Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin bu günlərdə təsdiqlədikləri Şuşa Bəyannaməsi Ermənistanın əndişələrini daha da artırıb. Hətta iş o yerə çatıb ki, Ermənistan parlamenti Şuşa Bəyannaməsi ilə bağlı növbədənkənar iclas keçirəcək.
Ermənistan parlamentinin mətbuat xidmətinin məlumatına əsasən, iclas fevralın 23-də keçiriləcək. İclasın keçirilməsi ilə bağlı təşəbbüs sabiq prezident Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi “Hayastan” fraksiyası tərəfindən irəli sürülüb. Ermənistan parlamentinin Şuşa Bəyannaməsi ilə bağlı bəyanat qəbul edəcəyi deyilir. Erməni türkşünas Ruben Safrastyan məsələnin ölkəsi üçün ciddi olduğunu bildirir: “Şuşa Bəyannaməsi imzalanandan və ratifikasiya olunandan sonra əslində nəzərə almalıyıq ki, biz Azərbaycanla məşğul olanda Türkiyə ilə məşğul oluruq, Türkiyə ilə məşğul oluruqsa, Azərbaycanla da məşğul oluruq”. Onun sözlərinə görə, Şuşa Bəyannaməsi ilə bu ölkələrin inteqrasiyası buna qədər olandan daha çox dərinləşib: “Əlbəttə, sülh müqaviləsi olsa yaxşı olar, amma digər tərəfdən onun qiymətini çox düzgün qeyd etdiniz, bu nə olacaq? Bunun qiyməti, Qarabağ da daxil olmaqla, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması olacaq”. Ermənistanın “Hayeli” nəşri isə yazır ki, Bakı Qarabağ məsələsindən sonra növbənin Zəngəzura çatacağını gizlətmir: “Bakı sadəcə olaraq düşünür ki, bu problemlər “mərhələli” şəkildə həll olunmalıdır. Aydındır ki, Şuşa Bəyannaməsi Tehranda könülsüz qəbul edilib. Bu bəyannamənin məzmununa Rusiyanın ekspert dairələri də istinad edib. Sadəcə düşünürlər ki, Moskva bu gün Ukrayna məsələsi ilə məşğuldur, ona görə də Ankaraya diş göstərmək istəmir. Lakin NATO üzvü olan ölkə Rusiya ilə həmsərhəd MDB üzvü olan dövlətlə ilk dəfə hərbi ittifaq bağlayır. Məsələn, Moldova, buna baxmayaraq, NATO üzvü Rumıniya ilə oxşar saziş imzalamaqdan imtina edib. Moldovalılar və rumınlar da eyni dildə danışırlar və ümumi etnik kökə malikdirlər. Üstəlik, Moldovanın Rusiya ilə ümumi sərhədi yoxdur, tarixən ərazisinin böyük hissəsi həmişə Rumıniya ilə inteqrasiya olunub. Şuşa Bəyannaməsinin ilk hədəfi Ermənistandır. Çünki nəzəri cəhətdən ən çox ehtimal olunan döyüşlər Qarabağ səhnəsində başlaya bilər. Ötən il Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi bu bəyannaməyə qiymət vermişdi. Lakin onu da qeyd edək ki, kadr dəyişikliyindən sonra indiki XİN-in nə düşündüyü bəlli deyil. Və bu yaxınlarda “Hayastan” bloku belə bir təkliflə çıxış edib. Paşinyanın komandası müxalifətin təklifini qəbul edəcəkmi? Bu, hakimiyyətin gələcək fəaliyyətləri üçün bir növ “lakmus testi”dir”.
Erməni hüquq müdafiəçisi Avetik İşxanyan isə diqqəti ona yönəldir ki, Azərbaycanla Türkiyə Şuşa Bəyannaməsini ratifikasiya edərək, faktiki “bir millət, iki dövlət” qətnaməsini təsbit ediblər. Onun sözlərinə görə, bütün bunların fonunda Ermənistan hökuməti dəmir yolu çəkməyə, hansısa diplomatik konfransda iştirak etməyə, Türkiyə ilə münasibətləri ilkin şərtlər olmadan normallaşdırmağa hazır olduğunu bildirir: “Ay dəli satqınlar, Türkiyədən neçə dəfə rəsmi səviyyədə deyilib ki, Türkiyə Ermənistanla münasibətlərində Azərbaycanın maraqlarını nəzərə alacaq? Yoxsa Şuşa Bəyannaməsini oxumamısınız? Bütün bunları gördükdən sonra iki fərziyyə irəli sürmək olar: ya Ermənistanın hökumətində insan və milli ləyaqət hissi yoxdur, ya da daha dəhşətlidir”. Qeyd edək ki, Bəyannamə Şuşa şəhərində 15 iyun 2021-ci il tarixində imzalanıb. Sənədi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan imzalayıb. Şuşa Bəyannaməsinə əsasən, Azərbaycan və Türkiyə müstəqillik, suverenlik, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərini rəhbər tutaraq müttəfiqlik münasibətlərinin qurulmasının siyasi və hüquqi mexanizmlərini müəyyən edirlər. Bununla yanaşı, sənəddə xarici siyasət sahəsində əlaqələndirmənin və müntəzəm ikitərəfli siyasi məsləhətləşmələrin həyata keçirilməsinin vacibliyi qeyd edilir və bu istiqamətdə iki dövlət arasında Yüksək Səviyyəli Strateji Əməkdaşlıq Şurası çərçivəsində fəaliyyətlərin əhəmiyyəti vurğulanır. Bununla yanaşı bildirilir ki, hər iki dövlət müxtəlif ölkələrdə yaşayan Azərbaycan və türk diasporları arasında əməkdaşlığın daha sıx inkişaf etdirilməsi, onların məruz qaldıqları ümumi problemlər qarşısında birlikdə addımlar atılması və ardıcıl həmrəylik göstərilməsi məqsədilə səylərini birləşdirəcək. Eyni zamanda göstərilir ki, tərəflər ölkələrinin təqdim edilməsi və milli mənafelərinin qorunmasına dair tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında diasporal fəaliyyətin əlaqələndirilməsini və qarşılıqlı dəstəyi təşviq edəcək. Sənəddə Ermənistanın Türkiyəyə qarşı əsassız iddialarının, tarixin təhrif olunması və tarixi faktların təhrif olunmaqla siyasiləşdirilməsi cəhdlərinin regionda sülhə və sabitliyə ziyan vurduğu vurğulanaraq, bu kontekstdə 1915-ci il hadisələri ilə bağlı olaraq öz arxivlərini açan Türkiyənin Ermənistandakı və digər ölkələrdəki arxivlərin açılması və bu mövzuda tarixçilər tərəfindən araşdırmaların aparılmasına yönəlmiş səyləri qətiyyətlə dəstəklənir. Həmçinin Şuşa Bəyannaməsində siyasi, iqtisadi-ticarət, mədəniyyət və digər bütün sahələri əhatə edən birgə əməkdaşlıq məsələləri öz əksini tapıb.
Real vəziyyət onu göstərir ki, Türkiyə və Azərbaycan regional əməkdaşlıq prosesinin fəal və əsas söz sahibi olan iştirakçılarıdır və bu, Şuşa Bəyannaməsi ilə daha güclü hala gəlir. Bu gün Ermənistan bölgənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsində aparıcı rol oynayan Türkiyə və Azərbaycanın mövqeyini mütləq nəzərə almaq məcburiyyətindədir.
Samirə SƏFƏROVA
