1993-cü ildə AXC-Müsavat cütlüyü dönəmində dövlətimiz özünün ən ağır zamanını yaşayıb. Siyasi böhran, xaos, özbaşınalıq, pərakəndəlik kimi amillər dövlət müstəqilliyimizi sual altında qoymuşdu. Ölkədə yaranan anarxiya, xaos, özbaşınalıq, cəbhə bölgələrində bir-birinin ardınca baş vermiş uğursuzluqlar o dövrkü hakimiyyətə qarşı ümumxalq inamını heçə endirdi.
1993-cü ilin yayında ölkədə vəziyyət son dərəcə ağırlaşdı, hakimiyyət strukturlarına, o cümlədən, silahlı birləşmələrə nəzarəti itirən o zamankı iqtidar 1993-cü ilin yayında ölkəni vətəndaş müharibəsi təhlükəsi ilə üz-üzə qoydu. Artıq bir sıra ərazilərdə - Gəncədə, Lənkəranda, Qusarda və digər regionlarda silahlı birliklər separatçı iddialarla çıxış edib, mərkəzi hakimiyyətə tabe olmadıqlarını bildirirdilər.
Ərazi bütövlüyümüzün bərpa edilməsində, erməni təcavüzünün qarşısının alınmasında güclü və sistemli hakimiyyət faktorunun əhəmiyyəti böyükdür. Qeyd etdiyimiz kimi 1993-cü ildə sistemli hakimiyyət, birlik yox idi. Xaos, özbaşnalıq, hərbi dəstələrin bir-birinə tabe olmaması, siyasi böhran, siyasi qüvvələrin bir-birini eşitməməsi, cəmiyyətin hakimiyyətə inanmaması, separatizm dalğasının baş qaldırması, bir tərəfdən də o dövrkü siyasi hakimiyyətin səriştəsizliyi Ermənistanın təcavüzünün qarşısını qəti şəkildə ala bilməzdi. Necə ki, 2020-ci ildə bu sübut olundu ki, bütün siyasi qüvvələri bir yerə yığa, cəmiyyəti öz ətrafında birləşdirə bilən güclü mərkəzi hakimiyyət erməni təcavüzünün qarşını almağın, dəf etməyin həlledici şərti imiş. Bunu o zaman AXC-Müsavat cütlüyü edə bilmədi. Vətənin bu ağır günündə xalqın tələbi ilə Bakıya qayıdan Heydər Əliyevin böyük səyləri nəticəsində ölkədə vətəndaş müharibəsinin qarşısı alındı, onun hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycan məhv olmaq təhlükəsindən xilas olundu. Heydər Əliyev hakimiyyətə gəldikdən sonra güclü dövlət quruculuğu başladı. Heydər Əliyevin inkişaf strategiyasının Prezident İlham Əliyev tərəfinədn dövrün tələblərinə uyğun zənginləşdirməklə uğurla həyata keçirilməsi, Azərbaycanın güclü, müasir, beynəlxalq aləmdə nüfuzlu dövlətə çevrilməsi nəticəsində 44 günlük Vətən müharibəsində tarixi Qələbə, torpaqların işğaldan azad olundu və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olundu.
“Həmin qarışıq dövrdə məhz Heydər Əliyev kimi təcrübəli bir siyasət xadimi Azərbaycanı vəziyyətdən çıxara bilərdi”
Siyasi şərhçi Azər Həsrət “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, 1993-cü il onun ictimai-siyasi proseslərdə fəal iştirak etdiyi dövr olub. “İndi də fəalam. Amma o dövrdə gənc olaraq bir başqa cür fəal idim. Həddim olan səviyyədə proseslərin içində idim və müşahidə imkanlarım vardı. Bu günlə müqayisə imkanlarım da çox yüksəkdir. Biz nələri müşahidə edirdik. Birincisi, təbiidir ki, hakimiyyətin ən yüksək zirvəsində bir səriştəsizlik vardı. İkincisi, təsadüfən hakimiyyət pillələrində yüksəlmiş adamlar özlərini itirmişdilər və çaşqınlıq içində idilər. Hətta bəziləri həddlərini belə aşırdılar. Ona görə ki, onların heç birinin dövlətçilik, dövlət idarə etmə təcrübələri yox idi. Bunun özü isə hakimiyyəti zəiflədirdi. Yəni təcrübəsizlik, səriştəsizlik əslinə qalanda Elçibəy hakimiyyətini zəiflədən əsas amillərdən biri idi. Digər tərəfdən də Qarabağdakı savaş, Ermənistandan soydaşlarımızın deportasiyası, kütləvi insan ölümləri, ölkənin içindəki çaxnaşma, hətta etnik zəmində qarşıdurmaların körüklənməsinə cəhdlər edilirdi. Bir tərəfdə ləzgiləri, o biri tərəfdən avarları, talışları qızışdırırdılar, kürdləri qızışdırmağa cəhdlər edirdilər. Bunun qarşını almaq üçün çox güclü bir dövlət və siyasət adamına ehtiyac vardı. Əlbəttə, Əbülfəz Elçibəy insan olaraq, şəxsiyyət olaraq dəyərli bir insandır, şəxsiyyətdir, amma o, o qədər çətin durumda olan bir ölkəni idarə etmək Əbülfəz Elçibəyin bacara biləcəyi bir iş deyildi. Üstəlik də, nəzərə alaq ki, ətrafındakı insanların böyük əksəriyyətinin ümumiyyətlə dövlət idarə etmə təcrübəsi yox idi. Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin Əbülfəz Elçibəy tərəfindən hakimiyyətə dəvət edilməsi (bəziləri əsassız olaraq iddia edirlər ki, guya Heydər Əliyev Elçibəyi devirib hakimiyyətə gəlib, xeyr elə deyil. Biz hamımız o günlərin şahidiyik-A.H). Məhz Elçibəyin Heydər Əliyevi hakimiyyətə dəvət etməsi Azərbaycanın qurtuluşu, xilası oldu. Ona görə ki, həmin qarışıq dövrdə məhz Heydər Əliyev kimi təcrübəli bir siyasət xadimi Azərbaycanı vəziyyətdən çıxara bilərdi. Sonrakı illərdə baş verən proseslər onu göstərdi ki, Əbülfəz Elçibəy ən doğru qərarı verib. Yəni Heydər Əliyevin kəskin, qətiyyətli mövqeyi, dövlətçilik təcrübəsi və idarə etmədə ustalığı ona gətirib çıxardı ki, Azərbaycanda yavaş-yavaş sabitlik bərap edildi”.
Azərbaycanda əminamanlıq bərpa edildikdən sonra isə din quruculuq işlərinə keçid prosesindən danışan A.Həsrətin sözlərinə görə, sonrakı mərhələdə Azərbaycan iqtisadi inkişaf dövrünə addım atdı: “Bu mərhələ də böyük hesabla Prezident İlham Əliyevin adına yazılır. Təbii ki, bütün bunların məntiqi nəticəsi olaraq 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən savaşında Azərbaycan öz torpaqlarını 30 illik işğaldan azad etdi. Bütövlükdə qısa xarakterizə etmək istərsək bu qədər deyə bilərik. Amma o dövrün şahidi, iştirakçısı olaraq, əlbəttə, deyə biləcəyimiz bundan çoxdur, kitablara sığmaz”.
İradə SARIYEVA
