ABŞ Dövlət Departamenti dünyada dini etiqad azadlığının vəziyyəti ilə bağlı 2021-ci il üçün illik hesabatını dərc edib.
Hesabatın Ermənistana aid hissəsində 2017-ci ildə qeyri-qanuni mühacirətin təşkilində ittiham olunan tanınmış bəhai hüquqşünas Edvard Manasyanın mühakiməsinin icma üzvlərinin onun dininə görə irəli sürüldüyünə inandıqları haqqında söz açılır. Yezidi hüquq müdafiəçisi Saşik Sultanyanın ölkədə yezidilərə münasibəti tənqid edən jurnalistə verdiyi şərhlərə görə “nifrətin qızışdırılması”nda ittiham olunduğu qeyd edilir.
Bundan əlavə, bildirilir ki, Ermənistanda onlayn nifrət nitqi tətbiq olunur. Belə ki, anonim sosial media istifadəçilərinin “Yevangelist Sözü Həyat Kilsə”sinə qarşı təqibləri davam edir. Yəhudi icmasının üzvləri 2020-ci ilin payızında Vətən müharibəsini zamanı İsrailin Azərbaycana göstərdiyi dəstəyə görə antisemitizmin, o cümlədən Ermənistan ictimaiyyəti nümayəndələrinin mənfi çıxışları və yahudilərə qarşı vandalizmin artdığını bildiriblər.
Fevralın 12-də Holokost və Soyqırımı Memorialının 2020-ci ilin müharibəsindən sonra üçüncü dəfə vandalizmə məruz qaldığı bildirilir. Azlıqların dini nümayəndələri bildiriblər ki, Ermənistanda cəmiyyət və ailə təzyiqləri etnik ermənilər üçün erməni apostol dinindən başqa dinə etiqad etməyə əsas maneə olaraq qalır.
Hesabatda qeyd olunur ki, Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərinə səfər etmiş diplomatların, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin və jurnalistlərin sözlərinə görə, Ermənistanın nəzarəti altında olarkən bu ərazilərdə yüzlərlə abidələr, o cümlədən, regionun etnik azərbaycanlıların istifadə etdiyi məscidlər, ziyarətgahlar talan edilib, vandalizmə, təhqirlərə məruz qalıb və ya tamamilə dağıdılıb.
Qeyd olunur ki, “REZA” kimi tanınan peşəkar dünyaşöhrətli fotojurnalist Reza Deqati Füzuli, Ağdam, Zəngilan, Kəlbəcər və Cəbrayıl rayonlarında onlarla azərbaycanlı qəbiristanlığının sistemli şəkildə dağıdılmasını lentə alaraq sənədləşdirib.
Qəbirlər təhqir edilib, bəzi hallarda qəbirləri qarət etmək üçün çuxurlar qazılıb, digər yerlərdə isə ağır tikinti texnikası istifadə edərək qəbirlərin dağıdılıb ekshumasiya edilməsinə dair sübutlar toplanıb. Bir çox qəbirlərin baş daşlarında mərhumların yonulmuş üzləri çəkic və ya oxşar əşyalarla dağıdılıb. Bundan əlavə, azərbaycanlıların qəbirlərinin qalıqları eksqumasiya edilib, qızıl dişlər çıxarılıb, sümükləri isə ərazilərdə səpələnib və ya bəzi hallarda tamamilə dağıdılıb. Deqatinin sözlərinə görə, erməni məzarları demək olar ki, toxunulmaz qalıb.
ABŞ Dövlət Departamentinin bu bəyanatını şərh edən ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu hesabatı gecikmiş olsa da, qismən ədalətli saymaq olar: “Əslində bu faktlar bütün dünyaya işğalın mövcud olduğu zamandan məlum olub. Təəssüf ki, xristian təəssübkeşliyini önə çəkən ölkələr bu addımları atmayıblar. Belə olsaydı vandalizmin miqyası indiki qədər olmazdı. Ermənilər yalnız islama aid olan deyil, həmçinin xristianlıq nümunələrinə də divan tutub, onları özününküləşdiriblər. Nədənsə, hesabatda bu məqamlara yer verilmir. Yaxşı olardı ki, bizim dinə məsul olan qurumlar da bu məsələyə münasibət bildirsin. Yəni biz dini müstəvidə erməni vandalizmini daha geniş təbliğ etməliyik. ABŞ Departamentinin bu müsbət bəyanatı da bizim dövlət qurumlarının nailiyyətidir. Bizim dini qurumlar sanki Azərbaycan dövlətinə bir yük olacaq səviyyədə fəaliyyət göstərirlər. Dövlət xarici diplomatları həmin ərazilərə aparmasaydı, bu gün belə istinad da olmazdı. Yaxşı olardı ki, bizim dini liderlər də bənzər tədbir keçirib, dünyanın ən nüfuzlu din xadimlərini həmin yerlərə aparardılar. Onda nəticə daha qənaətbəxş olardı. Departament bir bəyanatla kifayətlənməməli, həmin dağıntıların Ermənistan tərəfdən bərpa edilməsini öhdəlik kimi onların üzərinə qoymalıdır. Yeri gəlsə, bununla bağlı beynəlxalq məhkəmə instansiyalarına müraciətin zəruriliyinə işarə olunmalıdır. Ümid edirəm ki, bizim diplomatik nailiyyətlərimiz bundan sonra da davam edəcək. Ağdam şəhərində Natəvanın məzarını qazıb sümüklərini də məhv ediblər. Belə hadisələr konkret olaraq hesabatlara salınmalıdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
