15 İyun Milli Qurtuluş Günü Azərbaycanın müasir tarixində önəmli sayılan hadisədir. Həmin gün mərhum Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycanda o zaman hökm sürən dərin ictimai-siyasi böhrana son qoyuldu. Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsi təhlükəsi aradan qaldırıldı və respublikamızda dövlət quruculuğunun, sosial-iqtisadi inkişafının təməli qoyuldu.
1993-cü ilin iyununda ölkədə yaranmış mürəkkəb ictimai-siyasi durum Azərbaycanda real vətəndaş müharibəsi təhlükəsi yaratmışdı.
Vətəndaş müharibəsi üçün ciddi zəmin yarandığı vəziyyətdə təhlükəli proseslərin qarşısını ala bilmədiyini dərk edən AXC-Müsavat iqtidarı son anda kömək üçün Heydər Əliyevə müraciət etdi. Naxçıvan MR Ali Məclisinin sədri olan görkəmli ictimai-siyasi xadim Heydər Əliyev xalqın və respublikanın hakim dairələrinin təkidli dəvətini qəbul edib, iyunun 9-da Bakıya gəldi. Ölkəni vətəndaş müharibəsi təhlükəsindən qurtarmaq missiyasını üzərinə götürən Heydər Əliyev həyatını təhlükə altında qoyaraq Gəncəyə gedib və apardığı danışıqlar nəticəsində vətəndaş qarşıdurmasının genişlənməsinin qarşısını aldı.
1993-cü il iyunun 15-də Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Bundan sonra 15 iyun Azərbaycanın tarixinə Milli Qurtuluş günü kimi düşüb.
15 iyun tarixi 1998-ci ildən dövlət səviyyəsində bayram kimi qeyd olunur.
Bu əlamətdar gün həmin zamanda aktiv olan siyasi dairələrdə necə qarşılandı?
Azadlıq Hərakatçıları İctimai Birliyinin sədri Təhmasib Novruzov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, 1993-də Heydər Əliyevin parlamentin sədri seçilməsinin siyasi dairələrdə necə fəallıq yaratdığını yaxşı xatırlayıram: “Azərbaycan xalqının müstəqillik uğrunda mübarizə tarixini iki mərhələyə bölmək olar. Birinci mərhələ, disidentlər tərəfindən plansız şəkildə həyata keçirilib. 1969-ci ildə Heydər Əliyevin Xudu Məmmədov və Bəxtiyar Vahabzadə ilə olan qeyri-rəsmi görüşündən sonra yaradılan “üçlər hərəkatı” sözün əsl mənasında Azərbaycan xalqının strateji, planlı mübarizəsi ilə yekunlaşdı. Son nəticədə Azərbaycan 1991-ci ildə öz müstəqilliyinə qovuşdu. Bu şirin nemətin əldə olunmasınsa Heydər Əliyevin böyük zəhməti olub. O, milli ziyalılarımızın bir çoxunu sovet DTK-sının pəncəsindən qurtarıb. Bu barədə kifayət qədər faktlar sadalamaq olar. 1991-ci ildə əldə etdiyimiz müstəqilliyi qoruyub saxlamaq da asan deyildi. Bu işi Heydər Əliyevdən yaxşı bacara bilən kimsə yox idi. Dahi şəxsiyyətin Azərbaycan rəhbərliyinə yenidən dönüşü bir çox qüvvələri narahat etdi. İlk növbədə Azərbaycanda olan ruspərəst və iranpərəst qüvvələri həyacanlandırdı. Ən başlıcası isə erməniləri məyyus etdi. Mən bir faktı xatırlatmaq istəyirəm. 1991-ci ildə Heydər Əliyevlə Naxçıvanda olan görüşüm zamanı mən bir faktı onun yadına saldım. Onun reaksiyasından sonra tam əmin oldum ki, Azərbaycanda gedən milli mucadiləni çox ciddi şəkildə izləyib və onu qorumaq üçün əlindən gələni əsirgəməyib. Bu baxımdan da Heydər Əliyevin 15 iyunda hakimiyyətə yenidən dönüşü tarixi bir zərurətiydi. 1993-cü ildəki Heydər Əliyevin dönüşü yalnız hakimiyyətin dəyişilməsi deyildi. Bu məhv olma ilə üz-üzə qalan bir xalqın xilası demək idi. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin yaradılması məhz həmin dönəmdən başladı. Heydər Əliyevin Azərbaycanın tarixindəki rolu misilsiz və əvəssizdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
