İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda yer alan ölkələr arasında üçlü formatda vahid müzakirə platformasının yaradılması ilə bağlı Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülən təklif son günlərdə Ermənistanda da xüsusi maraq doğurmağa başlayıb. Qeyd edək ki, Azərbaycanın bu təklifi Gürcüstanda da dəstəklənir. Sadəcə, bu vaxta qədər Ermənistan prosesə əngəl yaratmağa çalışıb. Amma görünən budur ki, Ermənistan da artıq Azərbaycanın təklifi ilə razılaşır.
Bu barədə danışmazdan əvvəl xatırladaq ki, oktyabrın 6-da Çex Respublikasının paytaxtı Praqada “Avropa siyasi birliyi” Zirvə Toplantısı çərçivəsində “Avropa qitəsində sülh və təhlükəsizlik” mövzusunda keçirilən dəyirmi masada çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması baxımından Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan, yəni üçlü formatda vahid müzakirə platformasının yaradılması vacibdir. Dövlət başçısı deyib ki, burada da enerji, kommunikasiya və qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər müzakirə edilə bilər. Azərbaycan lideri, həmçinin, Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması baxımından Azərbaycan-Gürcüstan-Ermənistan, yəni, üçlü formatda vahid müzakirə platformasının yaradılmasının vacibliyini qeyd edib. Daha sonra yenə bu ilin oktyabrın 24-də prezident İlham Əliyev Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili ilə görüşdən sonra mətbuata bəyanatla çıxış edərkən yenidən bu məsəsləyə toxundu: “İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yaranmış vəziyyətlə və Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqlarının gedişatı ilə bağlı mən Baş naziri məlumatlandırdım. Biz hesab edirik ki, Qarabağ münaqişəsi başa çatandan sonra vaxt gəlib çatıb ki, Azərbaycan və Ermənistan sülh müqaviləsi imzalasınlar. Hər halda, bizim niyyətimiz bundan ibarətdir. Biz beş əsas prinsipdən ibarət təkliflərimizi Ermənistan tərəfinə təqdim etdik. Ümid edirəm ki, Ermənistan tərəfi də siyasi iradə göstərərək beynəlxalq birlik tərəfindən tanınan bu əsas təməl prinsiplər əsasında Azərbaycanla sülh müqaviləsini imzalayacaqdır. Əgər belə olarsa, Cənubi Qafqaza sülh gələcək və eyni zamanda əməkdaşlıq üçün imkanlar yaranacaqdır. Bu gün eyni zamanda, söhbət əsnasında Gürcüstan-Azərbaycan-Ermənistanın məsləhətləşmələrə başlaması haqqında fikir mübadiləsi apardıq. Əgər Ermənistan tərəfi buna hazırdırsa, biz buna hazırıq”. Beləliklə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın 3 dövlətini bir araya gətirməyi, yeni platforma quraraq, sülhü də, əməkdaşlığı da, gələcəyə dair bütün prosesləri də buradan idarə etməyi planlaşdırır. Belə halda regiona kənar müdaxilənin qarşısını almaq daha asan olacaq. Elə bu səbəbdən Gürcüstan prosesi dəstəkləyir. Real vəziyyət artıq Ermənistanın da bu təklifə maraq göstərdiyini deməyə əsas verir. Hər halda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın dekabrın 12-də verdiyi açıqlamalar da bunu təsdiq edir. Paşinyan üçlü platformanın tərəfdarı olduqlarını bildirir: “Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın iştirakı ilə regional dialoq formatının qurulmasını təklif edirəm. İdeya yeni deyil və mən həmişə bunu dəstəkləmişəm. Paşinyan həmçinin vurğulayıb ki, sülhün bərqərar olması üçün regional münasibətlərin məzmunu və keyfiyyəti dəyişməlidir: “Bunun üçün sadə, amma vacib məsələlərdən başlamaq lazımdır”.
Ekspertlər hesab edir ki, dünyanın yeni kəskin ziddiyyətlər yaşadığı hazırkı dönəmdə çox böyük beynəlxalq təşkilatların yerinə lokal sayılan kiçik, amma daha funksional platformalar önəm qazanır. Təcrübə göstərir ki, BMT, Avropa İttifaqı, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi böyük qurumlar bir müddət sonra istəklərə cavab vermir, bürokratik və siyasi əngəllər burada öz sözünü deyir. Lakin daha kiçik əməkdaşlıq platformaları daha surətli hərəkətetmə imkanına malikdir və onların qərarları da tez bir şəkildə yerinə yetirilir. Bu mənada Cənubi Qafqazda yer alan ölkələr arasında üçlü formatda vahid müzakirə platformasının yaradılması müstəsna önəmə malikdir. Azərbaycanın bu təklifi ABŞ-da da geniş dəstək qazanıb. ABŞ-ın Gürcüstandakı səfiri Kelli Deqnan bir müddət əvvəl qeyd edib ki, prezident İlham Əliyevin Gürcüstan-Azərbaycan-Ermənistan məsləhətləşmələrinə dair bəyanatı çox müsbət və ümidvericidir: “Region liderlərinin görüşü hər zaman müsbət olur. Gürcüstanın vasitəçi roluna gəlincə, biz bir il əvvəl Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsindən sonra müəyyən addımların atıldığını və məhbusların azad edilməsində Gürcüstanın oynadığı rolu çox yaxşı xatırlayırıq. Bu, Gürcüstanın bu prosesdə uğurlu vasitəçilik hekayəsi idi. Bununla yanaşı, bu ölkələr arasında əməkdaşlıq və daha çox dialoqun aparıla biləcəyi bir çox fərqli sahələr var. Bu, istər enerji, istər iqtisadiyyat, istərsə də qarşılıqlı əməkdaşlıqla inkişaf etdirilməsi mümkün olan digər sahələrdir. Hər halda, prezident İlham Əliyevin bəyanatı çox müsbət, ümidverici idi". Hesab edilir ki, üçlü platformanın qurulması regionda əməkdaşlıq, sülh məsəsləsində tamamilə yeni bir mərhələnin başlanmasına təkan verəcək.
Tahir TAĞIYEV
