ABŞ və Qərb ölkələri arasında Ukraynaya görə gərginləşən münasibətlər fonunda qarşılıqlı sanksiyalar, embarqolar məsələsi yenidən aktuallaşıb. Belə görünür ki, bu fonda dünya iqtisadiyyatında yeni çətinliklər də yaşanacaq.
Hazırda məlumdur ki, Qərb ölkələri Rusiyaya genişmiqyaslı sanksiyalar paketi hazırlayır. ABŞ-ın vitse-prezidenti Kamala Harris Münhen Təhlükəsizlik Konfransında çıxışı zamanı NATO müttəfiqlərinin Kremlə qarşı ciddi sanksiyalar paketi hazırladığını diqqətə çatdırıb: “Rusiya dialoq üçün imkanlar pəncərəsini daraltmağa davam edir, lakin buna hazır olduğunu deyir. Əgər bu ritorikanı davam etdirərsə, biz Moskvaya ciddi sanksiyalar tətbiq edəcəyik. Artıq sanksiyalar paketi hazırlamışıq. Onlar kifayət qədər sərtdir”. “Reuters” agentliyi qeyd edir ki, ilk mərhələdə ABŞ Rusiya banklarının əməliyyatlarının emalına qadağa qoymaq niyyətindədir. Belə ki, ABŞ administrasiyasının Rusiyaya qarşı ilkin sanksiyalar paketinin əsas müddəalarından biri Rusiya bankları ilə əməliyyatlara qadağa qoyulmasıdır. Məhdudiyyətlər Rusiyanın Ukrayna ərazisində başlatdığı hərbi təlimlərə görə tətbiq olunur. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına Rusiya kredit təşkilatlarının əməliyyatlarının emalını qadağan etmək təklif olunur. Beləliklə, Rusiya Federasiyasının bankları beynəlxalq maliyyə bazarından faktiki olaraq təcrid edilə bilər. Sanksiyalarla üzləşəcək Rusiya banklarının adı isə açıqlanmır. Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali komissarı Josep Borrell belə bir vaxtda bəyan edib ki, Avropa İttifaqı da Rusiyaya qarşı sanksiyalar zərfi hazırlayıb: “Biz bütün səylərimizi diplomatiya istiqamətinə yönəldəcəyik. Bununla belə, sanksiyalar zərfini də hazırlamışıq. Bu çox sərt tədbirlərdir”. Onu da qeyd edək ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı sanksiyaların hansı sahələrə təsir edəcəyini açıqlayıb. Avropa Komisiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen bildirib ki, sanksiyalar Rusiyanın, xüsusilə enerji sektoruna təsir edəcək: “Ukraynaya qarşı işğal olacağı təqdirdə Qərb Rusiyanı ən zəif nöqtədən vurmağa hazırdır”. Onun sözlərinə görə, bu baş versə Rusiya beynəlxalq maliyyə bazarlarından praktiki olaraq təcrid olacaq: “Biz əlimizdə olan ən güclü alətlərdən istifadə edəcəyik. Söhbət iqtisadi və maliyyə sankisyalarından gedir. Rusiyanın ən zəif nöqtələri elə bunlardır”. Diplomat, həmçinin, Ukrayna ətrafındakı durumla bağlı Avropa İttifaqı ilə NATO-nun birgə fəaliyyət göstərəcəyini deyib.
Qeyd edək ki, müxtəlif fərqli Qərb təşkilatları, Rusiya Ukraynaya hücuma başlayacağı təqdirdə, rəsmi Moskvaya qarşı sanksiyaların tətbiq olunacağını bəyan edib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin isə qeyd edir ki, Qərbin Rusiyaya, eləcə də Belarusa qarşı sanksiyaları istənilən halda tətbiq olunacaq, buna səbəb tapılacaq. Onun sözlərinə görə, sanksiya təzyiqi tamamilə qeyri-legitimdir və beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır. Rusiya prezidenti bildirib ki, ölkə milli maraqları ön planda tutacaq və istədiyi kimi hərəkət edəcək: “Əlbəttə, biz dünyada baş verənləri izləyirik, lakin bizim Rusiya xalqının və dövlətin milli maraqlarına uyğun gələn aydın, başadüşülən təlimatlarımız var”. Bu arada bəlli olub ki, Rusiya kütləvi şəkildə xarici valyuta - dollar və avro almağa başlayıb. Söhbət, təxminən 5 milyard dollar nağd puldan gedir. Rusiyanın “İzvestiya” nəşri qeyd edir ki, 2021-ci ilin dekabr ayında Rusiya Federasiyasına 4,97 milyard dollar nağd pul gətirilib. Söhbət təxminən 50 ton əskinasdan gedir. İdxal olunan vəsaitin böyük hissəsini dollar (təxminən 3 milyard), qalan hissəni isə avro təşkil edib. Bu, Rusiya tərəfindən son 8 il ərzində kütləvi nağd pul alışının dördüncü "dalğası"dır: 2020-ci ilin martında koronavirus pandemiyası fonunda Rusiya təxminən 6 milyard, 2014-cü ildə Ukrayna ilə müharibənin əvvəlində təxminən 20 milyard dollar alıb. Qeyd olunur ki, Rusiya bankları mümkün müharibə fonunda sanksiyalara hazırlaşır. Indi maraq doğuran məsələlərədən biri Rusiyaya qarşı sanksiyaların MDB ölkələrinə necə təsir edəcəyidir. “Moody's Investors Service” kredit reytinqi agentliyi bildirir ki, ümumiyyətlə, Rusiya qoşunlarının Ukrayna ilə sərhəddə olması faktı iki ölkə arasında gərginliyin artması və Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaların tətbiq edilməsi risqini artırır. Agentliyə görə, bu, Rusiya ilə iqtisadi, maliyyə və enerji əlaqələri olan, eləcə də zəif likvidlik və xarici mövqeləri ilə seçilən MDB ölkələrinə müxtəlif kanallar vasitəsilə təsir göstərə bilər: “Bununla belə, reytinqlər kontekstində təzyiq o zaman mümkündür ki, sərt sanksiyalar Rusiya iqtisadiyyatının əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlamasına və ya enerji təchizatının ciddi şəkildə pozulmasına gətirib çıxarsın". "Moody's" qeyd edir ki, bu risqlərə ən çox məruz qala biləcək ölkələr Belarus, Qırğızıstan, Tacikistan, Moldova və Ermənistandır. Qeyd edək ki, həmin MDB ölkələrindən fərqli olaraq, Azərbaycan Rusiya sanksiyalardan az təsirlənəcək. Proqnozlara görə, Rusiyanın maliyyə sektoruna Azərbaycanın Neft Fondunun yerləşdirdiyi depozitlərdən əldə olunan gəlirlər aşağı düşəcək. Eyni zamanda Rusiyanın əmlak bazarına yerləşdirilən vəsaitlərdən də əldə olunan gəlirdə dəyişiklik baş verəcək. Amma əvəzində Azərbaycandan Rusiyaya ixrac daha da artacaq. Bundan əvvəl də Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalar zamanı Azərbaycandan Rusiyayla kənd təsərrüfatı və digər məhsulların ixracı artıb.
Nahid SALAYEV
