Cəmi iki ildə ABŞ prezidenti Co Baydenin Azərbaycan Prezidentinə sayca 4-cü və mesajlarla zəngin təbrik məktubunu gördük. İnaqurasiyadan sonra 2021-ci ilin Novruzunda, 28 mayında, 2022-ci ilin martında və mayında göndərilmiş təbrik məktubları nəzərdə tutulur.
Təbii ki, məktubların məzmun fərqləri var və bu təbii haldır. Çünki Amerikanın Azərbaycanla və bütünlüklə Cənubi Qafqazla bağlı geosiyasi prioritetləri köklü olmasa da, şəraitdən asılı olaraq hətta bir illik zaman kəsiyində belə dəyişir və dəyişmələr özünü ardıcıl olaraq bütün yazışmalarda növbə ilə göstərir. Amerikanın Cənubi Qafqazdakı prioritetlərinin dinamikasında dəyişməyən tək faktor İlham Əliyevin siyasəti ilə uzlaşmaq, onun siyasətinin nəticələrini və xarizmatik təsirlərini sonrakı layihələrin möhkəm fundamentinə çevirməkdir...
Bu amillər Baydenin 28 May münasibətilə Azərbaycan Prezidentinə ən yeni təbrik məktubunda özünü daha parlaq göstərir. Təbrik məktubu həcmcə orta ölçülüdür, lakin məzmunlu lakonik cümlələr, sətiraltı və sətirlərarası mənalar onun üzərində detallı təhlillər aparmağı tələb edir. Cənab Baydenin Əliyevə yazdığı fikirlər tək bu günün fikir və mülahizələri deyil, onlar yaxın, orta və uzaq perspektivə hesablanmış siyasi taktika və strategiyanın elementləri və çərçivəsidir. Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü fonunda Azərbaycanın suverenliyinə dəstəyin xüsusi vurğulanması Baydenin və bütünlüklə Amerikanın çox dərin strateji planlarından xəbər verir və Azərbaycanı öz suverenliyi və siyasi müstəqilliyi naminə daha qəti siyasətə təşviq edir. Göründüyü kimi, Bayden öz strateji mülahizə və mesajlarını Prezident Əliyevlə bölüşür. Açıq və sadə desək bu, Amerika liderinin qarşıdakı uzun yolda İlham Əliyevi əsas strateji müttəfiqlər sırasında daha inamla görməsindən başqa bir şey deyil...
Baydenin məktubunu bir neçə sərrast cümlə ilə ifadə etmək zərurəti olsaydı yəqin ki, belə demək ən uğurlu seçim olardı - Müstəqillik dövründə və xüsusilə son 15 ildə Azərbaycanın etdikləri həm də bütün dünyanın iqtisadi, siyasi, hərbi və enerji təhlükəsizliyinin tərkib hissələridir və bu tərkib hissələrin gerçəyə çevrilməsində Əliyev "şansdan maksimum səmərəli istifadə" taktikasını unikal səviyyədə nümayiş etdirib...
İlk olaraq ondan başlayaq ki, Bayden bu məktubu ilə Azərbaycanın bölgəmizdə yaratdığı post-Qarabağ reallıqlarının həqiqətən ən real konfiqurasiya olduğu ilə razılaşdığını nümayiş etdirdi. Belə ki, Bayden indiki vəziyyəti Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq üçün mühüm imkana bəslənən ümid kimi xarakterizə edib. Amerika prezidentinin "indiki vəziyyət" frazası təsadüf deyil, şübhəsiz ki, o, 44 günlük müharibədən sonra yaranmış regional vəziyyətə və proseslərə işarə edir. Bu xatırlatmanın təsadüf olmadığını Baydenin ötən ilin mart və may aylarında yazdığı təbrik məktublarındakı eyhamlar bir daha sübut edir. Belə ki, Bayden ötən ilki məktublarda "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə davamlı həllinə nail olmaq səylərinin təşfiq olunmasını" ifadə etmişdi. Göründüyü kimi, bu il münaqişədən yox, yaranmış, daha doğrusu yaradılmış reallıqların açdığı imkan və ümidlərdən danışır. ABŞ prezidenti postmüharibə reallıqlarına koordinal yeni münasibət sərgiləmək mövqeyindədir. O mövqedədir ki, müharibə artıq bitdiyi və atəşkəs imzalandığı üçün irəli getmək, indiki şəraiti möhkəm və davamlı sülhə çevirmək lazımdır. Bu eynilə Azərbaycan Prezidentinin mövqeyi və siyasətidir. Baydenin sonrakı fikri bu uyğunluğu daha da bərkidir. Belə ki, Bayden Qafqaz və Transxəzər bölgələrinin çiçəklənməsi üçün Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin yaranmasında Azərbaycanın iqtisadi və nəqliyyat imkanlarına kömək etməyə hazır olduğunu bildirir.Yəni demək istəyir ki, iki bölgənin çiçəklənməsində Azərbaycan Prezidenti ilə işləmək perspektivlərinə daha isti baxır...
ABŞ prezidentinin Avropa və dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təminatında Azərbaycanın roluna verdiyi yüksək qiymət İlham Əliyevin enerji mənbələrini şaxələndirmək siyasətinin Qərbdə çox ardıcıl izləndiyini bir daha təsdiqləyir. Cənub Qaz Dəhlizini, Türkmənistanla Böyük Qaz yatağı barədə müqavilənin imzalanması kimi daha əvvəllərə aid faktları xüsusi qeyd etməklə bərabər ən yeni bir faktı da deyək ki, bunlar da Əliyevin dünyanın enerji təhlükəsizliyinə yönəlik tutarlı addımları olaraq Qərbin nəzərindən yayına bilməz. Bu günlərdə Əliyevin Litva prezidenti ilə görüşdə "biz Avropa ilə enerji dialoquna başlamışıq" deməsi struktur mənasında neft, qaz, hidrogen və bərpa olunan enerji mənbələrini nəzərdə tutursa, strateji olaraq Qərbin enerji təhlükəsizliyi maraqlarına möhkəm stavka edildiyini göstərir... Göstərilən faktlar Azərbaycanın nəinki Qərbə qarşı olmadığını, əksinə ən prinsipial iqtisadi-strateji məsələlərdə onunla birlikdə olduğunu sübut edir. Proqnoz etmək çətin deyil ki, erməni lobbisi və onun təsirində olan dairələr Azərbaycan-Qərb tandemindəki indiki birlik elementlərini pozmaq iqtidarında deyil. Müasir dövrdə Fransa və Almaniyanın timsalında bir sıra Qərb siyasi dairələrinin əslində Rusiyanın lobbiçiliyini etmələri ciddi təzahürlər kimi ortaya gəlir və Azərbaycan Prezidentinin siyasətində etibarlılıq və güvənlik əmsalını daha da artırır. Bayden Azərbaycanla hələ illər və on illər boyu münasibətləri dərinləşdirmək arzusunu dilə gətirməklə bir neçə faktora söykəndi ki, bunların əsası İlham Əliyev kimi etibarlı siyasət partnyorunun olması ilə bağlıdır.
Baydenin Ukraynanın suverenliyinə Azərbaycanın dəstəyini xüsusi vurğulaması ilin əvvəlində Əliyevin Ukrayna səfərinə lazımi qiyməti verməsinin ifadəsidir. Bayden həm də Amerika səfirinin həmin günlərdə İlham Əliyevin səfərini Ukraynanın suverenliyinə dəstək kimi qiymətləndirməsinin ardıcıl dövlət siyasəti olduğunu təsdiqlədi...
Baydenin bu fikrini isə heç bir halda unutmaq olmaz. Rusiyanın Ukraynada qlobal təhlükəsizlik sütunlarını silməyə çalışması Azərbaycanın suverenliyinə dəstəyin artırılmasını şərtləndirir...
Aydın QULİYEV
