Ermənistanla diplomatik əlaqə qurmayan ölkələr də mövcuddur. Mətbuatın verdiyi məlumata görə, hazırda 17 ölkənin Ermənistanla diplomatik əlaqələri yoxdur. Belə ki, Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı, Barbados, Botsvana, Yəmən, Kiribati, Lesoto, Marşal Adaları, Papua Yeni Qvineya, Samoa, Sao Tome və Prinsipi, Solomon Adaları, Tonqa, Trinidad və Tobaqo və Cənubi Sudan Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmayıb.
Bu 17 dövlət niyə və hansı səbəbə görə Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmayıb?
Məlum olduğu kimi, 30 il erməni işğalına məruz qalan Azərbaycanın Ermənistanla diplomatik münasibətləri yoxdur. Qarabağ münaqişəsi səbəbindən Ermənistanla Azərbaycan arasında diplomatik əlaqələr qurulmayıb.
Azərbaycan və Ermənistan arasında XX əsrdə 1918-1920-ci illərdə və 1988-1994-cü illərdə (Birinci Qarabağ müharibəsi) aparılan müharibələr münasibətləri daha da gərginləşdirib. Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ və ərtaf 7 rayonu işğal edilib. Azərbaycan torpaqlarında qondarma "Dağlıq Qarabağ Respublikası" yaradılıb. 1994-2020-ci illərdə Ermənistan atəşkəs rejimini dəfələrlə pozub. 2020-ci ildə 44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycan Ermənistanı ağır məğlubiyyətə uğradaraq işğal edilmiş ərazilərini azad edib. 2021-ci ildə sərhədlərin delimitasiyasında yaranan problemlər və Ermənitanın atəşkəsə əməl etməməsi nəticəsində Azərbaycan-Ermənistan sərhəd böhranı başlanıb. Hazırda əsas məsələ iki ölkə arasında sərhədlərin müəyyən edilməsidir. Tərəflər arasında bir neçə dəfə görüşlər keçirilsə də, iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr bərpa edilməyib.
Ermənistanla Türkiyə arasında da diplomatik əlaqələr kəsilib. Sərhədlər 1993-cü ildən Ankaranın təşəbbüsü ilə bağlıdır. Ölkələr arasında münasibətlərin çətinləşməsinə bir sıra hallar, xüsusən də Ankaranın Qarabağ problemində Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləməsi, Ermənistanın qondarma soyqırımı və torpaq iddiası səbəb olub.
Bundan başqa, Pakistan və Ermənistan arasında diplomatik əlaqələr mövcud deyil. Bunun əsas səbəbi Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan ordusunun Azərbaycana məxsus Qarabağ və onun ətrafında yerləşən əraziləri işğal etməsi olub. Pakistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam olaraq dəstəkləyir. Üstəlik iddia olunan dırnaqarası erməni soyqırımını tanımır. Pakistan İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə və sonrakı proseslərdə Azərbaycanı dəstəkləyən ölkələrdəndir.
Bildiyimiz kimi, Ermənistan Hindistanla dost münasibətlərə sahibdir. İrəvan Kəşmir problemində Hindistanın mövqeyini dəstəkləyir və Pakistan əleyhinə siyasi xətt yürüdür. Bu mənada Pakistan dünyada yeganə dövlətdir ki, Ermənistanın müstəqilliyini tanımır. Rəsmi İslamabad bu addımı Qarabağ məsələsində Azərbaycana dəstək məqsədilə atdığını dəfələrlə bəyan edib.
Pakistanla yanaşı, Səudiyyə Ərəbistanının da Ermənistanla diplomatik təmasları yoxdur. Azərbaycanla dostluq münasibətində olan Səudiyyə Ərəbistanı Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmaqdan imtina edib.
Bütün bu bilgilər də Azərbaycan mediasında yer alıb.
“Ermənistan o qədər əhəmiyyətli dövlət deyil ki...”
Siyasi şərhçi Azər Həsrət bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmamasının səbəbi məlumdur, yerdə qalan ölkələrin çoxunun isə Ermənistanın varlığından xəbəri yoxdur. “Əlbəttə ki, bu qədər ölkənin Ermənistanla diplomatik əlaqə qurmaması böyük rəqəm olaraq görsənir. 17 dövlət Ermənistanla diplomatik əlaqə qurmayıb. Əslinə qalanda, bu 17 dövlətin heç də hamısı Ermənistanla Azərbaycan arasındakı münasibətlərin gərginliyinə görə bu münasibətləri qurmaqdan imtina etməyib. Sadəcə, onların çoxu heç bilmir Ermənistan harada yerləşir. Eyni zamanda da Azərbaycanın. Eləcə də Azərbaycanda insanlar tapmaq olar ki, bu dövlətlərin harada yerləşdiyini bilməsin. Onlar kiçik və kasıb dövlətlərdir. Onların nəinki Ermənistanla, hətta bir çox başqa dövlətlərlə də diplomatik əlaqələri yoxdur. Yaxud varsa da belə o əlaqələr yüksək səviyyədə deyil. Yəni səfirlik aça bilmirlər, get-gəlləri olmur. Bunlar çox xırda dövlətlərdir. Siyasi cəhətdən əhəmiyyətsiz dövlətlərdir. Dünyanın siyasi xəritəsində onların elə də ciddi bir çəkisi yoxdur. Amma elə dövlətlər də var ki, bəli, onlar dünyada tanınır, qəbul edilir, özünə güvən var, həmin dövlətlərin Ermənistanla diplomatik əlaqə qurmaması birbaşa Azərbaycanla bağlıdır. Bu təbiidir ki, Türkiyədir, Pakistandır, Səudiyyə Ərəbistanıdır. Həmin dövlətlər həqiqətən də Azərbaycan və Ermənistan münasibətlərini göz önündə tutaraq Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmayıblar. Əlbəttə, bu bizi sevindirir”.
Bununla belə, A.Həsrət qeyd etdi ki, amma ümimi götürəndə, dünyanın aparıcı dövlətlərinin Ermənistanla diplomatik əlaqələri var. “Həmin dövlətlərin o cümlədən bizimlə də diplomatik əlaqələri var. Dünyanın öndə gedən dövlətlər belə məsələlərdə bir qayda olaraq neytral qalırlar… Sao Tome və Prinsipi, Solomon Adaları, Tonqa, Trinidad və Tobaqo və Cənubi Sudan və başqa dövlətlərə gəlincə, Cənubi Sudan xristian dövlətidir və yeni yaranıb, onun bəlkədə heç başqa ölkələrlə də diplomatik əlaqəsi yoxdur. Üstəlik də, Ermənistan o qədər əhəmiyyətli dövlət deyil ki, xırda dövlətlər belə ona maraq göstərib onunla diplomatik əlaqələr qursunlar. Yəni həmin dövlətlərin diplomatik əlaqələr qurmaq üçün Güney Qafqazda, bütövlükdə bölgəmizdə üstünlük verəcəyi dövlət Azərbaycandır. Əgər Azərbaycanla diplomatik əlaqələr yoxdursa, Ermənistanla heç olan deyil. Çünki Azərbaycanla bu əlaqələri qurub faydalanmaq mümkündür, Ermənistanla elə əlaqələr qurub faydalanmaq sadəcə olaraq mümkün deyil. Yəni Azərbaycandan sonra Ermənistanla o əlaqələri qurmaq haqqında düşünə bilərlər. Amma bu əlaqələr həmin dövlətlərə nə verəcək? Axı bunların təcili belə əlaqələrə ehtiyacı varmı? Düşünürəm ki, yoxdur. Məsələn, Papua Yeni Qvineya dövlətinin təcili olaraq Ermənistanla hər hansı bir alış-verlişi olmadığına görə diplomatik əlaqələrin də o qədər də qayğısına qalmırlar”-deyə A.Həsrət vurğuladı.
İradə SARIYEVA
