Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaxın tezlikdə bitməsinin mümkünsüzlüyü artıq dünya miqyasında qəbul edilir. Qərb ölkələri də hesab edir ki, Ukrayna müharibəni sona qədər davam etdirməlidir. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken bunun səbəbini belə izah edir ki, Ukrayna Rusiyaya müqavimət göstərməsə, yox ola bilər.
O, BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Rusiya sabah döyüşü dayandırsa, müharibə bitəcək. Ukrayna döyüşü dayandırsa, daha bu dövlət qalmayacaq”. Bundan əvvəl ABŞ dövlət katibi bildirib ki, Ukrayna ərazisindən ərzaq ixracı üçün dəhlizlərin yaradılmasını Rusiyadan axtarmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, müharibə və onun qlobal iqtisadiyyat üçün fəsadları fonunda dünya dövlətləri Rusiyanı Ukraynadan quru və ya dəniz yolu ilə mühüm yüklərin daşınması üçün dəhlizlər yaratmağa sövq etmək üçün birlikdə çalışmalıdır. Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, ABŞ Ukraynaya yeni hərbi yardım paketini göndərəcək. Paketə 3 əks batareya radarı və 18 haubitsa daxildir. Pentaqon bildirib ki, bu silah və texnikanın daşınmasına dərhal başlanılacaq. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Con Kirbi bu xüsusda bildirib: “Bu paketə 18 ədəd 155 mm-lik haubitsa, onları yedəkləmək üçün 18 taktiki maşın, 18 artilleriya qurğusu və əks-batareya döyüşü üçün üç AN/TPQ-36 radarı daxil olacaq”. Almaniya kansleri Olaf Şolts Ukraynadakı müharibəni Avropa İttifaqının (Aİ) tarixində üzləşdiyi ən böyük böhran və tarixdə dönüş nöqtəsi adlandırıb. O, Aİ-yə üzv dövlətlərin, əvvəllər olduğu kimi, indi də həmrəyliklə bu böhrana qarşı dayanacağını bildirib: “Kənardan təzyiqlər nə qədər çox olursa, biz Avropa İttifaqı olaraq bir o qədər gücümüzü birləşdirib birlikdə hərəkət edirik. Hamımız bir hədəfi paylaşırıq: Rusiya bu müharibədə qalib gəlməməlidir, Ukrayna qalib gəlməlidir. Qəddar hücuma məruz qalan ölkənin özünü müdafiə etmək üçün köməyə ehtiyacı var və bunu eskalasiya adlandırmaq olmaz”.
Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel isə hesab edir ki, Vladimir Putin artıq bu müharibədə itirən tərəfdir: “Kreml öz hərbi imkanları, Ukraynanın müqavimətinin gücü, Avropanın qətiyyəti və birliyi barədə əslində çox ciddi yanıldı. O, NATO-nu yenidən canlandırdı, indi NATO genişləndiriləcək. Avropanın müdafiəsini artırdı və ən əsası, İkinci Dünya müharibəsindən sonra heç vaxt bu qədər möhkəm olmayan transatlantik əlaqələri gücləndirdi”. Fransa prezidenti Emmanuel Makron isə məsələyə biq qədər fərqli yanaşır və qeyd edir ki, Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi qonşu ölkələrə də yayıla bilər. Makron moldovalı həmkarı Maya Sanduya xəbərdarlıq edib. Fransa lideri bildirib ki, ölkəsi Moldovada regional təhlükəsizlik vəziyyətinin inkişafını izləyəcək: “Dnestryanıda baş verən son hadisələr göstərir ki, münaqişənin qonşu ölkələrə yayılması istisna oluna bilməz”. O əlavə edib ki, Fransa regional təhlükəsizliklə bağlı vəziyyətə və Moldovanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hər hansı mümkün qəsd halına xüsusi diqqət yetirmək niyyətindədir. Bu fonda Maya Sandu bildirib ki, Rusiya hərbçiləri Dnestryanı bölgədən çıxarılmalıdır, çünki onların orada olması Moldovanın neytrallığını pozur. Onun sözlərinə görə, rəsmi Kişinyov Dnestryanı münaqişənin Moldovanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü nəzərə alacaq dinc siyasi həll yolunu axtarır. Qeyd edək ki, 1990-cı ilin iyununda Moldova parlamenti Moldova SSR-in yaradılmasını qanunsuz hesab etdikdən və beləliklə, Moldova 1940-cı ildə Bessarabiyanın bir hissəsi və Moldova Muxtar SSR-in (1924-cü ildən 1940-cı ilədək Ukrayna SSR-in ərazisi) regionlarını birləşdirərək yaradılmış MSSR-dən çıxdıqdan sonra Dnestryanı 1990-cı il sentyabrın 2-də Moldovadan müstəqilliyini elan edib. 1992-ci ildə silahlı münaqişədən sonra Dnestryanı Moldovadan tamamilə ayrılıb. Moldova Dnestryanının müstəqilliyini tanımır və bu ərazinin statusu məsələsi həll olunmamış qalır. O vaxtdan bəri münaqişənin həlli üçün danışıqlar gedir. Dnestryanı ətrafındakı vəziyyət çox vaxt “dondurulmuş münaqişə” kimi xarakterizə olunur. 2016-cı il sentyabrın 7-də qondarma respublikanın prezidenti “17 sentyabr 2006-cı ildə keçirilmiş respublika referendumunun nəticələrinin həyata keçirilməsi haqqında” 348 nömrəli fərman imzalayıb. Orada yazılıb ki, “respublika” gələcəkdə Rusiyaya daxil olmaq üçün Rusiya qanunvericiliyinə uyğun qanunvericilik bazasının yaradılması prosesinin icrasına başlayıb. Belə ki, 2017-ci ildən Dnestryanı ikinci dövlət bayrağı kimi Rusiya bayrağından istifadə edir. Həmin regionda 465 min nəfər yaşayır, onlardan 200 mindən çoxu Rusiya vətəndaşıdır. Moldovanın Rusiya ilə sərhədi mövcud deyil, ölkə Ukrayna və Avropa İttifaqı üzvü Rumıniya ilə həmsərhəddir. Lakin Rusiya Ukraynanın şərq hissəsini tutmaqla Moldova ilə birbaşa quru sərhədi də yarada bilər. Bu da Dnestryanı və Rusiya arasında əlaqələrin daha asan qurulmasına imkan verəcək. Xatırladaq ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, BMT üzvü ölkələrin heç biri Moldovadakı separatçı rejimi tanımır.
Nahid SALAYEV
