir". Hazırda Türkmənistan üçün də təbii qazını Azərbaycan üzərindən Avropaya çatdırmaq çox mühümdür. Xüsusən də Avropanın enerji təhlükəsizliyi təhdid altında olduğu dövrdə Azərbaycan və Türkiyə ilə əlaqələrin inkişafı bol qaz resursları olan Türkmənistan üçün də böyük əhəmiyyətə malikdir. Türkmənistan qazını Avropa bazarına çıxarmaq üçün isə məhz Azərbaycan və Türkiyənin enerji infrastrukturundan istifadə oluna bilər. Artıq Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan üçtərəfli görüşdə tərəflərin Türkmənistan təbii qazının Qərb bazarlarına nəqli üzərində işə başlanılmalı olduğunu açıqlayıb. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə qeyd edir ki, energetika üç ölkə arasında əməkdaşlığın vacib hissəsidir: “Azərbaycan təbii qazını “Cənubi Qaz Dəhlizi” və TANAP vasitəsi ilə Avropaya nəql edirik. Türkmənistan təbii qazı məsələsində də üç ölkənin xeyrinə olacaq şəkildə ortaq addımlar atmağa hazırıq və bununla bağlı İşçi qrupu yaratmaq qərarını verdik. Enerji sahəsində əməkdaşlığa dair imzaladığımız anlaşma memorandumu da lazımi çərçivəni yaradır”.
Ramil QULİYEV
