İsrail prezidenti İsaak Hersoq martın 9-da Türkiyəyə səfər edəcək. Bununla bağlı Türkiyə mətbuatı məlumat yayıb. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan israilli həmkarı İsaak Hersoqun Türkiyəyə səfərinə münasibət bildirərkən deyib ki, İsrail prezidenti ilə müxtəlif məsələlərlə bağlı telefon danışıqları aparılıb: “Mart ayında ölkəmizi ziyarət edəcəyi gözlənilir. Təbii ki, bu səfəri müsbət qarşılayırıq. İnşallah, uzun müddətdən sonra belə bir addımın atılması Türkiyə-İsrail münasibətlərinə müsbət təsir göstərəcək”.
Hersoqun səfəri reallaşacağı təqdirdə, bu, İsrail prezidentinin son 15 ildə Türkiyəyə ilk səfəri olacaq. Bundan əvvəlki səfər 2007-ci ildə prezident Şimon Peresin vaxtında baş tutmuşdu. Ərdoğan yanvar ayında israilli həmkarının Türkiyəyə səfərinin mümkünlüyünü bildirmişdi. Həmin vaxt Türkiyə XİN-in nümayəndəsi jurnalistlərə demişdi ki, İsaak Hersoq bu dəvəti müsbət qarşılayıb. Bir müddət öncə isə İsrail prezidenti COVİD-19 testi müsbət çıxmış Rəcəb Tayyib Ərdoğana zəng edərək onun sağlığı ilə maraqlanmışdı.
Göründüyü kimi, regionda yaranan yeni iqtisadi reallıqlar siyasi mənzərəyə də mühüm çalarlar əlavə etməkdədir. Azərbaycanın yaxın tərəfdaşı olan Türkiyə ilə İsrail arasında münasibətlərin inkişafı bölgənin təhlükəsizliyi və inkişafı ilə bağlı yeni mərhələ formalaşdırır. Nəzərə alsaq ki, İsrail də Azərbaycanın mühüm tərəfdaşlarından sayılır, bu səfər ölkəmizdə də yüksək dəyərləndirilir.
İsrail-Türk münasibətləri 1949-cu ilin martında, Türkiyə İsrail Dövlətini tanıyan ilk müsəlman ölkə olduğu zaman rəsmiləşdirilib. Hər iki ölkə Yaxın Şərqdəki regional qeyri-sabitliklə bağlı narahatlıqlarını bölüşərkən hərbi, strateji və diplomatik əməkdaşlığa böyük əhəmiyyət verirdilər. Ancaq 2010-cu illərdən Türkiyə ilə İsrail arasındakı münasibətlər getdikcə pisləşdi.
Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2005-ci ildə İsraildə rəsmi səfərdə olarkən İsrail-Fələstin münaqişəsində müsbəy rol oynamağa ümid edirdi. Münasibətlər 2008-2009 Qəzza müharibəsi və 2010-cu il Qəzzaya donanmanın basqınından sonra pisləşdi. 2013-cü ildə İsrail münasibətlərin normallaşmasına yol açaraq basqına görə üzr istədi. Türkiyənin 2013-cü ilin oktyabrında İrandakı İsrail xüsusi agentlərinin ifşasında iştirak etdiyi iddia ediləndən sonra bu, yenidən əlavə gərginliklərə yol açdı.
2015-ci ilin dekabrında Türkiyə ilə İsrail arasında diplomatik münasibətlərin bərpası barədə danışıqlar aparmaq üçün gizli bir görüş keçirildi. 27 iyun 2016-cı ildə münasibətlərin normallaşmasına başlamaq üçün razılığa gəlindi. 2017-ci ilin dekabrında Ərdoğan Qüdsün İsrailin paytaxtı kimi tanımasına etiraz etdi və əlaqələri yenidən poza biləcəyini dedi. Lakin 27 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycanın əks hücumları və ikinci Qarabag müharibəsində bu iki dövlətin Azərbaycanın yanında olması onları bir-birinə daha da yaxınlaşdırdı.
Bu iki dövlət arasında münasibətlərin müsbət zəmində inkişafı Azərbaycan üçün də olduqca vacibdir. Bəlli olduğu kimi, Türkiyə bizim üçün qardaş və strateji müttəfiq olan bir ölkədir. İsraillə Azərbaycan arasında da mühüm əməkdaşlıqlar mövcuddur. İsrail Vətən müharibəsi dövründə Azərbaycanı dəstəkləyən dövlətlərdəndir. Bu mənada, iki dövlət arasındakı yaxınlaşma olduqca yüksək dəyərləndirilməlidir.
Türkiyə mətbuatının yaydığı məlumata görə, prezidentin mətbuat katibi İbrahim Kalın və xarici işlər nazirinin müavini Sedat Önal fevralın 16-da və 17-də Fələstinə və İsrailə səfər edəcəklər. Kalının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Fələstin dövlət başçısı Mahmud Abbasla da görüşəcək. Fələstin təmaslarından sonra Kalın və Önal İsrail prezidenti İsaak Hersoqun Türkiyəyə səfərinin hazırlıqlarını müzakirə etmək və siyasi məsləhətləşmələr aparmaq üçün İsrail rəsmiləri ilə görüşəcək. İsrail mətbuatında isə bu ölkənin xarici işlər nazirinin müşavirinin ötən həftə Türkiyəyə səfər etdiyi barədə də xəbərlər yayılıb. Yəni təmaslar artmaqdadır. Bu gün bölgədə yeni iqtisadi, siyasi reallıqlar meydana gəlib. Eləcə də müasir çağırışlar əməkdaşlığın inkişafını tələb edir. Bu iki dövlət arasında əlaqələrin yenidən möhkəmlənməsinə Azərbaycanın da böyük təsiri var. Ölkəmiz hər iki dövlətlə yaxın əlaqələrə malikdir. İnanırıq ki, Türkiyə ilə İsrail arasındakı münasibətlərin istiləşməsi regiona yeni iqtisadi-siyasi inkişaf vəd edir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
