Nyu-Yorkda Türkiyə-ABŞ Strateji Mexanizminin ilk toplantısı keçiriləcək. Toplantı çərçivəsində müzakirə olunacaq məsələlər siyahısında Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşma prosesinin gedişatı prioritet olacaq.
Belə ki, Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu və ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması prosesini müzakirə edəcək. Bildirilib ki, Ağ Ev Ankara və İrəvan arasında qarşılıqlı xüsusi nümayəndələrin təyin olunmasını dəstəkləyir və iki ölkə münasibətlərinin normallaşması üçün aparılan danışıqları alqışlayır. Vaşinqton bu mövqeyini tərəflərə çatdırıb. Bununla yanaşı, toplantıda regionda baş verən proseslər barədə də fikir mübadiləsi aparılacaq.
Burada təəccüb doğuran məqam odur ki, Vaşinqton bir sıra vacib məsələlərin həlli ilə bağlı səylərini artırmaq əvəzinə, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin qurulmasına çalışır. ABŞ Ermənistana Qarabağla bağlı öz öhdəliklərini yerinə yetirmək, sülh prosesini yubatmamaqla bağlı təzyiq göstərmək əvəzinə, hər vasitə ilə Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına tələsir. Birləşmiş Ştatlar niyə məhz digər məsələlərdə yox, Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasında tələsir?
“Sərhədlərinin açılması bilavasitə Qarabağda birdəfəlik sülhün bərqərar olmasından asılıdır”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “SƏS” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyev bunu bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “ABŞ-ın Qarabağla bağlı mövqeyi daim ikili yanaşmalarla müşahidə olunub. Artıq səmərəsizliyi ilə ölü quruma çevrilmiş, eləcə də 30 illik fəaliyyəti dövründə heç bir uğura imza ata bilməməmiş, həmçinin missiyasını uğursuzluqla başa vurmuş Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrindən biri kimi, ABŞ-ın istər sözügedən münaqişə mövzusunda, istərsə də Ermənistanın Türkiyə ilə münasibətlərindəki rolundakı mövqeyi ikili standartlara söykənib. ABŞ bir tərəfdən regionda normal münasibətlərin qurulması yönündən çıxış edir, digər tərəfdən isə öz maraqlarını diqtə etməyə cəhdlər göstərir. Bununla öz təsir, yaxud təzyiq mexanizmlərini işə salmağa çalışır. Toplantı çərçivəsində müzakirə olunacaq məsələlər siyahısında Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşma prosesinin gedişatı prioritet saxlanılacaq və Vaşinqton Ankaraya hər hansı tələblər irəli sürəcək. Amma bu o demək deyil ki, Türkiyə ABŞ-ın tələblərini realizə etmək üçün dərhal hərəkətə keçəcək. Yəni bugünkü Türkiyə illər əvvəlki Türkiyə deyil və biz hazırkı dövrümüzdə zaman-zaman ölkə rəhbərliyinin xarici siyasətində, diplomatiyasında sərt qətiyyətli mövqelər müşahidə edirik və həmin siyasət öz uğurlu nəticələrini də verməkdədir”.
Politoloq hesab edir ki, ABŞ Ermənistana Qarabağla bağlı öz öhdəliklərini yerinə yetirməklə əlaqədar təzyiq göstərmək əvəzinə, digər məsələləri önə çıxarır: “Hər vasitə ilə Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına tələsir. Ancaq Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması qarşılığında bu gün də aktuallığını qoruyan qondarma “erməni soyqırımı” məsələsinin birdəfəlik aradan qaldırılmasını İrəvandan tələb etmir. Yaxud Ermənistanın hələ də, Azərbaycan daxil olmaqla, Türkiyəyə və digər qonşularına qarşı ərazi iddialarında qalmasını tənbeh etmir. Bunun da səbəbi bəllidir – ABŞ Ermənistan vasitəsilə öz təzyiqlərini göstərməyə çalışır. Nəzərə alsaq ki, bu gün Ermənistandakı hakimiyyət bilavasitə Qərb siyasi isteblişmentinə bağlıdır, eləcə də mərkəzi sifarişçisi məhz Amerikanın siyasi-diplomatik dairələridir, bu zaman hər şey gün kimi aydın olur. Fakt budur ki, hazırda Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması bilavasitə Qarabağda birdəfəlik sülhün bərqərar olmasından asılıdır. Çünki rəsmi Ankara açıq şəkildə bəyan edib ki, Bakı ilə paralel hərəkət edir və İrəvan üçtərəfli bəyanatdakı bəndləri, şərtləri tam şəkildə icra etdikdən, sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra növbəti mərhələdə sərhədlərin açılması kimi məsələləri masaya gətirib, razılaşmalara getmək olar. Ancaq gördüyümüz kimi, Ermənistan üzərinə düşən öhdəlikləri nəinki yerinə yetirmir, üstəlik, kapitulyant ölkə olmasına rəğmən, öz gülünc, qəbuledilməz “şərtlərini” önə sürür. Ermənistan yalnız Türkiyə ilə deyil, Azərbaycanla da sərhədlərin delimitasiyası məsələsində ayağısürüşkənlik siyasəti yürüdür, bu isə heç bir çərçivəyə sığmayan bir məsələdir. Türkiyə imkan vermir ki, okeanın o tayından, minlərlə kilometr uzaqdan özünün də aktoru olduğu regionda diqtələr həyata keçirilsin. Nəticədə ABŞ sülhün əldə olunmasına hər vəchlə maneə törətməyə çalışır, onun baryeri rolunda çıxış edənlər isə Ermənistanın mövcud hakimiyyətidir. Amma bütün bunların nəticəsiz olacağını bəri başdan söyləmək olar. Bu gün Qafqazda ciddi siyasi dəyişikliklər kataklizmləri yaşanır və oyunçular da dəyişir. Ankara-Bakı faktoru aparıcı mövqedə yer alır və bütün bunlar ABŞ-ı da narahat edir, çünki onun maraqları ikinci, üçüncü plana keçir. Hesab edirəm ki, toplantıda bir-birinə bağlı olan bir çox siyasi məsələlər müzakirə ediləcək, amma heç bir tərəf öz maraqlarını digərinə güzəştə getməyəcək”.
Bir sözlə, politoloq hesab edir ki, Türkiyə Azərbaycanın mənafeyini hər zaman qoruyacaq.
Vidadi ORDAHALLI
