Laçın dəhlizinə alternativ yol çəkilişi Ermənistanda getdikcə daha böyük ajiotaja səbəb olmaqdadır. Yolun yekunlaşmaq üzrə olması Ermənistanda revanşist qüvvələrin Nikol Paşinyan iqtidarına qarşı daha aktiv fəaliyyətə keçməsi və müxtəlif ittiham səsləndirməsi lə müşayiət edilir.
Baş verənlərlə bağlı Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Azərbaycan Qarabağın dağlıq hissəsini Ermənistana bağlayan, 5 kilometr eni olan Laçın dəhlizinin əvəzinə yeni yolun tikintisini sürətlə davam etdirir: “Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin 2020-ci il noyabrın 10-da imzaladığı bəyanata görə, bu yol ermənilərin sadəlövhcəsinə düşündüyü kimi dəhliz olmayacaq, bəyanatın 6-cı bəndində deyildiyi kimi, yeni marşrut olacaq. Sitat gətirək: “Tərəflərin razılığı əsasında növbəti üç il ərzində Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən Laçın dəhlizi üzrə yeni hərəkət marşrutunun inşası planı müəyyən ediləcək və bununla da həmin marşrutun mühafizəsi üçün Rusiya sülhməramlı kontingentinin gələcək yerdəyişməsi nəzərdə tutulur”. Bu cümlədən sonra bəyanatda yazılıb: “Azərbaycan Respublikası Laçın dəhlizi üzrə hər iki istiqamətdə vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hərəkətinə təhlükəsizlik zəmanəti verir”. Bunu belə başa düşmək olar ki, Bakı bu yeni marşrutdan keçən hərəkətin təhlükəsizliyinə yox, Laçın dəhlizi mövcud olduğu müddətcə Laçın dəhlizindən keçən hərəkətin təhükəsizliyinə təminat verir. Bu mövcudluq isə qeyd olunan yeni marşrutun inşa edilməsindən sonra dayanacaq. Bundan sonra Laçın dəhlizi Bakıya veriləcək. Bəyanatın Laçın dəhlizini marşrutla əvəz etmək niyyətindən fərqli olaraq, Mehridən keçəcək yol faktiki olaraq dəhliz olacaq”. Xatırladaq ki, söhbət burada Zəngəzur dəhlizindən gedir. Razılaşmaya görə isə, Qarabağdan Ermənistana Laçından yan keçərək gedən yeni yolun tikintisi başa çatdıqdan sonra Laçın şəhəri, habelə Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmalıdır. Bu yaşayış məntəqələri Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan 5 kilometrlik zolaqda yerləşir.
Baş verənlər Qarabağ separatçılarında da böyük təşviş yaradıb. “Azatutyun” radiosu qeyd edir ki, separatçıların lideri Arayik Arutyunyan daha çox Laçın rayonunun Zabux kəndindən narahat olduqlarını bildirib. Bu kənddə hazırda Ermənistandan, Suriya və Livandan köçürülmüş 200-dək erməni yaşayır. Arayik Arutyunyan məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Zabux ilə əlaqədar Ermənistan baş naziri ilə müzakirə zamanı mən demişdim: Zabux məsələsini biz bugün müzakirə etmirik, biz danışıqlar aparırıq, gəlin bu məsələni danışıqların bu mərhələsində saxlayaq. Baxaq görək imkanlarımız daxilində hansı həll yolları var”. “Azatutyun” yazır ki, bu məsələ separatçıların “parlamentində” müzakirə olunub. “Deputatlardan” Metkase Akopyan Arutyunyandan soruşub ki, yeni yol tikilərsə bu erməni icmalarının köçürülməsinin təhlükəsizliyi müzakirə olunubmu? Arutyunyan deyib ki, Laçın şəhərindəki və Sus kəndindəki ermənilərə kompensasiya veriləcək: “Ermənilərin bu yaşayış məntəqəsindən köçürülməsinə gəlincə isə, bu məsələ bugün müzakirə olunmayıb. Əsasən söhbət Zabux yaşayış məntəqəsindən gedir. Bu məsələ müzakirə olunmur, biz hələ danışıqlar aparırıq. Söhbət Laçından getmir, biz Laçını tərk etməliyik, bənddə (üçtərəfli bəyanatın bəndi) belə də yazılıb. Zabux yaşayış məntəqəsinə gəlincə isə, biz bu istiqamətdə də danışıqları davam etdiririk”. “Azatutyun” yazır ki, “deputatlardan” birinin yeni yol haqqında sualı Arayik Arutyunyanı əsəbiləşdirib. Həmin şəxs deyib: “Laçından yan keçən yolun tikintisini Azərbaycan 10 noyabr bəyanatının əsirlərə dair bəndini yerinə yetirənədək dayandırmaq olmazdımı?”. Arutyunyan belə cavab verib: “Bu yoldan imtina etməyin nəticələri barədə düşünmüsünüzmü? Gəlin bu iclasdan sonra yığışaq və müəyyən edək. Yəni biz əleyhinəyik. Heç nə etmirik, Laçından getmirik. Buyurun müəyyən edin. Gəlin, nəticələr barədə birlikdə düşünək və Qarabağda yaşayan ermənilərin taleyi barədə düşünək”. Arayik Arutyunyan deyib ki, Laçın dəhlizinə alternativ kimi çəkilən yeni yol daha təhlükəsiz olacaq. Onun sözlərinə görə, yeni yol üçün marşrutun seçilməsində təhlükəsizliklə bağlı bəzi məqamlar nəzərə alınıb. Arutyunyan bu məqamların nədən ibarət olduğunu deməyib: “Biz, bizim nəzərimizcə ən yaxşı variantı seçmişik. Məhz bu yolu niyə seçməyimizlə bağlı bəzi sirlər var ki, mən təhlükəsizlik mülahizələri ilə burda açmaq istəmirəm”. Arutyunyan iddia edib ki, tikinti başa çatdıqdan sonra yolun keyfiyyətinin yoxlanması və qiymətləndirilməsində separatçılar da iştirak edəcək. Azərbaycan yolun özünə aid hissəsinin tikintisini artıq başa çatdırmaq üzrədir. Ermənistan tərəfi hələ ki, öz ərazisindən keçən sektorun çəkilişinə başlamayıb. Bundan əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan demişdi ki, yeni yol istifadəyə verildikdən sonra keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin sərhədindən kənarda qalan hissə Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək. Paşinyan qeyd etmişdi ki, Laçından köçürüləcək erməni məskunlara Ermənistan hökuməti tərəfindən kompensasiya ödənəcək. O, Sus kəndi haqqında məlumata malik olmadığını, Zabux kəndi ilə bağlı məsələnin isə Qarabağ separatçıları ilə həll olunacağını demişdi. Halbuki, Zabux kəndinin keçmiş DQMV ilə heç bir bağlılığı yoxdur. Ermənistanın Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, erməni politoloq Edqar Elbakyan isə qeyd edir ki, Paşinyan Laçınla birlikdə Zəngəzurdan Laçın vasitəsilə Qarabağa gedən qaz kəmərini və telekommunikasiya kabellərini də rəqibə təhvil verməyə hazırlaşır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan bənzər infrastrukturların yenidən keçməsinə icazə verməmək üçün hər şey edəcək, üstəlik, icazə versə belə, Paşinyan rejimi çətin buna getsin: “Nəticədə Azərbaycan Qarabağın qalan hissəsini öz infrastruktur sisteminə birləşdirə biləcək. Ermənistanda yağışdan sonra göbələk kimi artan Qərbin neokolonial agent şəbəkələri isə 30 gümüş müqabilində bütün bunlara görə Rusiya sülhməramlılarını günahlandıracaq”.
Samirə SƏFƏROVA
