Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Düşənbədə Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələri Xarici İşlər nazirlikləri rəhbərlərinin iclası çərçivəsində Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü baş tutub. Tərəflər bundan öncə əldə edilmiş üçtərəfli razılaşmaların reallaşdırılması üzrə məsələləri müzakirə ediblər. Əsasən bu, Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhədin delimitasiyası, eləcə də sərhəddə təhlükəsizliklə bağlı işlərin başlanmasına aiddir.
Həll olunması zəruri prinsipial məsələ sərhədlərin delimitasiyasının hansı xəritələr əsasında həyata keçirilməsidir. Azərbaycan ona əsaslanır ki, bu, SSRİ-nin süqutu və Ermənistanla münaqişənin başlandığı vaxtdakı sərhədlərdir. Hadisələrin gedişi göstərir ki, artıq sərhədlərin müəyyən edilməsi ilə bağlı Ermənistan Azərbaycanın dedikləri ilə razılaşır. Bu məsələdə Azərbaycanla yanaşı, Rusiya və Qərb ölkələrinin də Ermənistana təzyiqləri artır. Sərhədlə bağlı durum nazirlərin Düşənbə görüşündə də əsas diqqət mərkəzində yer alıb. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, tərəflər Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin 10 noyabr 2020-ci il, 11 yanvar 2021-ci il və 26 noyabr 2021-ci il tarixli bəyanatlarına ciddi əməl etməyə hazır olduqlarını təsdiqləyiblər. Əsas istiqamətlər üzrə üçtərəfli sazişlərin həyata keçirilməsində, o cümlədən regionda iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin açılmasında, Rusiyanın yardımı ilə Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiyası və sonradan demarkasiyası prosesinin başlanması üzrə səylərdə irəliləyiş qeyd edilib. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılmasına dair sazişin hazırlanması mövzuları müzakirə edilib və Rusiya tərəfi də bu işə hər cür töhfə verməyə hazırdır. Nazirlər Azərbaycan və Ermənistan ictimaiyyətinin nümayəndələri arasında Rusiyanın iştirakı ilə dialoqun davam etdirilməsinin tərəfdarı olduqlarını bildiriblər. Elə bunun ardınca Azərbaycan və Ermənistanın sərhədlərin delimitasiyası və sərhəd təhlükəsizliyi komissiyalarının ilk iclasının vaxtı və yeri açıqlanıb. Komissiyanın ilk iclası mayın 16-17-də Rusiyanın paytaxtı Moskvada keçiriləcək. Ermənistan XİN başçısı Ararat Mirzoyan məsələ ilə bağlı bildirib: “Azərbaycan və Ermənistanın sərhədlərin delimitasiyası və təhlükəsizliyi ilə bağlı komissiyaların iclasının gələn həftə Moskvada keçirilməsi planlaşdırılır. Sizi məlumatlandırmaq istərdim ki, azərbaycanlı həmkarımla delimitasiya və sərhəd təhlükəsizliyi komissiyasının yaradılması mövzusunda danışmışıq. Və deyəsən, Aleksey Overçukla (Rusiya baş nazirinin müavini) kommunikasiyalarla bağlı 16-17 mayda Moskvada görüş keçiriləcəyinə dair razılıq var. Həmçinin, Moskvada həmin günlərdə delimitasiya və sərhəd təhlükəsizliyi ilə bağlı ikitərəfli görüşün keçirilməsi təşkil olunacaq”.
Xatırladaq ki, nazirlərin Düşənbə görüşünə paralel olaraq Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İrəvanda Rusiya baş nazirinin müavini Sergey Overçuk və xarici işlər nazirinin müavini Andrey Rudenko ilə bir araya gəlib. Görüşdə sərhəd və Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların açılması ilə bağlı məsələlər müzakirə edilib. Paşinyan bildirib: "Biz regional, avtomobil və dəmir yolu kommunikasiyalarının açılması üzrə üçtərəfli işçi qrupu çərçivəsində artıq görülən işləri yüksək qiymətləndiririk. Bu mövzunun bizim üçün nə qədər vacib olduğunu bilirsiniz, çünki biz konkret həll yolları tapanda bu, regiondakı vəziyyəti dəyişəcək. Biz konkret müsbət nəticədə maraqlıyıq”. Overçukun sözlərinə görə, Rusiya Ermənistanla Azərbaycan arasında nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması ilə bağlı Paşinyanın qiymətləndirmələrini bölüşür: "Bu baş verəndə regionun bütün nəqliyyat konfiqurasiyası tamamilə dəyişəcək. Və həqiqətən də Ermənistan iqtisadiyyatının inkişafı, əlavə təkan almaq üçün yeni imkanlar açılacaq". Bütün bunlar Azərbaycanda yüksək qiymətləndirilir. Azərbaycan XİN başçısı Ceyhun Bayramov qeyd edir ki, son zamanlar dövlət sərhədinin delimitasiyası prosesinin başlanması baxımından kifayət qədər intensiv əlaqələr var: “Hesab edirəm ki, delimitasiya məsələləri üzrə komissiyada yaxşı irəliləyişlər, tərəflərin tərkibi və təmsilçiliyi baxımından anlaşma var. Eləcə də hesab edirəm ki, yaxın vaxtlarda, ən azı, bu prosesə başlamaq mümkün olacaq”. Ceyhun Bayramov qeyd edib ki, Bakı öz növbəsində sülh müqaviləsi üzərində işə başlamağa hazırdır: “Bununla belə, nazirlərin görüşü, tərəflər arasında təmasların qorunub saxlanması bu mövzuda müzakirələrin davam etdirilməsinə müsbət təsir göstərəcək”. Hesab edilir ki, Azərbaycan sərhəd və kommunikasiya məsələsində artıq hədəflərinə yaxınlaşır. Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin keçmiş aparat rəhbəri Edqar Qazaryan da bunu etiraf edir: “Diplomatiyanın son “nailiyyətləri” Nikol Paşinyan, Ararat Mirzoyan və Edmon Marukyanın ümidinə qalıb. Bu fonda Azərbaycan sərhədləri istədiyi kimi müəyyən edir. Qazaxa aid olan 7 kənd və Ağrı bölgəsində Kərki kəndi Azərbaycana təhvil veriləcək. İlham Əliyevin tapşırığı ilə onun tabeliyində olan iki nəfər, Azərbaycan və Ermənistan baş nazirləri Əli Əsədov və Nikol Paşinyan sərhədlərin tənzimlənməsi məsələsi ilə məşğul olacaqlar və onun nəticələri barədə Azərbaycan Prezidentinə məlumat veriləcək. Azərbaycan tərəfindən hazırlanmış və Ermənistan tərəfinin qəbul etdiyi 5 bənd prinsipləri üzrə Ermənistanın təqdim etdiyi 6 bənddən ibarət təklifləri isə Azərbaycan tamamilə rədd edib”.
Nahid SALAYEV
