Son vaxtlar Qarabağın Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan hissəsində separatçıların ciddi fəallaması müşahidə olunur. Separatçı ünsürlər bir növ “dövlətqurma” prosesinə girişiblər. Bununla bağlı müxtəlif fəaliyyətlərlə məşğuldular. Separatçı rejimin qondarma “baş diplomatı” David Babayan 7-10 fevralda Brüsseldə səfərdə olub. Keçirdiyi görüşlərdə Azərbaycan əleyhinə kampaniya aparıb.
Qayıdandan sonra Xankəndidə sülhməramlılardan və Avropanın siyasi paytaxtından aldığı gücün hesabına bizə qarşı “şərt” irəli sürüb. Bildirib ki, azərbaycanlı qaçqınların Dağlıq Qarabağa qayıtmasının iki şərti var: “Birincisi, “Artsax” tanınmalıdır, həm də ilk növbədə Azərbaycan tərəfindən. İkincisi, erməni qaçqınlar Bakıya və başqa şəhərlərə qayıtmalıdırlar. Başqa cür ola bilməz”.
Bununla yanaşı, separatçılar Ermənistan pasportu hesabına müxtəlif xarici ölkələrdə ianə toplayırlar, qondarma “prezident seçkilərinə hazırlaşırlar. Qondarma “prezident” Araik Arutyunyan hansısa “qanuna” dəyişiklik edir. Müxtəlif tədbirlər keçirirlər. Bir növ özlərini orada bir “dövlət”in təmsilçisi kimi aparırlar.
Belə bir şəraitdə Azərbaycan Rusiyanın qarşısında belə bir tələb qoya bilməzmi ki, Dağlıq Qarabağın onların nəzarətində olan hissəsində “dövlətqurma” oyunlarına son qoyulsun? O mənada ki, orada hər şey Rusiyanın nəzarəti altına alınsın. Yəni həmin ərazilər Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılana qədər. O baxımdan oradakı “dövlətqurma” oyunlarına son qoyulması tələbi ilə biz Rusiyanın qarşısında çıxış edə bilərik, ya yox?
Aydın Quliyev: “Süveren dövlət olaraq biz "ərazidə" dövlət qurmağa bənzəyən hər növ proseslərin dayandlrılmasını...”
Sözügedən məsələni şərh edən “Bakı-Xəbər” qəzetinin baş redaktoru Aydın Quliyev hesab edir ki, Qarabağda “dövlətqurma” prosesini xatırladan hər şeyin birmənalı dayandırılmasını Rusiyadan qəti tələb etməliyik: “Keçmiş Dağlıq Qarabağın hələlik bizdə olmayan hissəsində son ilyarımda baş verən bu faktlar biz azərbaycanlılar üçün xüsusilə unudulmazdır. Xocalıda pravoslav kilsəsinin tikilməsi, ayrıca park salınması, Rusiyanın bir sıra ədəbi və ictimai xadimlərinə heykəl qoyulması, rus dilinin ikinci dil olması ideyasının ortaya atılması, yerli rus icmasının yaradılması, icma üzvlərinə rəqəmsal və kağız vəsiqələrin paylanması, "ərazinin" erməni sakinlərinə Rusiya pasportlarının verilməsi ideyasının gündəmə gətirilməsi, təmas xəttində səngərlərin qazılması, “ərazidə” məskunlaşdırılan ermənilərin sayının qısa fasilələrlə mütəmadi şişirdilməsi (guya 57-60 min nəfər), hansısa qondarma “prezident” və parlament seçkilərinə hazırlıqların elan edilməsi və sair.
Heç kim tanımasa da, saydığım bu fakt-hadisələr ərazidə bir "dövlətqurma" prosesinin getdiyini təsdiqləyir və bütün bunlar "ərazini" öz məsuliyyəti altına almış rus sülh korpusunun gözləri önündə baş verir. Özünü prezident, spiker, xarici işlər naziri kimi qələmə verən "yalançı dmitrilər" isə Moskvaya, Fransaya, ABŞ-a dönə-dönə səfərlər edir, bəyanatlar yayırlar. Sülh korpusu yenə də müşahidə edir, əslində rəvac verir. Bu günlərdə isə "ərazinin" rəhbərləri ATƏT -ə müraciət edərək "Minsk Qrupunun münaqişənin hərtərəfli tənzimlənməsində yeganə beynəlxalq tanınan format olaraq" danışıqlar prosesinə qaytarılmasını xahiş ediblər. Onların ağzına bu dilləri isə Vaşinqtondan, Parisdən və Moskvadan atırlar. "Münaqişə artıq həll olunub" tezisinin dünya rəsmi və ictimai fikrinə oturmasına imkan vermirlər. Sanki müəyyən müddət sonra “axı biz çoxdan deyirik ki, münaqişə həll edilməyib” bəyanatını ucadan qışqırmağa hazırlıq görülür. Hərdənbir Kreml rəsmilərinin də dilindən Minsk həmsədrləri formatı barədə bulanıq sözlərin səslənməsi gələcəkdə məlum real təhkükədən xəbər verir.
Beləliklə, biz münaqişənin həll edildiyini iddia etdiyimiz vaxtda bir çoxları əksini deyir, ermənilər isə "ərazidə dövlətqurma prosesini" xatlrladan qanunsuz işlərini davam etdirirlər. Bu tempin 10, 20 ildən sonra nəyə gətirə biləcəyini bu gün düşünməliyik.
Dövlətçiliyimizin alt qatlarında bu yöndə nələrin düşünüldüyünü və edildiyini bilmirəm. Ancaq mütləq şəkildə əmin olduğum bir çarə haqda fikirlərimi bölüşmək istərdim. Süveren dövlət olaraq biz "ərazidə" dövlət qurmağa bənzəyən hər növ proseslərin dayandlrılmasını, "ərazini " " dövlət" kimi xarakterizə edən bütün qurumların - "prezident, spiker, nazir, komitə rəhbəri, xidmət rəisi, seçki prosedurlarının" qadağan edilməsini Rusiyanın hərbi-siyasi rəhbərliyindən burmənalı tələb etməli, "ərazinin " ictimai asayiş, təhlükəsizlik, sosial xidmət sahələrinin tədricən Azərbaycana ötürülməsi prosedurunu başlatmalı, bu proses başa çatanadək "ərazinin" sosial, asayiş təhlükəsizlik və məşqulluq işlərinin sülh korpusunun müstəsna məsuliyyətində olduğunu qəbul etdirməliyik. Əminəm ki, Rusiyanın qarşısında belə tələbin qoyulması "ərazidə " "dövlətdüzəltmə " prosesini dayandıracaq, qondarma dövlətin adından xaricə "yalançı dmitrilərin səfərlərinə" son qoyacaq...”.
Elşad Musayev: “Qərarlı şəkildə bu məsələnin üzərinə getməliyik”
Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri Elşad Musayev də hesab edir ki, baş verənlərlə əlaqədar Rusiyanın qarşısında qəti tələblərlə çıxış etmək lazımdır: “Problem ondadır ki, son vaxtlar Qarabağdakı erməni separatçıları çox fəallaşıblar. Separatçıların qondarma “qurum rəhbərləri” müxtəlif bəyanatlarla çıxış edirlər. 1988-ci ilin fevralında Qarabağda erməni separatizmi başladı. İndi onun 34 ilini ermənilər “dirçəliş” günü kimi qeyd etməyə hazırlaşırlar. Ermənistan rəsmiləri də separatçılarla birgə hərəkət edirlər. Nikol Paşinyan bəyan edib ki, ““Arsax” yaralanıb, amma sınmayıb”. Daha sonra deyib ki, biz “Arsaxı” beynəlxalq müstəvidə tanıtmalıyıq. Ermənistanın digər rəsmiləri də bənzər açıqlamalarla çıxış edirlər. Sülhməramlıların yerləşdiyi ərazi de-yure bizə məxsus olsa da, de-fakto ora nəzarət edə bilmirik. Fakt odur ki, separatçılar bizim qanunlara tabe olmur. Sülhməramlılar da separatçılara mane olmur. Hesab edirəm ki, bütün bunların arxasında duran Rusiyadır. Rusiya da MDB məkanından əl çəkmək istəmir. Ukraynada Rusiyanın hoqqabazlıqları göz önündədir. Ancaq Rusiya Gürcüstanda, Moldovada, Ukraynada istədiyini edə bilirsə də, Azərbaycanda bunu edə bilmir. Azərbaycana qarşı bu cür davransa, o zaman qarşısına Türkiyəni almalıdır. Ancaq fakt odur ki, Rusiya erməniləri qabağa verir. Ona görə də Azərbaycan Rusiya qarşısında qəti tələblə çıxış etməlidir. Separatçıların özfəaliyyəti məhdudlaşdırılmalıdır. Düzdür, bizim müxtəlif qurumlar öz etirazını bildirib. Ancaq görünür, bütün bunlar yetərli deyil. Qərarlı şəkildə bu məsələnin üzərinə getməliyik. Yayılan məlumata görə, Prezident İlham Əliyevlə Vladimir Putinin görüşü olacaq. Çox güman ki, sözügedən məsələ tərəflər arasında müzakirə olunacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
