Xankəndi ilə Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən yeni yolun tikintisi ilə əlaqədar Laçının hazırda Rusiya hərbçilərinin nəzarətində olan bir sıra yaşayış məntəqələri Azərbaycanın nəzarəti altına keçəcək. Prosesin yaxın zamanlarda reallaşması gözlənilir.
Elə bu günlərdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan keçirdiyi onlayn mətbuat kofransında Laçın dəhlizinə alternativ yolun tikintisinin başa çatmasından sonra Laçın şəhəri və Zabux kəndinin Azərbaycanın tam nəzarətinə keçəcəyini bildirib. Yayılan məlumata əsasən isə, Paşinyan Laçın dəhlizi boyunca yerləşən daha bir kənddən bəhs edib. Belə ki, Laçın dəhlizinə çəkilən alternativ yol istifadəyə veriləndən sonra Laçın şəhəri və Zabux kəndi ilə yanaşı, bir qrup erməninin qanunsuz yaşadığı Sus kəndi də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçəcək. Qeyd edək ki, Sus kəndi 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsidən sonra imzalanan 10 noyabr atəşkəs razılaşması ilə Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altına düşüb. Erməni media eksperti Nairi Hoxikyan da qeyd edir ki, Laçın və Zabux təhvil verilirsə, Sus da təhvil veriləcək, çünki Sus Laçın dəhlizinin kənarında yerləşir. Onun sözlərinə görə, 10 noyabr 2020-ci il bəyanatının 6-cı bəndinin 2-ci yarımbəndinə əsasən, Rusiya sülhməramlıları Laçın dəhlizində yerləşdirilməlidir və tərəflərin razılığı ilə Laçın dəhlizində yeni yolun inşa edilməsi planı 3 il ərzində işlənməlidir: “Bu, 2020-ci il bəyannaməsində qeyd olunan Laçın dəhlizinə dair hissədə bildirilir. Nikol Paşinyan bu mövzuda qaldırılan səs-küyə görə niyyətini etiraf etməli olub”. İndilikdə isə Paşinyanın açıqlamasını Ermənistandakı revanşist qüvvələr İrəvanın növbəti təslimçilik aktına imza atması kimi qələmə verməyə çalışır. Halbuki, bu məsələ 2020-ci ilin 10 noyabr bəyanatı ilə təsbit edilib. Ermənistan parlamentinin “Mülki müqavilə” fraksiyasından olan keçmiş deputatı Tatevik Hayrapetyan məsələ ilə bağlı bildirir: “Nikol Paşinyan Laçınla bağlı məsələyə toxundu, üstəlik 10 noyabr üçtərəfli bəyanatını və orada Şuşadan yan keçməli olan yeni yol inşası ilə bağlı bəndi yerinə yetirdi. Azərbaycan tərəfi faktiki olaraq Laçın dəhlizinə çəkilən alternativ yolu istifadəyə vermək niyyətindədir”. Laçın rayonunun Zabux kəndində qanunsuz yaşayan ermənilərin rəhbəri Andranik Çavuşyan isə bildirir ki, buranı tərk etməyəcəklər: “Ordumuz yoxdur? Hakimiyyətimiz yoxdur? Ermənistan tərəfi niyə güzəşt mövqeyi tutub? Mən nə Paşinyanın, nə də İlham Əliyevin istəklərinin icraçısı deyiləm. Bir metr torpağı itirməmək üçün qurban verirdik, indi insan canını qurtarmaq üçün torpaq veririk? Kim dedi ki, bizə belə həyat lazımdır? Bizə kölə həyatı lazım deyil. Çox şey deyə bilərlər. İlham Əliyev deyir ki, Göyçə və İrəvan da Azərbaycanındır, bizim deməyə sözümüz yoxdur? İndi kimin sözünü əsas qəbul etməliyəm, İlham Əliyevin? Zabuxda hamımız gündəlik həyat yaşayırıq, düşünürəm ki, bu və digər ayların proqramlarını necə həyata keçirək. Qoy belə bir təəssürat yaransın ki, mən real baxmıram. Mən real baxıram, ona görə də güzəşt mövqeyini qəbul etmirəm. Onların pulemyotları patron atırsa, bizimkilər su atmır. Biz heç yerə getmirik və heç kim Paşinyana Zabuxu təhvil vermək hüququ verməyib. Çıxıb hara gedək, nə edəcəklər, öldürəcəklər? Qoy gəlib öldürsünlər, bizə kölə həyatı lazım deyil”.
Şübhəsiz ki, erməni tərəfi müqavilə öhdəliyini yerinə yetirməsə, Azərbaycanın Laçın ərazisində antiterror əməliyyatı keçirməsi qaçılmaz olacaq. Xüsusən də hazırda Laçında qanunsuz yaşayan ermənilər buranı tərk etməsə. Həmin ermənilərin burada qalıb yaşaması isə yalnız Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmələri halında mümkün ola bilər. İndilikdə Ermənistanda revanşist qüvvələr də Azərbaycanın Laçında antiterror əməliyyatına başlamasına zəmin yaradırlar. Məsələn, Ermənistanın Milli Demokratik Qütb siyasi təşkilatının şura üzvü Vahe Qasparyanın sözlərinə görə, Paşinyan üçün “vətən” yoxdur, Qarabağ, Laçın, Zabux yoxdur: “Bu adam üçün ancaq kürsü və vəzifə var. Paşinyan Laçını təhvil verməklə ermənilərin gələcəkdə Qarabağdan çıxarılması üçün zəmin yaradır”. Qarabağdakı separatçıların “keçmiş nümayəndəsi” Arman Melikyan isə bildirir: “Təsdiqlənməmiş söz-söhbətlərə görə, iyulda Laçın şəhəri və Zabux kəndi Azərbaycanın nəzarəti altında keçməlidir, Gorus-Xankəndi yolu isə öz istiqamətini dəyişərək uzaq məsafədən Şuşadan yan keçməlidir”. Onun sözlərinə görə, bu doğrudursa, erməni əhalinin Zabuxdan çıxarılacağı, qaz kəməri və digər kommunikasiyaların böyük ehtimalla Azərbaycanın tam nəzarətinə keçəcəyi demək olacaq: “Laçın dəhlizi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətindədir və Azərbaycan qoşunlarının hərəkəti üçün də açıqdır. Yəni İrəvanın və ya Xankəndinin nəzarətindən tamamilə çıxıb. Dəhlizin müstəsna beynəlxalq statusu müəyyən olunmayana qədər İrəvan bu barədə Rusiya-Azərbaycan razılaşmasının qarşısını ala bilməz. Ona görə də Lavrov İlham Əliyev və Ceyhun Bayramovla bununla bağlı istənilən məsələni müzakirə edə və razılığa gələ bilər”. Hesab edilir ki, Ermənistanın Azərbaycanın yaratdığı reallıqla barışmaqdan başqa çarəsi yoxdur.
Samirə SƏFƏROVA
