Məlumdur ki, Azərbaycan Qarabağdakı separatizm qalıntılarını indi diplomatik yolla təmizləmək istiqamətində fəal iş aparır. Elə bu fonda rəsmi Bakı bölgəyə Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin gəlməsinə və sülh prosesinə nəzarət üçün Türkiyə-Rusiya müştərək mərkəzinin yaradılmasına razılıq verib.
Digər tərəfdən, 10 noyabr sazişinə uyğun olaraq müvəqqəti Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan bölgələrdən Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının təmizlənməsi, Bakının suveren hüquqlarının bütün ölkə ərazisində təsis edilməsi əsas şərtdir. Bununla belə, proseslərin gedişi Azərbaycanı qeyri-diplomatik yollara əl atmağa da vadar edə bilər.
Məsələ burasındadır ki, son günlərdə Qarabağda separatçıların təxribatları çoxalıb. Gah mövcud olmayan “parlament”də uydurma “işğal haqqında qanun” “müzakirəyə” çıxarılır, gah “təlimlər” keçirilir, gah separatçılar guya “əhalinin mümkün təxribatlardan mühafizəsi” üçün çalışdıqları görüntüsü yaradılır. Xatırladaq ki, Qarabağın dağlıq hissəsindəki separatçıların “təhlükəsizlik şurasının rəhbəri” Vitali Balasanyanın təşəbbüsü ilə fevral-may aylarında atəş hazırlığı üzrə təlimlər keçiriləcək.Təlimlərdə məqsədin qondarma “respublikanın” sakinlərinin hərbi bacarıqlarını təkmilləşdirmək olduğu bildirilib. Təlimlərin separatçı birləşmələrin maddi-texniki təminatı əsasında həyata keçiriləcəyi deyilib. Qeyd edək ki, Vitali Balasanyan azərbaycanlılara qarşı törədilmiş Xocalı soyqırımının müəlliflərindən biridir. Bunlar fonunda Azərbaycanın Qarabağdakı separatizm qalıntılarını hərbi yolla təmizləməsi aktuallaşır. ATƏT Minsk Qrupunun amerikalı sabiq həmsədri Riçard Hoqland “Trend”ə açıqlamasında digər suveren dövlətin ərazisində “təlimlər”in planlaşdırılmasının nəinki təxribat, həm də qanunsuz fəaliyyət olduğunu bildirib: “Amma Bakı ilə İrəvan arasında danışıqlar üçün hələ kifayət qədər vaxt var. Rusiya və ATƏT Minsk Qrupu da öz rolunu oynaya bilər”. Amerikalı ekspert Piter Teysin sözlərinə görə isə, erməni separatçıların Qarabağda, Azərbaycanın suveren ərazisində planlaşdırdığı “hərbi təlimlər” Avropa təhlükəsizliyinə ciddi təhdiddir və Cənubi Qafqaz regionunun iqtisadi inkişafına birbaşa təsir göstərir: “Rusiya artıq konkret tədbirlər görməli və Qarabağda “hərbi manevrlər”in keçirilməsinə yol verməməlidir. Rusiya Qarabağa silah tədarükünün azaldılması ilə bağlı qəti tədbirlər görməlidir. “Hərbi təlimlər”ə diqqətin yönəldilməsi bir daha onu göstərir ki, Ermənistan müharibəni qızışdıran dövlətdir və o faktı da üzə çıxarır ki, İrəvan qonşu ölkələrlə münasibətdə şovinist siyasət yürüdür. Avropa İttifaqı və beynəlxalq təşkilatlar fəaliyyətə keçməli və Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi mərkəzi olan Qarabağ regionundakı erməni faşistlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməlidir”.
Hadisələrin bu gedişatı isə yalnız iki tərəfə zərər vura bilər: Ermənistana və Rusiyanın sülhməramlı missiyasına. Xaosda batıb qalmış Ermənistan bu cür avantüralarla özünü daha da çıxılmaz vəziyyətə salır. Ermənistan üçün yeganə çıxış yolu 10 noyabr üçtərəfli bəyanatının müddəalarını icra etməkdir. Əks halda Azərbaycan güc variantından istifadəyə məcburdur. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan da bunu mümkün sayır: “Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanı şəxsən təhqir edir, sonuncu isə susur. İlham Əliyev o qədər qətiyyətlidir ki, artıq Araik Arutunyana qarşı cinayət işi qaldıracağı ilə hədələyir. Onu terrorda ittiham etmək istəyirlər. Arutunyana Ermənistandan yardım göstərildiyi iddia edilir. Bununla əlaqədar onlar ərazimizdə xüsusi antiterror əməliyyatı keçirmək hüququnu özlərində saxlayırlar”. Ekspertlər isə qeyd edir ki, Bakının səbrli mövqeyindən sui-istifadə edərək mütləq əksəriyyəti müharibə sonrası Rusiya sülhməramlıları tərəfindən bölgəyə daşınan, sayı 25 mini keçməyən ermənilər odla oynadıqlarının fərqində olmalıdırlar. Qarabağın bir hissəsində qondarma respublika oyununa davam edən, hansısa konstitusiya dəyişikliklərindən danışan A.Arutunyan başda olmaqla, Xankəndidəki separatçılar hər an Azərbaycanın antiterror əməliyyatları ilə məhv edilə bilər. Baş Prokurorluğun bəyan etdiyi “Özünü qondarma respublikanın rəhbəri kimi təqdim edən Araik Arutunyanın qısa müddətdə əməliyyat və kəşfiyyat qurumları tərəfindən məhkəmə baxışına çıxarılması təmin ediləcək” cümləsini də artıq Bakının səbr kasasının dolması kimi görmək mümkündür. Hər halda, Azərbaycan ermənilərə lazımı qədər vaxt verib. Məsələ ilə bağlı Milli Məclisin deputatı Ceyhun Məmmədov bildirir ki, Qarabağdakı təxribatlar sülhə təhdidlər yaradır: “Hansı təlimdən söhbət gedir və ya kimə qarşı keçirilir bu təlimlər? Məqsəd nədir? Separatçılar yenidən müharibəyə hazırlaşırlarmı? 44 günlük müharibə onlara yaxşı düşünmək üçün yetərli olmadımı? Guya hansısa təhlükənin olması və əhalinin buna hazırlanması yalnız və yalnız avantüradır və erməni propoqandasına xidmət edir. Azərbaycan dəfələrlə bu barədə mövqeyini ifadə edib. Azərbaycan bölgəyə sülhün gəlməsini istəyir. Əgər Ermənistan müharibə istəyirsə, Azərbaycan buna hər an hazırdır”. O bildirib ki, ermənilər bu təxribatların hansı nəticələrə gətirə biləcəyini yaxşı bilir: “44 günlük müharibədə Azərbaycan bunu Ermənistana göstərdi. Dəmir yumruq hər an yerindədir. Ermənilər bunu unutmamalıdırlar. Cəmiyyəti düşündürən digər sual odur ki, bəs Rusiya sülhməramlıları hara baxır, niyə belə təxribatlara yol verirlər, niyə ölçü götürmürlər? Başları yoxsa humanitar aksiyalara qarışıb? Onların əsas vəzifəsi belə halların baş verməsinin qarşısını almaqdır. Bölgəyə də bu məqsədlə gəliblər. Əgər onlar bu təxribatların qarşısını almaqda acizdirlərsə, Azərbaycan özü təxribatçıları cəzalandırmaq üçün geniş imkanlara malikdir. Bu təxribatlara mütləq son qoyulmalıdır. Əks halda məsuliyyəti ermənilər daşıyır”.
Nahid SALAYEV
