Türkmənistanda hakimiyyət dəyişikliyinə gedən hazırlıq getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə gəlməkdədir. Xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdıməhəmmədov postunu gənc rəhbərə vermək niyyətində olduğunu bildirib.
Türkmənistanda sonuncu prezident seçkiləri 2017-ci ildə baş tutub. Həmin seçkilərdə Qurbanqulu Berdıməhəmmədov səslərin 97,28 %-i toplayıb. Mərkəzi Asiyanın bu ölkəsində prezident 7 il müddətinə seçilir. Fevralın 11-də tezliklə istirahətə getməyə hazırlaşdığını deyən 64 yaşlı Berdiməhəmmədov "peyğəmbər yaşına" çatdığını və gənclərə yol vermək lazım gəldiyini bildirib. 15 il əvvəl prezidentliyə başlamış Berdiməhəmmədov bu xüsusda qeyd edib: "Mən ölkəmizin inkişafının yeni mərhələsində dövlət idarəçiliyinə mənəvi mühitdə və müasir dövrün yüksək tələblərinə uyğun şəkildə tərbiyə olumuş gənclərə yol açmaq lazım gəlməsi fikrini dəstəkləyirəm. Öz böyük həyat təcrübəmi və Xalq Məsləhətinin (Türkmənistan parlamentinin yuxarı palatası) sədri kimi siyasi təcrübəmi bundan sonra bu sahəyə yönəltmək niyyətindəyəm". Onu da qeyd edək ki, Türkmənistanda növbədənkənar prezident seçkilərinin tarixi müəyyənləşib. Seçkilər martın 12-də keçiriləcək. Bu fonda prezident seçkiləri öncəsi kampaniyaya start verilib. İlkin mərhələ namizədlərin irəli sürülməsi mərhələsidir. Siyasi partiyalar qurultay vasitəsilə öz namizədlərini irəli sürür. Türkmənistanda 3 siyasi partiya fəaliyyət göstərir. Bunlar Türkmənistan Demokrat Partiyası, Türkmənistan Aqrar Partiyası və Türkmənistan Sənayeçilər və Sahibkarlar Partiyasıdır. Hakimiyyətdə olan Demokrat Partiyası növbədənkənar prezident seçkilərində Prezident Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun oğlu Sərdar Berdiməhəmmədovun namizədliyini irəli sürüb. Türkmənistan Aqrar Partiyası isə prezident postuna Marı vilayəti başçısının müavini Ağacan Bəymuradovun namizədliyini irəli sürüb. Lakin böyük əminliklə demək olar ki, Türkmənistanın yeni prezidenti Sərdar olacaq. Lakin maraq doğuran odur ki, nə üçün "Arxadağ" və ya "türkmənlərin himayəçisi" Qurbanqulu Berdiməhəmmədov hakimiyyəti indi ötürmək qərarına gəlib? Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun tezliklə öz postunu tərk edəcəyini onun yaxın ətrafı hələ 2019-cu ildə müzakirə edib. Həmin vaxt prezident düz bir ay ortada görünməyib. Onun kəskinləşməkdə olan şəkər diabetindən əziyyət çəkdiyi barədə xəbər də elə o vaxt yayılıb. Bəzi ekspertləq qeyd edir ki, Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun vaxtından əvvəl hakimiyyətdən getmək qərarına qonşu ölkələrdə baş vermiş hadisələr - hakimiyyətin ötürülməsi ilə bağlı Özbəkistanın birinci prezidenti İslam Kərimovun ailəsinin uğursuz cəhdi və Qazaxıstanın keçmiş prezidenti Nursultan Nazarbayevin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması da təsir edə bilər. Əvvəllər Türkmənistanın "elitası" onu şəriksiz lider kimi qəbul etməyə hazır olmadıqlarını sezdirib. Politoloqlar hesab edir ki, Qurbanqulu məhz buna görə - oğlunu ona qarşı müxtəlif cəbhələrin formalaşmasından sığortlamaq üçün, eyni zamanda, özünün təhlükəsizliyini təmin etmək və öz nüfuzunu qoruyub saxlamaq məqsədilə parlamentin yuxarı palatasının sədri vəzifəsinə seçilib. Bu fonda hesab edilir ki, ilk vaxtlar Berdiməhəmmədov ölkəni oğlu ilə birlikdə idarə edəcək, sonra isə özünə yalnız "təminatçı" və "məsləhətçi" rolunu saxlayaraq tədricən hakimiyyətdən uzaqlaşacaq. Hazırda Sərdar Berdiməhəmmədov ictimai mühitdə və mediada atasından daha çox görünür. Yaxın keçmişdə ölkənin regionlarını dolaşıb, tez-tez əsas kanalda çıxış edir və beynəlxalq səfərlərə gedir. Ekspertlər onun bu aktivliyini də Türkmənistanda hakimiyyətin tədrici tranzitinin tərkib hissəsi hesab edirlər.hesab olunur ki, seçkidə Sərdarın real rəqibləri olmayacaq və Türkmənistanda ümumiyyətlə real siyasi proses yoxdur. Məsələnin diqqət çəkən yeganə tərəfi Sərdarın atasından nə dərəcədə asılı olacağıdır. "Oksus" Orta Asiyanı Öyrənmə Cəmiyyətinin rəhbəri Edvard Lemon bildirir ki, Sərdarın seçəcəyi mövqe maraq doğurur: "Atası hakimiyyətə periferik mövqedən gəlmişdi, sələfilə bağlı şəxsiyyətə pərəstiş kultunu ləğv edib öz kultunu yaratmışdı. Ata və oğulun ölkəni birlikdə idarə etməsinə baxmaq maraqlı olacaq. Biz oxşar nümunəni Sinqapurda görmüşdük. Orada Li Kuan Yu hakimiyyəti varisinə ötürəndən sonra "nazir-müəllim" postunu tutmuşdu". Türkmənistandakı hadisələri şərh edən politoloq Sərdar Aytakov da onunla həmfikirdir: "Sərdar yavaş-yavaş menecerlərdən və məsləhətçilərdən ibarət komanda formalaşdırır, amma hələ ki, bunu göz qabağında etmir. Bu komanda hələ ki, köhnə nomenklaturaya qarşı gücə - "onun partiyasına" çevrilməyib. Amma atasının ona nə dərəcədə müstəqillik verəcəyi aydın deyil. Berdiməhəmmədov hakimiyyətdən çəkilib "millətin lideri və ya atası" və ənənələrin, suverenliyin və müstəqilliyin qoruyucusu kimi qalacaq”.
İxtisasca mühəndis-texnoloq olan Sərdar Berdıməhəmmədov Türkmənistanın Kənd Təsərrüfatı Universitetini bitirib, texniki elmlər doktorudur. Eyni zamanda, prezidentin yeganə oğlu və ən publik övladıdır. Bacılarının ərdə olduqları və xaricdə, təxminlərə görə, Britaniya və Fransada yaşadıqları bilinir. Hesab edilir ki, hakimiyyətə gəldikdən sonra Sərdar Berdıməhəmmədov atasının qonşu ölkələr, o cümlədən Azərbaycanla bağlı siyasətini də olduğu kimi davam etdirəcək. Xüsusən də o fonda ki, Azərbaycan Türkmənistanın enerji resurslarının dünyaya ixracında Aşqabada mühüm alternativlər vəd edir. Azərbaycanla Türkmənistan arasında münasibətlərin inkişafında yanacaq-enerji sektorunun xüsusi yer tutması təbiidir. Bu sahədə əməkdaşlığı şərtləndirən əsas amil ilk növbədə hər iki ölkənin zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına malik olmasıdır. Azərbaycanın uğurlu neft-qaz strategiyası və dünyanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfələr iki ölkə arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq üçün yeni perspektivlər açıb. Ötən ilin yanvarında “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanması da bu baxımdan böyük əhəmiyyətə malikdir. Sənədin imzalanması Azərbaycanla Türkmənistan arasında energetika və nəqliyyat-kommunikasiya sahələrində əməkdaşlığın yeni mərhələyə qaldırılmasında çox önəmli addımdır. Bütövlükdə, bu hadisə Azərbaycanla Türkmənistan arasında əlaqələrin yüksələn xətlə inkişaf etdiyini göstərir. Eyni zamanda, bu fakt türk birliyinin, türkdilli ölkələr arasında münasibətlərin güclənməsini də özündə ifadə edir.
Tahir TAĞIYEV
